Kavram olarak \u201cadalet\u201d bir\u00e7ok dilde kad\u0131n ismi yada di\u015fil bir kavram olmas\u0131na ra\u011fmen binlerce y\u0131ld\u0131r adaletsizli\u011fi en derinden ya\u015fayanlar\u0131n kad\u0131nlar olmas\u0131 olduk\u00e7a \u00e7eli\u015fkili ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken bir konudur. Yak\u0131lan, i\u015fkenceden ge\u00e7irilen, recmedilen, fahi\u015fe ya da deli olarak damgalanarakher t\u00fcrl\u00fc hakarete maruz kalan, kapat\u0131lan binlerce kad\u0131n\u0131n hik\u00e2yesi vard\u0131r tarih sayfalar\u0131nda.\u00a0 Hik\u00e2yesi bilinmeyenlerin say\u0131s\u0131 ise bunlar\u0131 kat be kat a\u015fmaktad\u0131r. Hele de bu kad\u0131nlar haklar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele eden, sava\u015fan kad\u0131nlarsa onlara bi\u00e7ilen hukuk Sakine Cans\u0131z, Leyla Qas\u0131m, \u015eirin Elemhuli, Roza Luksemburg ve Olimpia de Gueges\u2019e uygulanan hukuk olmu\u015ftur.<\/p>\n
Hukuk fak\u00fcltelerinin, mahkemelerin ya da adalet saraylar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde, ba\u015f\u0131nda bu\u011fday ba\u015faklar\u0131yla, elinde k\u0131l\u0131c\u0131 ve terazisi olan bir tanr\u0131\u00e7a heykeli ile sembolize edilmi\u015ftir adalet. Ancak o mahkeme salonlar\u0131nda al\u0131nan kararlarda, tecav\u00fcze u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamas\u0131 istenen kad\u0131nlar hakimlerin, avukatlar\u0131n, doktorlar\u0131n ya da kendine bilirki\u015fi denilen insanlar\u0131n ba\u015fka bi\u00e7imlerdeki tecav\u00fcz\u00fcne maruz kal\u0131p, pi\u015fman edilir adaleti arad\u0131\u011f\u0131na. Kimi \u00fclkelerde ise adaleti kendisi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yarg\u0131lan\u0131r, hatta \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr kad\u0131nlar. T\u0131pk\u0131 \u0130ran\u2019da 2014 y\u0131l\u0131nda R\u0131hanne Jabbar\u2019\u0131n idam edilmesi gibi. Kendisini d\u00f6ven, hakaret eden, satan ya da sat\u0131n alan kocalarla bar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak cevap verilir kad\u0131nlar\u0131n hak aray\u0131\u015flar\u0131na. \u00c7ocuk ya\u015ftaki k\u0131zlar\u0131n erkekleri tahrik etti\u011fi, tecav\u00fcze r\u0131za g\u00f6sterdi\u011fi s\u00f6ylenerek u\u011frad\u0131klar\u0131 sald\u0131rlar me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p te\u015fvik edilir. Ta\u015f heykelden tanr\u0131\u00e7an\u0131n g\u00f6zlerinin adil olmas\u0131 i\u00e7in ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylense de sanki kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 adaletsizliklere g\u00f6z yummas\u0131 i\u00e7in ba\u011flanm\u0131\u015f gibidir. Adalet sisteminin \u00e7ok geli\u015fti\u011fi, hukukta tarifi yap\u0131lmam\u0131\u015f hi\u00e7bir toplumsal hak, sorumluluk yada su\u00e7un olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Hukuk fak\u00fcltelerinde y\u0131lda binlerce avukat, savc\u0131 ve h\u00e2kim yeti\u015fmektedir. Ancak d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda adaletsizli\u011fin her ge\u00e7en g\u00fcn artmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim s\u00f6yleyebilir?<\/p>\n
Adaletsizli\u011fi sadece kad\u0131nlar ya\u015fam\u0131yorlar elbette. Ezilen olarak adland\u0131r\u0131lan s\u0131n\u0131flar, halklar, inan\u00e7lar da bu adaletsizliklerden paylar\u0131n\u0131 al\u0131rlar. Her toplumsal ili\u015fkinin en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar tarif edildi\u011fi, su\u00e7 ve ceza kriterlerinin belirlendi\u011fi anayasalar bu adaletsizliklerin dayana\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yasalarda insan tan\u0131m\u0131 erkek i\u00e7in, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler de yine erkekler lehine tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Binlerce y\u0131ld\u0131r de\u011fi\u015fmeden kalan tek yasa ailede kad\u0131n\u0131n konumudur. Erke\u011fi evin reisi olarak tan\u0131mlayan yasalar yak\u0131n zamana kadar da y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteydi. \u015eimdi Avrupa\u2019n\u0131n genelinde ve T\u00fcrkiye gibi baz\u0131 \u00fclkelerde\u00a0 yasalarda yer alm\u0131yor olsa da bu \u00fclkeler dahil ve yasas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyen a\u011f\u0131rl\u0131kta Ortado\u011fu \u00fclkelerinde uygulama oldu\u011fu gibi korunur.<\/p>\n
Kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketleri y\u00fczlerce y\u0131l hukuki e\u015fitlik, bu hukuk sistemi i\u00e7inde kad\u0131nlar\u0131n haklar\u0131na kavu\u015fmas\u0131 m\u00fccadelesi y\u00fcr\u00fctt\u00fcler. U\u011fruna b\u00fcy\u00fck bedeller verilmesine, uluslararas\u0131 alanda ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenen anla\u015fmalara ve k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerindeki e\u015fitlik iddialar\u0131na ra\u011fmen; mevcut hukuk sisteminin kad\u0131nlar ve toplum i\u00e7in adaleti sa\u011flayacak bir karakterde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha derinden hissediyor ve ya\u015f\u0131yoruz. Et bozulmas\u0131n diye tuzlan\u0131rken, tuz bozulunca yapacak bir \u015feyin olmamas\u0131 misali; mevcut hukuk sisteminin kendisinin sorunlu oldu\u011funun bilinci ile toplumsal adalet sisteminin devlete de\u011fil, toplumun ya\u015fayan ahl\u00e2k\u0131 \u00fczerine bina edilmesi gerekti\u011fi giderek daha derinden hissedilmekte, acil bir ihtiya\u00e7 haline gelmektedir.<\/p>\n
Bu konuda kad\u0131n hareketi olarak ahl\u00e2k\u0131 esas alan bir adalet sisteminin olu\u015fumunda etkili bir rol oynanmas\u0131 gere\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ahlak toplumu bir arada tutan ilkeler olarak kad\u0131n etraf\u0131nda geli\u015fen ilk toplumsalla\u015fmadan itibaren ge\u00e7erlidir. Oysa tarihteki ilk hukuk kurallar\u0131 ve yasalar, \u015fehir devletlerinde ve topluma kar\u015f\u0131 devletin korunmas\u0131 ekseninde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ticaret, bo\u015fanma, miras gibi hususlara dayanan, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak da toplumun, bireyin haklar\u0131n\u0131 de\u011fil, topluma kar\u015f\u0131 devleti ve m\u00fclkiyeti korur bu yasalar. Ana kad\u0131n d\u00fczenine kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen bu yasalar g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da kad\u0131na kar\u015f\u0131 erke\u011fin, topluma kar\u015f\u0131 devletin, yoksula kar\u015f\u0131 zenginin haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 esas\u0131na dayan\u0131r. Di\u011fer yandan kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131na dayal\u0131 geli\u015fen ahlaki sistemler devlet\u00e7i, egemen erkek d\u00fczenine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n da dayana\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Bu da kad\u0131na dayal\u0131 adalet sisteminin dayanaklar\u0131 konusunda bize yol g\u00f6stermektedir. Bu tarihsel miras ve de\u011ferlerin g\u00fcncel sorunlar\u0131 da kapsayacak bi\u00e7imde ifadeye kavu\u015fmas\u0131 olarak Kad\u0131n\u0131n Toplumsal S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ni esas alan bir adalet sistemi bug\u00fcnden pratikle\u015ftirilebilecek bir konumdad\u0131r.<\/p>\n
