ŞOREŞA JIN: AVAKIRINA JIYANEKE ŞÊNBER

Banyan Magusa

Şoreş pir caran tenê wekî guhertina desthilatdariyê tê dîtin. Lêbelê dîrok nîşanî me dide ku heke jiyan dema ku desthilatdarî dest diguhere neguhere, wê hingê şoreş tenê şêweyek serdestiyê ye bi navekî cûda be. Ji ber vê yekê, şoreşa jinan ji pênaseyên klasîk ên şoreşê derbas dike. Ji ber ku armanca wê ne desthilatdarî ye, lê jiyan bi xwe ye. Şoreşa jinan armanc dike ku di warên aborî, siyaset, hilberîna zanînê, malbat û cinsîyetê de – warên ku jin di seranserê dîrokê de bi awayekî sîstematîk hatine dûrxistin – veguherînên berbiçav biafirîne. Di vî warî de, ew ne îdeolojiyek xeyaliye, lê pêvajoyek rizgariyê ye ku rastiyên pratîkî hene. Beşek girîng ji destkeftiyên ku îro bi navê rizgariya jinan hatine bidestxistin bi sererastkirinên sîstemîk ve sînordar in: pergalên kota, bendên wekheviya qanûnî, hin mafên temsîlkirinê… Lêbelê, ev destkeftiyek stûxwar e  heya ku ew di nav sînorên pergala ku ji hêla mêran ve serdest e de bimînin. Bi rastî, mafên jinan pir caran di demên şer, krîz an otorîterîzmê de yekem in ku têne berevajîkirin. Ev rastî nîşan dide ku rizgariya jinan tenê dikare bi veguherîna civakî ya şoreşgerî were misoger kirin, ne bi reforman.

Serkeftinên berbiçav ji bo jinan li ku derê derketin holê? Ji bo dîtina destkeftiyên berbiçav ên şoreşa jinan, divê mirov ne li teoriyên razber, lê li ezmûnên pratîkî binêre. Bi taybetî ezmûna Tevgera Rizgariya Jinên Kurdistanê di vî warî de mînakên berbiçav pêşkêş dike.

1. Îradeya Jinan di Siyasetê de

Bi rêya avahiyên wekî sîstemên hevserokatiyê, ku ne tenê bi kotayên jinan an jî temsîliyeta sembolîk ve sînordar in, jin rasterast bûne mijarên mekanîzmayên biryardanê. Bi saya vê sîstemê, siyaset ji yekdestiya mêran derketiye û derbasî zemînek kolektîf û civakî bûye. Jin ne tenê hatine temsîlkirin, lê di heman demê de gihîştine pozîsyonek rêvebirin û biryardanê jî.

2. Aboriya Jinan û Kooperatîf

Berevajî avahiya reqabetkar û îstîsmarkar a aboriya kapîtalîst, kooperatîfên ku di bin rêveberiya jinan de hatine pêşxistin li ser parvekirin, hevgirtin û hilberîna kolektîf ava bûne. Van avahiyan qadeke aborî ya alternatîf afirandine ku jinan hem ji keda malê ya bêpere û hem jî ji bêewlehiya bazarê azad dike. Ji bo cara yekem, jinan hêza dayîna biryarên aborî li gorî îradeya xwe bi dest xistine.

3. Xweparastin

Yek ji destkeftiyên herî radîkal ên şoreşa jinan têgeha xweparastinê ye. Jinan mafê parastina xwe ne tenê wekî berpirsiyariyek takekesî, lê di heman demê de wekî berpirsiyariyek civakî jî girtine. Vê nêzîkatiyê jinan ji hebûnên pasîf ên “pêdivî bi parastinê hene” veguherandiye mijarên ku jiyana xwe diparêzin. Bê guman beşdarên herî mezin ên vê yekê YPJ û HPC-JIN ne.

4. Veguherîna di Têkiliyên Malbat û Civakî de

Malbat wekî saziya herî kevin a koletiya jinan dihat dîtin; li şûna ku were pîrozkirin, demokratîkkirina wê hat hedefgirtin. Zewacên bi zorê, pirjinî û kevneşopiyên ku laşên jinan kontrol dikirin hatin redkirin; şêwazên nû yên jiyanê li ser bingeha wekhevî û azadiyê di têkiliyên mêr-jin de hatin pêşxistin. Armanca vê veguherînê ew bû ku ne tenê jinan, lê di heman demê de mêran jî ji şêwazên mêraniya hegemonîk rizgar bike.Ji bo wê jî guhertin û veguhertina zilam bigre heya kuştina zilam projeyekî esas pêşiya tevgerên jin bû di şoreşa jin de.

5. Destkeftiyên di Qada Zanîn û Perwerdehiyê de

Bi xebatên jineolojiyê re, jin bûne mijar, ne objeyên zanînê. Xebatên ji bo ji nû ve nivîsandina dîroka jinan dest pê kirine, û ezmûna jinan di navenda hilberîna zanîna zanistî de hatiye danîn. Hişmendiya jinan bi rêya akademiyan, navendên lêkolînê û çalakiyên perwerdehiyê civakî bûye.

 JINEOLOJÎ: BINGEHA ZANISTÎ YA ŞOREŞA JINAN E

Jineolojî qadeke zanînê ye ku ne tenê şoreşa jinan diparêze, lê di heman demê de bingehek zanistî jî ji bo wê peyda dike. Ew rastiyên ku ji hêla zanistên civakî yên pozîtîvîst û yên ku ji hêla mêran ve serdest in ve hatine paşguh kirin eşkere dike. Dema ku rola dîrokî ya jinan, cihê wan di bîra civakî de û mekanîzmayên koletiya wan analîz dike, ew îmkanên jiyanek azad jî eşkere dike. Di vî warî de, jineolojî ne alternatîfek ji bo femînîzmê ye; ew çavkaniyek e ku wê xwedî dike, kûr dike û digihîne bingehek gerdûnî ya azadiyê. Ew xwedî potansiyel e ku ezmûnên cûda yên jinan ji Afrîkayê bigire heya Amerîkaya Latîn, ji Rojhilata Navîn bigire heya Asyayê, di nav perspektîfek hevpar a azadiyê de bîne cem hev.Şoreşa jinan utopyayek nîne ku ji bo pêşerojê hatiye paşxistin. Ew veguherînek civakî ya berbiçav e ku li Rojavayê Kurdistanê û niha pêk tê. Destkeftiyên wê bi qanûnan ve sînordar nînin, lê di jiyanê bi xwe de jî xuya dibin. Şoreşa jinan di heman demê de kesayet azad dike û di heman demê de civakê diguherîne û bi veguherandina civakê, mirovahiyê ji nû ve ava dike.Û tam ji ber vê yekê ye ku şoreşa jinan ne “pirsgirêka jinan” e, lê meseleya azadiya mirovahiyê ye.