Uygarl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana s\u00fcrekli a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lan ahlak, kapitalist modernite ile birlikte t\u00fcmden ortadan kald\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan\u0131 ve toplumunu kar\u0131ncalar ve robotlar haline getiren bu sisteme kar\u015f\u0131 toplumu savunmak ancak kad\u0131n\u0131n geli\u015ftirece\u011fi bir etikle (ahlak bilimi) ya\u015fam bulabilir. \u00d6nderli\u011fimiz bu nedenle eti\u011fi jineolojinin temel alanlar\u0131ndan biri olarak tan\u0131mlayarak \u015funlar\u0131 ifade etmi\u015ftir \u201cKad\u0131n ahl\u00e2ki ve politik toplumun asal \u00f6\u011fesi olarak \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik ve demokratikle\u015fme \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fam\u0131n eti\u011fi ve esteti\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da hayati rol oynar. Etik ve estetik bilimi kad\u0131n biliminin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ya\u015famdaki a\u011f\u0131r sorumlulu\u011fu nedeniyle kad\u0131n\u0131n t\u00fcm etik ve estetik konularda hem d\u00fc\u015f\u00fcnce hem de uygulama g\u00fcc\u00fc olarak b\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131l\u0131m ve geli\u015fmeler sa\u011flayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r\u2026 Etik a\u00e7\u0131dan da kad\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fu daha kapsaml\u0131d\u0131r. \u0130nsan e\u011fitiminin iyi ve k\u00f6t\u00fc y\u00f6nlerini, ya\u015fam ve bar\u0131\u015f\u0131n \u00f6nemini, sava\u015f\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve deh\u015fetini, hakl\u0131l\u0131k ve adalet \u00f6l\u00e7\u00fclerini de\u011ferlendirme, belirleme ve kararla\u015ft\u0131rmada kad\u0131n\u0131n ahl\u00e2ki ve politik toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha ger\u00e7ek\u00e7i ve sorumlu davranmas\u0131 do\u011fas\u0131 gere\u011fidir. Tabii erke\u011fin kuklas\u0131 ve g\u00f6lgesi kad\u0131ndan bahsetmiyorum. S\u00f6z konusu olan \u00f6zg\u00fcr, e\u015fit ve demokratikle\u015fmeyi \u00f6z\u00fcmsemi\u015f kad\u0131nd\u0131r.\u201d<\/p>\n
Tarihsel a\u00e7\u0131dan da bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda toplumsalla\u015fmay\u0131 sa\u011flayan ahlaki ilkelerin ilk kez kad\u0131nlar taraf\u0131ndan ortaya konuldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Di\u011fer yandan ahlak\u0131n a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ilk ma\u011fduru ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde en a\u011f\u0131r kurbanlar\u0131 da kad\u0131nlard\u0131r. Devletlerin hukuk sistemlerinde, kendini en demokratik ilan edeninden en despot olan\u0131na kadar en adaletsiz yakla\u015f\u0131lan kesimin ba\u015f\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n geldi\u011fi \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ekliktir. \u00d6nderli\u011fimiz heyetlerle yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmede ya\u015fanan a\u011f\u0131r bunal\u0131m i\u00e7in \u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm kad\u0131n\u0131n e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hukuku ile beraber olur. Kad\u0131n hukuku \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hukuku benim i\u00e7in esast\u0131r\u201d belirlemesinde bulunarak bu konudaki sorumlulu\u011fumuzu biz kad\u0131nlara yeniden hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Toplumun ya\u015fayan ahlak\u0131 olarak binlerce y\u0131ll\u0131k ge\u00e7mi\u015fi olan kad\u0131n hukukuna dayal\u0131 toplumsal adalet sisteminin geli\u015ftirilmesi tarihsel oldu\u011fu kadar g\u00fcncel sorunlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan erkenden yerine getirilmesi gereken bir g\u00f6revdir. Toplumsal adaletin kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc esas alan bir temele dayal\u0131 olarak in\u015fa edilmesini sa\u011flamada bir \u00f6n yo\u011funla\u015fma sa\u011flayacak b\u00f6ylesi bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bu y\u00f6nl\u00fc ve m\u00fccadele ve \u00e7abalar\u0131m\u0131za da katk\u0131 sunaca\u011f\u0131na inan\u0131yoruz.<\/p>\n
Adalete ili\u015fkin o kadar \u00e7ok \u015fey yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilmi\u015ftir ki anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve pratikte uygulanmas\u0131 tam bir muamma halini alm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyada \u00e7ok\u00e7e\u015fitli adalet alg\u0131lar\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Herkes adaletten bahseder, herkes bu dili kullan\u0131r. Bu anlamda bask\u0131c\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgeci sistemin en fazla \u00fczerinde kavram karma\u015fas\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7arp\u0131tt\u0131\u011f\u0131 bir kavram da Adaletkavram\u0131 olmaktad\u0131r. Adaletin yasalarla tan\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 ve salt hak-hukukla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmesi b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131mkavram\u0131n dar ve bi\u00e7imsel anlamda kalmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Adaleti her zaman yaz\u0131l\u0131 tarihle veya salt topluma indirgeyerek ba\u015flatmak dakavram\u0131n anlam\u0131n\u0131 ve de\u011ferini t\u00fcketmektedir. Adalete ili\u015fkin alg\u0131m\u0131z\u0131, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmek \u201cZihniyet Ve Vicdan Devrimini\u201d <\/em>ger\u00e7ekle\u015ftirmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Adaleti yeniden tan\u0131mlarken bu konuda ufkumuzu, anlam potansiyelimizi geni\u015f tutmal\u0131, adaleti ya\u015fam\u0131n, do\u011fa-evrenin merkezine de yerle\u015ftirebilmeliyiz.<\/p>\n Tan\u0131m olarak adalet do\u011fruluk, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, birey ve toplum haklar\u0131 aras\u0131nda dengeyi, e\u015fitli\u011fi anlatan bir kavram olarak betimlenir. Fakat bu bir y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. \u00d6nder APOadalete ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mlamada \u201cGer\u00e7ek adalet farkl\u0131l\u0131klar\u0131 temel alan bir e\u015fitlik anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015febilir<\/em>\u201d demektedir. Bu tan\u0131m\u0131ndan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi adalet, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 koruyan, e\u015fitlik ve uyumu sa\u011flayan bir kavram\u0131 ifade etmektedir. \u00d6yleyse adalet kavram\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in k\u00f6kenini evrenin olu\u015funa kadar varan bir ger\u00e7eklik olarak ele al\u0131p de\u011ferlendirebiliriz.<\/p>\n Adalet t\u00fcm canl\u0131lar\u0131 \u2013evrende d\u00e2hil- kapsayan, evrensel anlam ta\u015f\u0131yan bir olgudur. \u2018Evreni anlamak adaleti anlamakt\u0131r\u2019, felsefesinden yola \u00e7\u0131karsak, evrenin olu\u015fum seyrini incelendi\u011fimizde evrenin de bir adalet sisteminin oldu\u011funu g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bilim insanlar\u0131n\u0131n son kuantum fizi\u011finden \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 sonu\u00e7tan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, evrendeki t\u00fcm i\u015fleyi\u015f, \u00e7e\u015fitlilik ve farkl\u0131l\u0131klar bug\u00fcn canl\u0131 bir evren-do\u011fa ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu g\u00f6steriyor. \u0130\u011fne ucu kadar bir noktada toplanan enerjinin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u2013BigBang patlamas\u0131- b\u00fcy\u00fck mucizeyi g\u00f6zlemlemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda m\u00fcthi\u015f bir organizasyonla kar\u015f\u0131la\u015fmaktay\u0131z. Atom alt\u0131 par\u00e7alardan y\u0131ld\u0131zlara, gezegenlerden, toprak, su ve bitkilere, hayvan ve insana kadar milyonlarca canl\u0131 \u00e7e\u015fidinin ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n olu\u015fum seyri, \u00f6zg\u00fcrce hareketleri evrende bir simbiyotik ili\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Ay ve G\u00fcne\u015fin hareketi, saniyede 300.000 km. giden \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n h\u0131z\u0131, Hidrojen ve Helyum\u2019unvarl\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnyadaki en k\u00fc\u00e7\u00fck bir kum tanesinin dahi duru\u015fu gibi farkl\u0131l\u0131klar\u0131n birbirlerini bast\u0131rmadan, yok etmeden s\u00fcrekli olu\u015fumu evrende bir adalet d\u00fczeninin i\u015fledi\u011fini g\u00f6steriyor. Adalet, do\u011fada t\u00fcm canl\u0131lar aras\u0131nda bir dengeyi, farkl\u0131l\u0131k ve \u00e7ok renklilik i\u00e7erisinde uyumu ve e\u015fitli\u011fi ifade ediyorsa, \u00f6yleyse adaleti en iyi sa\u011flayan ve i\u015fletende do\u011fa-evrenin kendisi oluyor.<\/p>\n Do\u011fa-evrenin bu kendi i\u00e7 i\u015fleyi\u015finden ve dengesinden hi\u00e7 taviz vermedi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Her \u015fey bir denge ve uyum i\u00e7erisinde i\u015fliyor. Zira her ne kadar end\u00fcstriyalizm canavar\u0131 do\u011fan\u0131n, eko-sistemini tahrip etmi\u015f, dengesini bozmu\u015f olsa da evren-do\u011fa kendi d\u00fczeninden asla taviz vermiyor. Evrende par\u00e7ac\u0131k-enerji ve hareketler olmasayd\u0131 bu kadar farkl\u0131l\u0131k ve \u00e7e\u015fitlilik olu\u015famazd\u0131. Evrendeki her canl\u0131 olu\u015fumun k\u00f6keninde bir adalet ilkesi vard\u0131r. Bunun en somut \u00f6rne\u011fi do\u011fan\u0131n kendisidir. Mevsimlerin olu\u015fumundan, denizdeki yosunlara, tek h\u00fccreden milyonlarca h\u00fccreye, \u00e7o\u011falarak, farkl\u0131la\u015farak evren ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n s\u00fcrekli bu \u015fekilde \u00f6mr\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmesi bunun sadece do\u011fa-evrenin canl\u0131 olu\u015funu a\u00e7\u0131klam\u0131yor ayn\u0131 zamanda onun bu ak\u0131\u015f i\u00e7erisinde do\u011fal bir adalet sistemi olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n Bu anlamda Adalet kavram\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7 ve iktidarla, erkek egemen zihniyetle ele almayaca\u011f\u0131m\u0131z gibi, tarihsel toplum miras\u0131ndan kopuk de\u011ferlendirmek de yine yan\u0131lg\u0131l\u0131 ve yanl\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m olacakt\u0131r. Adalet evrenden, do\u011faya, do\u011fadan insana, insandan topluma kadar gelen bir mirast\u0131r. Ahlaki davran\u0131\u015f\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri ve insan\u0131n vicdan\u0131nda yer edinmi\u015f, toplumsall\u0131\u011fa ait de\u011ferli bir erdemdir adalet.<\/p>\n Devletli uygarl\u0131k \u00f6ncesinde mutlulu\u011fun, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn dayana\u011f\u0131 olan \u201cadalet\u201d kad\u0131n etraf\u0131ndaki bir sistemi ifade ederdi. Bu nedenle adalet<\/strong> bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcr ve dilde di\u015fil bir kelime ya da kad\u0131nlarla, tanr\u0131\u00e7alarla sembolize edilmi\u015ftir. S\u00fcmerce ve K\u00fcrt\u00e7ede dad<\/em><\/strong> kelimesi hem ana<\/strong> hem de adalet<\/strong> ve yarg\u0131<\/strong> anlamlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Bu kavram Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck\u2019te de hukuk anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Bu bak\u0131mdan adaletin mekan\u0131 olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131lan dadgeh<\/em><\/strong> K\u00fcrt\u00e7ede kad\u0131n\u0131n mekan\u0131 anlam\u0131na gelse de mevcut durumda mahkeme olarak kurumla\u015fan adalet mekanlar\u0131 olduk\u00e7a so\u011fuk, kad\u0131n renginin olmad\u0131\u011f\u0131, eril bir karakter kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir\u00e7ok dilde di\u015fil olan Adalet<\/strong> kelimesi T\u00fcrk\u00e7e, Fars\u00e7a ve Arap\u00e7ada kad\u0131n ismi olarak kullan\u0131l\u0131r. Yunancada Adalet anlam\u0131na gelen dike<\/em><\/strong> ve bug\u00fcn \u0130ngilizce, Frans\u0131zca ve bir\u00e7ok dilde kullan\u0131lan justice<\/em><\/strong> kelimeleri de adalet tanr\u0131\u00e7alar\u0131n\u0131n isimlerinden gelmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala mahkeme ya da adalet binalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki elinde terazi ve k\u0131l\u0131\u00e7la simgelenen kad\u0131n heykelleri de Yunan Adalet Tanr\u0131\u00e7as\u0131 Themis\u2019i ya da Roma Adalet tanr\u0131\u00e7alar\u0131 Astrea (Dike) ve Justiteyi simgeler. Bu heykellere genelde LadyJustite \u201cBayan Adalet\u201d ad\u0131 verilir.<\/p>\n Tarihsel toplum ger\u00e7ekli\u011fini irdeledi\u011fimizde adaleti, kad\u0131n etraf\u0131nda \u015fekillenmi\u015f toplumsal ya\u015famtarz\u0131n\u0131n temel bir ilkesi olarak tan\u0131mlamak do\u011fru olacakt\u0131r. Do\u011fal toplum ve daha sonras\u0131 Neolitik toplum da diyebilece\u011fimiz bu ilk insan topluluklar\u0131n\u0131n ya\u015fam d\u00fczenini en iyi \u00f6rg\u00fctleyen ve denetleyen \u00f6nc\u00fc g\u00fc\u00e7 kad\u0131nd\u0131r.Toplay\u0131c\u0131l\u0131k ve avc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fan bu ilk insan topluluklar\u0131 ahlaki de\u011ferler yaratarak ya\u015famlar\u0131n\u0131 ortak, kolektif bir tarzda geli\u015ftirmi\u015ftir.Kad\u0131n etraf\u0131nda geli\u015fentoplumsal ili\u015fki ve ya\u015fam tarz\u0131 kom\u00fcnal, e\u015fit, payla\u015f\u0131mc\u0131 ve ahlakla b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc olarak olu\u015fmu\u015ftur. G\u00fc\u00e7-iktidar olma ve topluma h\u00fckmetme anlay\u0131\u015f\u0131 bu kad\u0131n merkezli sistemde hen\u00fcz geli\u015fmemi\u015ftir.Anadan gelen soy zinciri toplumsall\u0131\u011f\u0131n bir ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r.Ana-kad\u0131n toplumda do\u011fal otoriteye sahiptir.Kad\u0131ndaki bu \u00f6z, toplumsall\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmekle ilgili bir \u00f6zd\u00fcr ve toplumuyla bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. H\u00fckmetmek, topluma\u2018Zor\u2019 kullanmabu anlamda kad\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne ters bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n Toplumlar tarihinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar var olan bir olgudur adalet. Bu ilk toplumsal geli\u015fim a\u015famalar\u0131nda ya\u015fam\u0131 ve toplumsall\u0131\u011f\u0131 en iyi \u015fekilde sa\u011flayan de\u011ferlerin kad\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndegeli\u015fti\u011fini ve insanl\u0131\u011f\u0131n bug\u00fcn varolmay\u0131 bu de\u011ferlere bor\u00e7lu oldu\u011funu iyi bilmesi gerekir.<\/p>\n Kad\u0131nlarda hala ya\u015fayan bu \u00f6zellikler, toplumda kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, emek ve \u00fcretkenli\u011fi, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve payla\u015f\u0131mc\u0131 \u00f6z\u00fc tanr\u0131\u00e7a anan\u0131n toplumsal adalet d\u00fczeninden gelmektedir.Yine kad\u0131n\u0131n do\u011faya yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, do\u011fayla ili\u015fkisi bir ana-\u00e7ocuk ili\u015fkisi gibidir. \u00c7ocu\u011fa bakt\u0131\u011f\u0131 gibi, topra\u011fa, bitkilere ve hayvanlara bakmakta, onlarla dost olmaktad\u0131r.Biyolojik olarak da kad\u0131n do\u011fa-evrenle benzer \u00f6zellikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r.Ya\u015fam\u0131n s\u00fcrekli ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve kendisini daima yenilemesi kad\u0131nda da ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Kad\u0131n, ya\u015famla, do\u011fayla \u00f6zde\u015f k\u0131l\u0131n\u0131r, toplumu taraf\u0131ndan kutsalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.Sezgisellik, kutsall\u0131k, adalet, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l \u00f6zellikler kad\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131nda vard\u0131r. Do\u011fayla hep bir empati i\u00e7erisinde, hi\u00e7 ayr\u0131m yapmadan do\u011fada ili\u015fkilendi\u011fi t\u00fcm canl\u0131lara adil ve e\u015fit d\u00fczeyde sevgi da\u011f\u0131tmaktad\u0131r. Bunun i\u00e7in kad\u0131n kendisini do\u011faya daha yak\u0131n hissetmekte, ondan bir par\u00e7a, do\u011fan\u0131n bir \u00f6zeti oldu\u011funu iyi bilmektedir.<\/p>\n Bunu bilen kad\u0131n,do\u011fa-evren d\u00fczenini kendi toplumsall\u0131\u011f\u0131na dauyarlamakta,kom\u00fcnal ya\u015fam d\u00fczenini adaletli, ahlakl\u0131 ve \u00f6zg\u00fcr bir \u015fekilde olu\u015fturmaktad\u0131r. Neolitik toplum d\u00fczeninde herkes \u00f6zg\u00fcr, e\u015fit ve adil bir ya\u015fam tarz\u0131 s\u00fcrmekte, toplumsal kurallar ahlak ile belirlenmektedir.S\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkisinin olmad\u0131\u011f\u0131, herkesin e\u015fit d\u00fczeyde tutuldu\u011fu bir ya\u015fam tarz\u0131 vard\u0131r. Bu anlam\u0131yla ilk toplumsal adaletin temeli ana tanr\u0131\u00e7a kad\u0131n\u0131n kendi eme\u011fi ve \u00e7abas\u0131yla at\u0131lm\u0131\u015f ve giderek kad\u0131n\u0131nyaratt\u0131\u011f\u0131 bukom\u00fcnal de\u011ferler-emek, yarat\u0131c\u0131l\u0131k, ahlak, e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, demokrasi, yi\u011fitlik, g\u00fczellik ve adalet- tarihin b\u00fcy\u00fcktoplumsal devrimini -Neolitik Devrimi- ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n Kad\u0131n\u0131n adaletine dayal\u0131 ya\u015famda a\u011f\u0131r toplumsal sorunlar\u0131n g\u00fcndemde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nereden anl\u0131yoruz diye sorulacak olursa; \u015fehir devletlerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7te bir sava\u015f sonucu \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc mezarlar\u0131n olmamas\u0131 bunun en \u00f6nemli kan\u0131t\u0131d\u0131r. Muhtemelen toplumda bir i\u015fin yap\u0131l\u0131\u015f bi\u00e7imine yada insanlar aras\u0131nda bireysel kavga ve sorunlar olmu\u015ftur. Ancak bu sorunlar ahlaki ilkeler temelinde \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015ftu\u011fundan b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131\u015fma, kavga ve sava\u015flara neden olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Kad\u0131n etraf\u0131nda geli\u015fen ya\u015fam ve onun adaleti mitolojilerdeAdalet Tanr\u0131\u00e7alar\u0131 bi\u00e7iminde ifade edilir. S\u00fcmer, Hitit, M\u0131s\u0131r, Yunan ve Roma mitolojilerinde adaleti temsil eden tanr\u0131\u00e7alard\u0131r. Ana kad\u0131n adaletli, e\u015fitlik\u00e7i ve kom\u00fcnal d\u00fczenine kar\u015f\u0131 kurnaz erke\u011fin adaletsiz d\u00fczeninin geli\u015fimiyle adalete olan ihtiya\u00e7 ve aray\u0131\u015f da olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. Toplumda ahlak\u0131n korunmas\u0131, kutsal yasalar\u0131n ihlal edilmemesi i\u00e7in bu adalet tanr\u0131\u00e7alar\u0131 insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 denetler. Sonradan dinlere g\u00fcnah-sevap, cennet-cehennem ikilemleri olarak giren ilk hikayelere bu mitolojik anlat\u0131mlarda bolca rastlar\u0131z.<\/p>\n Akadlarda \u0130\u015ftar\u2019a atfedilen bir tabletteki; \u201cBen ki Tanr\u0131\u00e7a \u0130\u015ftar\u2019\u0131m, Hayat denilenim, Siz bana \u00f6l\u00fcm deseniz bile. Yasa denilenim, Siz bana kurald\u0131\u015f\u0131 deseniz de. Arad\u0131\u011f\u0131n\u0131z benim ve buldu\u011funuz. D\u00f6rt bir yana sa\u00e7t\u0131n\u0131z beni ve \u015fimdi par\u00e7alar\u0131m\u0131 topluyorsunuz\u201d\u00a0 s\u00f6zleri yasan\u0131n sahibi olan tanr\u0131\u00e7an\u0131n kurnaz tanr\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki son feryatlar\u0131 gibidir.<\/p>\n S\u00fcmer\u2019in ahlaki davran\u0131\u015flardan sorumlu tanr\u0131\u00e7as\u0131 Nazi (Nan\u015fe)\u2019nin isminin aralar\u0131nda Roza Luksemburg\u2019un da bulundu\u011fu sol-sosyalist, demokrat kesimden, Yahudi, \u00c7ingene halk\u0131na mensup milyonlarca insan\u0131n katliam\u0131ndan sorumlu Alman fa\u015fist partisinin ismi olmas\u0131 da yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck \u00e7arp\u0131tmay\u0131 i\u015faret eder. S\u00fcmer\u2019de sosyal adaleti koruyan tanr\u0131\u00e7a Nan\u015fe senede bir kere insanlar\u0131 iyi veya fena hareketlerinden dolay\u0131 yarg\u0131lar, k\u00f6t\u00fcleri cezaland\u0131r\u0131rm\u0131\u015f. Bu inan\u0131\u015f \u0130slam\u2019a da \u015eaban ay\u0131n\u0131n onbe\u015finde Berat Kandili olarak girmi\u015ftir. Sosyal adalet tanr\u0131\u00e7as\u0131 Nan\u015fe\u2019nin insanlarda be\u011fenmedi\u011fi hareketler ise tabletlerde \u015fu s\u00f6zlerle ifade edilmi\u015ftir:<\/p>\n \u00d6ks\u00fczleri bilen, dullar\u0131 bilen,<\/p>\n \u0130nsan\u0131n insana yapt\u0131\u011f\u0131 zulm\u00fc bilen,<\/p>\n \u00d6ks\u00fczlerin annesidir o.<\/p>\n Nan\u015fe dullar\u0131 koruyan,<\/p>\n Fakirlere haktan\u0131r olan.<\/p>\n S\u0131\u011f\u0131nanlara kucak a\u00e7an,<\/p>\n G\u00fc\u00e7s\u00fczlere bar\u0131nak bulan krali\u00e7edir o.<\/p>\n Be\u011fenmedikleri;<\/p>\n Kanunsuz yolda gezen,<\/p>\n Ge\u00e7erli olan gelenekleri a\u015fan, anla\u015fmalar\u0131 bozan.<\/p>\n Fena yerlere be\u011fenerek bakan,<\/p>\n B\u00fcy\u00fck a\u011f\u0131rl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc yerine k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koyan,<\/p>\n Uzun \u00f6l\u00e7\u00fc yerine k\u0131sas\u0131n\u0131 kullanan<\/p>\n Kendine ait olmayan\u0131 yiyip de \u201cyedim\u201d demeyen<\/p>\n \u0130\u00e7ip de \u201ci\u00e7tim\u201d demeyen<\/p>\n \u0130nsanlar fena kimselerdir tanr\u0131\u00e7a Nan\u015fe i\u00e7in.<\/p>\n <\/p>\n S\u00fcmer toplumunda devletli, s\u0131n\u0131fl\u0131, erkek egemenli\u011finin geli\u015fimine ra\u011fmen kad\u0131n hakimlerin ve kad\u0131nlara dair davalar\u0131n kad\u0131nlar taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmesi de kad\u0131na dayal\u0131 adaletin g\u00fcc\u00fcne i\u015faret eder. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde dahi kad\u0131nlara ili\u015fkin davalarda kad\u0131n hakim yada avukatlar\u0131n g\u00f6rev almas\u0131, kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini g\u00f6zeten yarg\u0131lamalar yap\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n Hitit g\u00fcne\u015f tanr\u0131\u00e7as\u0131 Arinna\u2019ya atfedilen \u201cArinna’n\u0131n G\u00fcne\u015f Tanr\u0131\u00e7as\u0131! Sen b\u00fcy\u00fcks\u00fcn! Tanr\u0131lar aras\u0131nda hi\u00e7bir Tanr\u0131 senin gibi y\u00fcceltilmi\u015f ve b\u00fcy\u00fck de\u011fildir. Adaletin Tanr\u0131\u00e7as\u0131 sensin!\u201d dizeleri de adaletin sahibi tanr\u0131\u00e7ay\u0131 i\u015faret eder. Hititlerde kad\u0131nlar\u0131n daha etkili oldu\u011fu bilinen b\u00fcy\u00fc faaliyetlerinde \u201cya\u015fl\u0131kad\u0131n\u201dlartaraf\u0131ndan aile i\u00e7i kavgalara, cinayete, koca ya da kar\u0131s\u0131n\u0131 yerdenalma, bir ki\u015finin arkada\u015f\u0131n\u0131n kafas\u0131na vurmas\u0131na ve k\u00f6t\u00fc s\u00f6ze kar\u015f\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli konularda rit\u00fceller d\u00fczenlenmektedir. Ya\u015fl\u0131 kad\u0131n\u0131n aile bireylerini bar\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in d\u00fczenledi\u011fi rit\u00fcelin, kavga s\u0131ras\u0131nda birbirlerine s\u00f6yledikleri \u201ck\u00f6t\u00fc, lanetli, ac\u0131\u201d s\u00f6zlerin olumsuz etkisinden kurtarmak ve tekrar kavga etmelerini engellemek i\u00e7in bu k\u00f6t\u00fc lanetli s\u00f6zleri bir daha geri gelmeyecek \u015fekilde onlardan uzakla\u015ft\u0131rmak amac\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011fu belirtilmektedir. Bu rit\u00fcelde b\u00fcy\u00fcc\u00fc kad\u0131n \u015funlar\u0131 s\u00f6yler;<\/p>\n \u201ce\u011fer baba ve o\u011ful, koca ve kar\u0131s\u0131 ya da erkek karde\u015fve k\u0131z karde\u015fkavgaederlerse onlar\u0131 birlikte iken bar\u0131\u015ft\u0131raca\u011f\u0131m.\u201d<\/em><\/p>\n Hurri k\u00f6kenli Hitit krali\u00e7esi Puduhepa\u2019n\u0131n mahkemede yarg\u0131\u00e7 oldu\u011fu davalara dair belgeler bulunmu\u015ftur. Hatta Puduhepa Hitit saraylar\u0131ndaki yolsuzluk ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda tarihin sayfalar\u0131na ge\u00e7en \u201ctemiz eller operasyonu\u201dnu ger\u00e7ekle\u015ftiren krali\u00e7edir.<\/p>\n Musevilik \u00f6ncesi \u0130\u015ftar\u2019\u0131n Kenan toplumlar\u0131ndaki ismi Astarte idi. Astarte ve onunla birlikte Fenikelilerin Bereket Tanr\u0131\u00e7as\u0131 olan Anat da adaletin tanr\u0131\u00e7as\u0131 olarak bilinirdi.<\/p>\n M\u0131s\u0131r\u2019da Adalet ve Do\u011fruluk tanr\u0131\u00e7as\u0131 olan Maat; Ra\u2019n\u0131n k\u0131z\u0131d\u0131r ve Thoth\u2019un e\u015fidir. Maat sa\u00e7\u0131nda deveku\u015fu t\u00fcy\u00fc olan uzun boylu bir kad\u0131n olarak belirtilmi\u015ftir. Bu t\u00fcy saf iyili\u011fi,hakikati ve do\u011frulu\u011fu temsil eder. \u00d6l\u00fcler kitab\u0131nda ki\u015finin \u00f6l\u00fcmden sonra tanr\u0131lar taraf\u0131ndan sorguland\u0131\u011f\u0131 salonun ad\u0131n\u0131n da Maat oldu\u011fu ifade edilir. Bu salonda \u00f6l\u00fcn\u00fcn kalbi terazinin bir kefesine konur, di\u011fer kefeye de Maat simgeleri olan ku\u015f t\u00fcy\u00fc veya bir g\u00f6z durmaktad\u0131r. Maat\u2019\u0131n t\u00fcy\u00fc \u00f6l\u00fcn\u00fcn saf ve d\u00fcr\u00fcst bir hayat ya\u015fam\u0131\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek i\u00e7in \u00f6l\u00fcn\u00fcn kalbini dengelermi\u015f. E\u011fer, kalp t\u00fcy ile dengede kal\u0131rsa, \u00f6l\u00fc yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131 olarak bilinen Duat<\/a>\u2019ta\u00f6l\u00fcms\u00fcz ya\u015fama hak kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcy kadar hafif y\u00fcrek g\u00fcnah ve \u0130blis\u2019in y\u00fck\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131m\u0131yor demektir. G\u00fcnahlar\u0131 nedeniyle a\u011f\u0131r gelen ruhlar \u00f6l\u00fclerin kalbi ile beslenen canavar Ammit<\/a> taraf\u0131ndan yenir.<\/p>\n \u0130nanna k\u00fclt\u00fcn\u00fcn devam\u0131 olan tanr\u0131\u00e7alardan Yunanl\u0131 Demeter’le M\u0131s\u0131rl\u0131 \u0130sis’e erdemli bilgeli\u011fin, \u00f6\u011f\u00fct ve adaletin da\u011f\u0131t\u0131c\u0131s\u0131 ve yasa d\u00fczenleyicisi olarak yakar\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n Yunan mitolojisinde adaletli bir sistemin korunmas\u0131ndan sorumlu olan bir \u00e7ok hikaye ve tanr\u0131\u00e7adan bahsedilir. Bunlardan biri Uranos\u2019laGaia\u2019n\u0131n k\u0131z\u0131 ve di\u015fi bir titan olarak tan\u0131mlanan Themis\u2019tir.\u00a0 Kanunlar\u0131n, adaletin, \u00f6rf ve adetlerin tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r. Themis ad\u0131 koymak, yerle\u015ftirmek, oturtmak anlam\u0131na gelen bir k\u00f6kten t\u00fcremi\u015ftir. Themis, kanundur, kurald\u0131r, yasan\u0131n ta kendisidir. Tanr\u0131lar d\u00fcnyas\u0131nda da, insanlar d\u00fcnyas\u0131nda da de\u011fi\u015fmez, evrensel ve \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fa yasas\u0131d\u0131r bunlar. Tanr\u0131sal yasad\u0131r, onun kar\u015f\u0131t\u0131 insansal yasa ise Nomos’tur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala erkeklerin kad\u0131nlar\u0131 katlederken s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 \u201cnamus\u201dun kar\u015f\u0131t\u0131 olan yasalar\u0131 temsil eder. Yani nomos erkeklerin kurallar\u0131 olurken,Themis binlerce y\u0131l\u0131n tanr\u0131\u00e7a k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn tanr\u0131sal yasalar\u0131n\u0131n koruyucusudur. Olympos’ta ya\u015fayan Themis\u2019in tanr\u0131lar\u0131n toplant\u0131lar\u0131na ba\u015fkanl\u0131k etti\u011fi, Olympos’taki d\u00fczeni korudu\u011fu s\u00f6ylenir. Zeus ile evlenen Themis; Horalar ve Moiralar\u2019\u0131 do\u011furmu\u015ftur. Zamanlar\u0131n ve mevsimlerin tanr\u0131\u00e7alar\u0131 olan Horalar \u00fc\u00e7 k\u0131zkarde\u015ftir (Eunomia, Dike, Eirene). Disiplin anlam\u0131na gelen Eunomia, hak, do\u011fruluk ve adalet anlam\u0131na gelen Dike ve bar\u0131\u015f\u0131n tanr\u0131\u00e7as\u0131 Eirene. Moiralar ise kader tanr\u0131\u00e7alar\u0131d\u0131r. \u0130nsanlara mutlu ve mutsuz ya\u015fama paylar\u0131n\u0131 veren \u00fc\u00e7 k\u0131z karde\u015f Klotho, Lakhesls ve Atropos\u2019tur. Dike kimi yerlerde ise Astrea ad\u0131 ile bilinir ve hak, adaleti simgeler.<\/p>\n Astrea, insanlar\u0131n s\u00f6zlerinde, hareketlerinde do\u011fruluktan ayr\u0131lmamalar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu tanr\u0131\u00e7an\u0131n sadece \u00f6\u011f\u00fct vermekle yetindi\u011fi ve harekete ge\u00e7irmekten aciz oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Ana tanr\u0131\u00e7an\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn giderek zay\u0131flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ataerkilli\u011fin kurumla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir toplumda bu bizi \u00e7ok da fazla \u015fa\u015f\u0131rtmaz. Fazilet ve adalet ilham eden Astrea, insanlar\u0131n mutlu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde onlar\u0131n aras\u0131nda ya\u015farm\u0131\u015f. Ahlaks\u0131zl\u0131k ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckler art\u0131nca g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131p y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131na yerle\u015fmi\u015ftir. \u0130nsanlar \u00f6ld\u00fckten sonra onlar\u0131 y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131nda yarg\u0131layan tanr\u0131\u00e7a olarak bilinir.<\/p>\n Di\u011fer bir tanr\u0131\u00e7a olan Nemesis<\/strong> ise d\u00fcnyada adaleti koruyan, hakl\u0131y\u0131 haks\u0131zdan ay\u0131ran ahlak tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r. \u0130nsanlarda \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc, kendine ve talihine a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcveni cezaland\u0131ran varl\u0131k olarak g\u00f6sterilir. Adalet tanr\u0131\u00e7as\u0131 ve hiddete kap\u0131lanlara sakin olmalar\u0131n\u0131 telkin eden bir di\u011fer tanr\u0131\u00e7a ise Praksidike<\/strong>\u2019dir. Onun da ad\u0131 birlik anlam\u0131na gelen Homonoe ve fazilet anlam\u0131na gelen Arete ad\u0131nda iki k\u0131z\u0131 oldu\u011fu rivayet edilir.<\/p>\n Roma’da ise adalet tanr\u0131\u00e7as\u0131n\u0131n ad\u0131 \u0130ustitia (<\/strong>Justitia)<\/strong>\u2019d\u0131r. <\/strong>Yunan mitolojisindeki Dike’ye benzemektedir. \u0130ustitia Alt\u0131n \u00c7a\u011fda insanlar aras\u0131nda bulunurken, insanlar\u0131n gitgide daha \u00e7ok su\u00e7 i\u015flemesi onun art\u0131k yery\u00fcz\u00fcnde tutunamamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6\u011fe \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bur\u00e7lar aras\u0131nda Bakire burcu olmu\u015ftur.<\/p>\n Hem do\u011fa hem de toplumsal yasalar\u0131n tanr\u0131\u00e7alara atfedilmesinin toplumdaki yans\u0131mas\u0131 soyun, miras\u0131n, tahta \u00e7\u0131kma hakk\u0131n\u0131n anayanl\u0131 belirlendi\u011fi bir d\u00f6neme i\u015faret eder. Evlilik kurumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan da kad\u0131n\u0131n se\u00e7imi ve \u00e7ok say\u0131da e\u015f alabilme hakk\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Daha sonra bu yasalar\u0131n t\u00fcmden ataerkil ve baba yanl\u0131 hale gelebilmesi i\u00e7in kad\u0131n etraf\u0131ndaki toplumsall\u0131\u011f\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fir. Ataerkilli\u011fin kurumla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde dahi bunun izlerine bolca rastlan\u0131r. Eril tanr\u0131lar ve tanr\u0131-krallar y\u00f6netim olduklar\u0131nda dahi kad\u0131n yarg\u0131\u00e7lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na rastlar\u0131z. Bir yaz\u0131da \u0130\u015ftar \u015f\u00f6yle der \u201cbenim duru\u015fmadaki varl\u0131\u011f\u0131m, konuyu kavram\u0131\u015f bir kad\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r\u201d. Kuzey Mezopotamya\u2019da kad\u0131nlar\u0131n yarg\u0131\u00e7 ve h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlisi oldu\u011funu g\u00f6steren kay\u0131tlar \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kay\u0131tlar \u0130.\u00d6 8. Yy\u2019da bile kad\u0131nlar\u0131n \u00f6nemli ve sayg\u0131n bir konumda bulundu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r. \u0130.\u00d6. yakla\u015f\u0131k 2000 y\u0131llar\u0131 sonras\u0131 Elam’la ilgili yasa belgeleri, kad\u0131nlar\u0131n tek miras\u00e7\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Evli bir kad\u0131n kocas\u0131yla miras ortakl\u0131\u011f\u0131 yapmaktan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, miras\u0131n\u0131 k\u0131z\u0131na b\u0131rakmay\u0131 tasarlam\u0131\u015ft\u0131. Bir ba\u015fka tabletteyse, o\u011fulla k\u0131z \u00e7ocu\u011fun miras\u0131 e\u015fit olarak payla\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi belirtiliyor, k\u0131z \u00e7ocu\u011fun ad\u0131 \u00f6nce an\u0131l\u0131yordu. Birka\u00e7 tablette de kocan\u0131n sahip oldu\u011fu her \u015feyi kar\u0131s\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131; \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ancak analar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterip bak\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstlenirse miras alabilecekleri anlat\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n <\/p>\n Kad\u0131n\u0131n bedeninden, t\u00fcm toplumsal ili\u015fkilerine kadar her \u015feyinin kutsal g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir s\u00fcrecin ard\u0131ndan geli\u015fen ataerkil sistemin kad\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131ran, \u015feytanla\u015ft\u0131ran, k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin kayna\u011f\u0131 haline getiren zihniyeti erke\u011fin \u015fekillendirdi\u011fi yasalara da yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Mitolojilere ana tanr\u0131\u00e7alar\u0131n giderek zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131, \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, d\u00fczenlerinin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, t\u00fcm sanatlar\u0131n\u0131n gasp edildi\u011fi hikayelerolarak yans\u0131yan bir d\u00f6nem ba\u015flar.<\/p>\n S\u00fcmer mitolojisinde Enki, Babil\u2019de Marduk, Asurlarda Assur, Hititlerde Te\u015fup, Fenike\u2019de Baal, Yunanlarda Zeus, Roma mitolojisinde Mars, Latinlerde Jove tanr\u0131lar-tanr\u0131\u00e7alar panteonunda tek tanr\u0131 olarak y\u00fckselmektedir. \u00c7o\u011funlukla f\u0131rt\u0131na, g\u00fcne\u015f ve \u015fim\u015feklerle an\u0131lan bu tanr\u0131lar tek tanr\u0131l\u0131 dinlere ge\u00e7i\u015fi de ifade ederler. Bir\u00e7ok mitolojik hik\u00e2yede bu tanr\u0131lar kendilerinden \u00f6nceki d\u00fczeni simgeleyen ve bir tanr\u0131\u00e7ay\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek d\u00fcnyaya d\u00fczen getirirler. Kendilerini ana tanr\u0131\u00e7a d\u00f6neminin yasalar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ahlaks\u0131zl\u0131k, karma\u015fa kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fczeni kuran tanr\u0131lar olarak ilan ederler. Mitolojik hik\u00e2yelerde bu durum bir canavar\u0131n, ejderhan\u0131n ya da y\u0131lan\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile kaosun sona ermesi bi\u00e7iminde anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k do\u011fada ve insan toplumlar\u0131nda ge\u00e7erli olan yasalar sava\u015f\u00e7\u0131, egemen bir tanr\u0131n\u0131n yasalar\u0131 haline gelir. Buna boyun e\u011fmeyenler ise bu tanr\u0131lar taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Kanun, kural ve yasa kelimelerinin giderek din ve tanr\u0131 ile \u00f6zde\u015fle\u015fmesi de bununla birlikte geli\u015fir. Roma Tanr\u0131s\u0131 Jove\u2019nin ad\u0131n\u0131n Latince kanun anlam\u0131ndaki ius<\/em> kelimesinden gelmesi de modern hukuka kaynakl\u0131k eden Roma hukukunun ideolojik dayanaklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n Erkek egemenli\u011fi ve hanedanl\u0131k ideolojisinin geli\u015fimi ile paralel bi\u00e7imde soyun korunmas\u0131, erkeklerin soylar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek o\u011fullara sahip olmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi giderek artm\u0131\u015f; bu da \u00f6zellikle evlilik, bo\u015fanma, zina ve miras konular\u0131ndaki yasalara yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bu durum yaz\u0131l\u0131, yaz\u0131s\u0131z t\u00fcm yasalarda belirleyici rol oynamaktad\u0131r. Kad\u0131nlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011furacaklar\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n kendisine ait oldu\u011funa dair bir mu\u011flakl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in erkekler i\u00e7in ataerkil zihniyetin geli\u015fimi ile birlikte bu durum temel bir sorun te\u015fkil etmi\u015ftir. Kad\u0131nlar\u0131n bedenlerinin denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 zorunlu g\u00f6rd\u00fcklerinden t\u00fcm yasalar\u0131n ruhuna da bu yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n En eski kanunlar\u0131n Annesi Tiamat\u2019\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek ba\u015f tanr\u0131 haline gelen Marduk tap\u0131na\u011f\u0131nda ta\u015f levhalar \u00fczerine yaz\u0131lan Hammurabi Kanunlar\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylense de ondan daha \u00f6ncesine tarihlenen yaz\u0131l\u0131 kanunlar da bulunmu\u015ftur. Urkagina reformlar\u0131 (\u0130.\u00d6 yakla\u015f\u0131k 2300) kad\u0131nlar\u0131n eskiden iki koca alabildi\u011finden s\u00f6z eder; ama bu ala kar\u0131s\u0131 saymas\u0131 beklenirdi. Yasad\u0131\u015f\u0131 cinsel ili\u015fkilere verilen bir cezadan s\u00f6z edilmiyordu. Hammurabi yasalar\u0131na g\u00f6re bir kad\u0131n ba\u015fka bir erkekle cinsel ili\u015fkiye girerse kendisinden beklenen tap\u0131na\u011fa gidip kral\u0131n y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda o da yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Eshnunna yasalar\u0131na g\u00f6re birinci kar\u0131s\u0131 \u00e7ocuk do\u011furmas\u0131na ra\u011fmen ikinci bir e\u015f alan erkek mals\u0131z m\u00fclks\u00fcz evden at\u0131l\u0131rd\u0131. Eshnunna\u2019da bir kad\u0131n kocas\u0131 sava\u015ftayken ba\u015fka bir adamdan \u00e7ocuk do\u011furursa adamdan kad\u0131n\u0131 h ant i\u00e7mesi sonra da evine ve kocas\u0131na d\u00f6nmesiydi. Asur ve \u0130brani yasalar\u0131ysa kocaya kad\u0131nla sevgilisini \u00f6ld\u00fcrme hakk\u0131 veriyordu. Hala a\u015firet ve inan\u00e7 sistemlerinde kad\u0131nlar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin k\u0131l\u0131f\u0131 haline getirilen yasalar da kayna\u011f\u0131n\u0131 buradan almaktad\u0131r. Kocas\u0131 \u00f6len kad\u0131n\u0131n adam\u0131n karde\u015fine verilmesi hanedanl\u0131k ideolojisi ile a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bir \u00e7ok devletin de yasas\u0131 olmu\u015ftur. Miras, Zina ve recm ile ilgili yasalar da Tevrat\u2019ta, Babil ve Hitit yaslar\u0131nda yer bulan ama kayna\u011f\u0131n\u0131 halklar\u0131n ya\u015fayan ahlaki yasalar\u0131ndan almayan uygulamalard\u0131r.<\/p>\n Erkek egemenli\u011finin kurumsalla\u015fmas\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde ataerkilli\u011fin g\u00fc\u00e7lenmesi, kad\u0131n\u0131n ise g\u00fc\u00e7s\u00fcz k\u0131l\u0131nmas\u0131 temelinde bir s\u00fcrecin i\u015fledi\u011fine tan\u0131k oluruz. Bu durum devletlerin yada dinlerin kural ve yasalar\u0131na da yans\u0131r. Roma hukukunun dayana\u011f\u0131 olan 12 Levha yasalar\u0131nda aile reisi babad\u0131r ve aile babas\u0131, kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015fam ve \u00f6l\u00fcm g\u00fcc\u00fcne sahiptir. T\u00fcrkiye\u2019de aile reisinin baba oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki Medeni Kanun h\u00fckm\u00fc ancak yak\u0131n bir zamanda kad\u0131nlar\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadele ile de\u011fi\u015ftirilebilmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130brahimidinlerin ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 tanr\u0131 krallara kar\u015f\u0131 bir ahlaki \u00e7\u0131k\u0131\u015f olmu\u015ftur. Ancak ataerkilli\u011fin kurumla\u015fmas\u0131na da \u00f6nemli katk\u0131lar sunmu\u015ftur. \u0130nsanlar\u0131n kad\u0131n ve erkek olarak yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve cennetten kovulmalar\u0131n\u0131 ifade eden Adem ile Havva hik\u00e2yesinde kad\u0131n\u0131n ikincil ve g\u00fcnahkar olarak tan\u0131mlanmas\u0131 dinlerde kad\u0131nlara d\u00f6n\u00fck uygulamalarda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da belirleyici bir etmendir.<\/p>\n Tevrat\u2019ta kad\u0131n\u0131n erke\u011fin kaburgas\u0131ndan yarat\u0131lmas\u0131 ve y\u0131lana kanmas\u0131 ve Adem\u2019i de ikna etmesi nedeniyle cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Kad\u0131n ac\u0131lar i\u00e7inde do\u011furmaya ve kocas\u0131n\u0131 efendi olarak kabul etmeye mahkum edilirken, erkek sadece al\u0131n teri d\u00f6kerek ge\u00e7imini sa\u011flamakla cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ncil\u2019de de Havva\u2019n\u0131n Adem\u2019den sonra yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilerek ilk g\u00fcnah konusunda \u201caldat\u0131lan da Adem de\u011fildi, kad\u0131n aldat\u0131l\u0131p su\u00e7 i\u015fledi\u201d denilerek bu nedenle \u201ckad\u0131n\u0131n sessiz ve uysal\u201d olmas\u0131 istenir. Kad\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretmesine ve erke\u011fe egemen olmas\u0131na izin verilmemesi de bu g\u00fcnahkar konuma ba\u011flan\u0131r. Kad\u0131n\u0131n bu g\u00fcnah\u0131n kefaretini do\u011fum yaparak \u00f6deyece\u011fi belirtilir. Kuran\u2019da kad\u0131n\u0131n erke\u011fin kaburgas\u0131ndan ve ikincil olarak yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bir s\u00f6ylem yoktur. Ancak kad\u0131n\u0131n ikincil konumu ifade edilmi\u015ftir. Kimi hadislerde ise Tevrat\u2019takine benzer bi\u00e7imde kad\u0131n\u0131n kaburga kemi\u011finden yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Cennetten kovulma ve g\u00fcnahkar olma konusunda ise kad\u0131n\u0131n y\u0131lana yada \u0130blis\u2019e kanmas\u0131 ve erke\u011fi kand\u0131rmas\u0131 de\u011fil, Adem ve Havva\u2019n\u0131n \u0130blis taraf\u0131ndan aldat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Tevrat\u2019taki zina, bo\u015fanma, miras ve evlili\u011fe ili\u015fkin yasalar erkek egemenli\u011finin kurumla\u015fmas\u0131n\u0131 ifade etti\u011fi i\u00e7in Hristiyanl\u0131k ve \u0130slam\u2019a g\u00f6re daha kat\u0131 h\u00fck\u00fcmler i\u00e7erir. Zina yapan kad\u0131n ve erke\u011fin ta\u015flanarak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, erke\u011fin kad\u0131n\u0131 \u00e7ok rahatl\u0131kla bo\u015fayabilmesi, kad\u0131n\u0131n m\u00fclk olarak g\u00f6r\u00fclmesinden kaynakl\u0131 kocas\u0131 \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde kocas\u0131n\u0131n karde\u015fi ile evlendirilmesi gibi yasalara Tevrat kaynakl\u0131k eder. Hristiyanl\u0131k ve \u0130slam\u2019da bu konularda g\u00f6rece daha olumlu bir yakla\u015f\u0131m vard\u0131r.<\/p>\n Zina\u2019ya y\u00f6nelik her \u00fc\u00e7 dindeki yakla\u015f\u0131m\u0131 buna \u00f6rnek g\u00f6sterebiliriz;<\/p>\n Tevrat\u2019ta <\/strong>bu konudaki yakla\u015f\u0131m\u0131 ifade eden iki ayette \u015f\u00f6yle denilmektedir;\u00a0 \u201cYakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 ay sonra Yahuda’ya<\/em>, gelinin Tamar zina etmi\u015f,\u015fu anda hamile” diye haber verdiler. Yahuda, “Onu d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kar\u0131p yak\u0131n” dedi (Yarat\u0131l\u0131\u015f Kitab\u0131 \u00a038: 24) , \u201cBiri ba\u015fka birinin kar\u0131s\u0131yla, yani kom\u015fusunun kar\u0131s\u0131yla zina ederse, hem kendisi, hem de zina etti\u011fi kad\u0131n kesinlikle \u00f6ld\u00fcr\u00fclecektir. (Levililer 20: 10).<\/em><\/p>\n \u0130ncil\u2019de <\/strong>Musevili\u011fin kat\u0131 tutumunun yumu\u015fat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnek olaya yer verilir; \u201cDin bilginleri ve Ferisiler, zina ederken yakalanm\u0131\u015f bir kad\u0131n getirdiler. Kad\u0131n\u0131 orta yere \u00e7\u0131kararak \u0130sa’ya, “\u00d6\u011fretmen, bu kad\u0131n tam zina ederken yakaland\u0131” dediler. \u201cMusa, Yasa’da bize b\u00f6yle kad\u0131nlar\u0131n ta\u015flanmas\u0131n\u0131 buyurdu, sen ne dersin?” Bunlar\u0131 \u0130sa’y\u0131 denemek amac\u0131yla s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131; O’nu su\u00e7layabilmek i\u00e7in bir neden ar\u0131yorlard\u0131. \u0130sa e\u011filmi\u015f, parma\u011f\u0131yla topra\u011fa yaz\u0131 yaz\u0131yordu. Durmadan ayn\u0131 soruyu sormalar\u0131 \u00fczerine do\u011fruldu ve, “\u0130\u00e7inizde kim g\u00fcnahs\u0131zsa, ilk ta\u015f\u0131 o ats\u0131n!” dedi. Sonra yine e\u011fildi, topra\u011fa yazmaya ba\u015flad\u0131. Bunu i\u015fittikleri zaman, ba\u015fta ya\u015fl\u0131lar olmak \u00fczere, birer birer d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p \u0130sa’y\u0131 yaln\u0131z b\u0131rakt\u0131lar. Kad\u0131n ise orta yerde duruyordu. \u0130sa do\u011frulup ona, “Kad\u0131n, nerede onlar? Hi\u00e7biri seni yarg\u0131lamad\u0131 m\u0131?” diye sordu. Kad\u0131n, “Hi\u00e7biri, Efendim” dedi. \u0130sa, “Ben de seni yarg\u0131lam\u0131yorum” dedi. “Git, art\u0131k bundan sonra g\u00fcnah i\u015fleme!” (Yuhanna \u2013 8)<\/em><\/p>\n Kad\u0131nlar\u0131n recmedilerek cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 daha \u00e7ok \u0130slam\u2019la \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmi\u015ftir. \u015eeriatla y\u00f6netilen \u00fclkelerde bu ceza s\u0131k\u00e7a uygulan\u0131yor olsa da Kuran\u2019da b\u00f6ylesi bir ayet yoktur. \u0130slam\u2019da zinaya ili\u015fkin ayetlerde \u015fahitlerin olmas\u0131 ve bu konuda iftira atanlara ili\u015fkin olarak da cezalardan bahsedilmi\u015ftir. Nur suresinde zina eden kad\u0131n ve zina eden erke\u011fe y\u00fczer sopa vurulmas\u0131, \u201cNamuslu kad\u0131nlara zina isnad\u0131nda bulunup, sonra (bunu ispat i\u00e7in) d\u00f6rt \u015fahit getiremeyenlere\u201d ise seksener sopa vurulmas\u0131 ve onlar\u0131n \u015fahitliklerinin kabul edilmemesi belirtilmi\u015ftir. Ancak recm uygulamalar\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kaynak daha \u00e7ok hadisler olmaktad\u0131r. Bu hadislerin birinde \u015f\u00f6yle denilmektedir: “Allah Te\u00e2la hazretleri Muhammed ‘i hak (din ile) g\u00f6nderdi ve O’na Kitab’\u0131 indirdi. Bu indirilenler aras\u0131nda recm\u00e2yeti de vard\u0131! Biz bu \u00e2yeti okuduk ve ezberledik. Ayr\u0131ca, Res\u00fblullahzin\u00e2 yapana recmcezas\u0131n\u0131 tatbik etti, ondan sonra da biz tatbik ettik. Ben \u015fu endi\u015feyi ta\u015f\u0131yorum: Aradan uzun zaman ge\u00e7ince, baz\u0131lar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p: “Biz Kitabullah’darecmcezas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcyoruz (deyip ink\u00e2ra sapabilecek ve) Allah’\u0131n kitab\u0131nda indirdi\u011fi bir farz\u0131 terkederek dal\u00e2lete d\u00fc\u015febilecektir. Bilesiniz, recm, kad\u0131n ve erkekten muhsan olanlar\u0131n zin\u00e2lar\u0131, -delil veya hamilelik veya itiraf yoluyla- s\u00fcb-t (ortaya \u00e7\u0131kan olay) buldu\u011fu takdirde, onlara tatbik edilmesi gereken Kitabullah’da mevcut bir hakt\u0131r. Allah’a kasemle s\u00f6yl\u00fcyorum, e\u011fer insanlar: “\u00d6mer Allah Te\u00e2la’ n\u0131n kitab\u0131na il\u00e2vede bulundu” demeyecek olsalar, recm\u00e2yetini (Kitabullah’a) yazard\u0131m.” (K\u00fct\u00fcb-\u00fc Sitte)<\/em><\/p>\n Recme ili\u015fkin bu ve di\u011fer hadislerde dikkati \u00e7eken bir husus Kuran\u2019da b\u00f6ylesi bir ayetin bulunmamas\u0131 nedeniyle baz\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eder.<\/p>\n Dinlerin toplumsal adalet konusundaki h\u00fck\u00fcmleri kutsal kitaplarda yer al\u0131yor olsa da bunlar\u0131 daha detayl\u0131 hale getiren farkl\u0131 kaynaklara da ba\u015fvurulmu\u015ftur. Yahudi<\/a> medeni kanunu, t\u00f6ren kurallar\u0131 ve efsanelerini kapsayan dini metinlere Talmud<\/strong> ismi verilmi\u015ftir. Talmut kitab\u0131 haham yeti\u015ftiren okullarda e\u011fitimlerde i\u015flenen temel kitapt\u0131r. Mi\u015fna<\/a> ve Gemara<\/a> diye iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur. Mi\u015fna<\/a> Musevi Ceza hukuku olarak tan\u0131mlan\u0131r. Hahamlar taraf\u0131ndan Mi\u015fna’n\u0131n daha derinlemesine a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren k\u0131s\u0131m ise Gemara<\/a> olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. 63 altb\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan Mi\u015fna\u2019da \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc B\u00f6l\u00fcm: Na\u015fim<\/em> yani “Kad\u0131nlar” b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. 7 alt b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur. Evlenme<\/a>, bo\u015fanma<\/a>, kad\u0131n-erkek ili\u015fkileri ve Nazirlik (e\u015flik) ile ilgili h\u00fck\u00fcmlerdir. Talmut\u2019ta Tevrat\u2019taki baz\u0131 s\u00f6ylencelerin farkl\u0131 versiyonlar\u0131na da yer verilmi\u015ftir. Tanr\u0131n\u0131n Havva\u2019y\u0131 Adem\u2019in kaburgas\u0131ndan yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n nedenini \u015fu s\u00f6zlerle a\u00e7\u0131klar Talmut: \u00a0\u201cBen kad\u0131n\u0131 hafif me\u015frepli olmas\u0131n ve kibirden ba\u015f\u0131n\u0131 y\u00fcksekte tutmas\u0131n diye Adem\u2019in ba\u015f\u0131ndan yaratmad\u0131m. \u00c7ok ara\u015ft\u0131rmas\u0131n diye de g\u00f6zlerinden yaratmad\u0131m. Gizlice kulak vermesin ve laf ta\u015f\u0131mas\u0131n diye de a\u011fz\u0131ndan yaratmad\u0131m. Haset etmesin diye de kalbinden yaratmad\u0131m. Eli bo\u015f \u015feylere uzanmas\u0131n diye de elinden yaratmad\u0131m. Bo\u015f yere gezmesin diye de ayaklar\u0131ndan yaratmad\u0131m. Ben kad\u0131n\u0131 Adem\u2019in bedeninden s\u00fcrekli \u00f6rt\u00fcl\u00fc ve gizli olan bir par\u00e7as\u0131ndan yaratt\u0131m ki her zaman \u00f6rt\u00fcl\u00fc ve iffetli kals\u0131n.\u201d<\/p>\n Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda ataerkil sistemin kad\u0131nlara d\u00f6n\u00fck d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131smen yumu\u015fatan kimi d\u00fczenlemeler yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle \u0130sa\u2019ya ilk inananlar aras\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Bir\u00e7ok b\u00f6lgede ana tanr\u0131\u00e7a inanc\u0131 Meryem Ana\u2019ya tap\u0131nma bi\u00e7iminde ya\u015fat\u0131lm\u0131\u015f, buna dayal\u0131 olarak kimi tarikat ve rahibe topluluklar\u0131 kurulmu\u015ftur. Ana tanr\u0131\u00e7an\u0131n bir\u00e7ok s\u0131fat\u0131 Meryem Ana\u2019ya y\u00fcklenmi\u015ftir. Roma Katolik Kilisesinin “Loreto\u0130lahisi\u2019nde Meryem; Tanr\u0131n\u0131n Kutsal Anas\u0131, \u0130lahi Rahmetin Anas\u0131, \u0130yi D\u00fc\u015f\u00fcncenin Anas\u0131, En Sayg\u0131n Bakire, En G\u00fc\u00e7l\u00fc Bakire, En Rahmetli Bakire, En \u0130nan\u00e7l\u0131 Bakire olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Adaletin Aynas\u0131, Bilgelik Mevkii, Ne\u015fe Nedeni, Cennet Kap\u0131s\u0131, Sabah Y\u0131ld\u0131z\u0131, Hastalar\u0131n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, G\u00fcnahk\u00e2rlar\u0131n S\u0131\u011fma\u011f\u0131, Dertlilerin Derman\u0131, Bar\u0131\u015f Krali\u00e7esi, Davut Kulesi, Fildi\u015fi Kule ve Alt\u0131n Evi olarak \u00f6v\u00fcl\u00fcr. \u0130ncil\u2019de \u201ck\u0131z\u0131n\u0131 evlendirmek iyidir, ama evlendirmemek daha iyidir\u201d denilerek, kad\u0131nlara \u0130sa\u2019n\u0131n ni\u015fanl\u0131lar\u0131 olarak tanr\u0131ya hizmet etmeleri \u00f6\u011f\u00fctlenmi\u015ftir. Rahibelik kurumu bu anlamda kad\u0131nlar i\u00e7in Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f d\u00f6nemindeki ko\u015fullarda evlilik d\u0131\u015f\u0131nda bir ya\u015fam se\u00e7ene\u011fi olarak sunulmu\u015ftur. Yine Katolik inanc\u0131nda bo\u015fanma yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Tek e\u015flilik esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Evlilik ve cinselli\u011fin as\u0131l amac\u0131n\u0131n \u00e7ocuk do\u011furma oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir. Hristiyanl\u0131kta \u00fc\u00e7 kad\u0131n fig\u00fcr\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131kar bunlar;<\/p>\n 1-\u015eeytan\u0131n arac\u0131 ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131 kad\u0131n<\/p>\n 2- Aileyi koruyan kocan\u0131n arac\u0131 e\u015f olan kad\u0131n<\/p>\n 3-Tanr\u0131n\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n arac\u0131 anne olarak kad\u0131n<\/p>\n Bu kimliklere y\u00f6nelik yorumlamalar kad\u0131nlara d\u00f6n\u00fck yakla\u015f\u0131mlarda belirleyici olmu\u015ftur. Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f d\u00f6nemlerinde Meryem Ana \u015fahs\u0131nda kutsama, y\u00fcceltme \u00f6ne \u00e7\u0131karken daha sonraki s\u00fcre\u00e7lerde ilk g\u00fcnah\u0131n vebalini ta\u015f\u0131yan Havva\u2019n\u0131n su\u00e7u, g\u00fcnahk\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hristiyanl\u0131k bir devlet dini haline geldik\u00e7e kad\u0131nlar\u0131n g\u00fcnahk\u00e2r, ayart\u0131c\u0131, \u0130blisle i\u015fbirli\u011fi yapan k\u00f6t\u00fcl\u00fck kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi temelinde bir de\u011fi\u015fim oldu\u011funa tan\u0131k oluruz.\u00a0 Kad\u0131n\u0131n g\u00fcnahk\u00e2r g\u00f6r\u00fclmesinde \u00f6zellikle Aziz Augustin yorumlamalar\u0131 da olduk\u00e7a etkili olmu\u015ftur. Augustin kad\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc olmas\u0131na yol a\u00e7an \u015fartlar\u0131 s\u0131ralayarak: “K\u00f6t\u00fcl\u00fck dolu, k\u0131skan\u00e7 ve ne kararl\u0131 ne de tutarl\u0131 bir yarat\u0131k… (olan kad\u0131n), b\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fmalar\u0131n, kavgalar\u0131n ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r.\u201d demi\u015ftir. \u00d6zellikle orta\u00e7a\u011fda ana tanr\u0131\u00e7a inanc\u0131n\u0131n son kal\u0131nt\u0131lar\u0131 olan \u015fifac\u0131, ebe ve bilge kad\u0131nlara d\u00f6n\u00fck katliamlar olarak bilinen \u201ccad\u0131 avlar\u0131\u201d da bu durumu daha somut g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Papa 8. \u0130nnocent 1458\u2019de bir papal\u0131k bildirisi yay\u0131nlayarak kilisenin cad\u0131l\u0131\u011f\u0131 yeni bir tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015ftir. Bir kad\u0131n k\u0131r\u0131m\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fen cad\u0131 avlar\u0131nda sadece Katolik kilisesi de\u011fil, di\u011fer mezheplerde ortak bir tutum g\u00f6stermi\u015flerdir. Protestanl\u0131\u011f\u0131n kurucusu Martin Luther \u201co cad\u0131lar\u0131n hepsini yakaca\u011f\u0131m\u201d diyerek bu konudaki tutuma ortak oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Cad\u0131lar\u0131n nas\u0131l tespit edilece\u011fini a\u00e7\u0131klayan iddianame rol\u00fc oynayan Cad\u0131lar\u0131n \u00c7ekici (MalleusMaleficarum) kitab\u0131 1486\u2019da yay\u0131nlanm\u0131\u015f, bir\u00e7ok yarg\u0131lama bu kitaba dayal\u0131 olarak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cad\u0131l\u0131k su\u00e7lamalar\u0131 nedeniyle kad\u0131nlar rahatl\u0131kla tutuklan\u0131rd\u0131.Kimiolaylarda kendi bilgisi veya ifadesi olmadan yarg\u0131lanabilir, su\u00e7lu bulunabilir, sonra da yak\u0131l\u0131rd\u0131. Tutuklanma, \u00f6l\u00fcm anlam\u0131na gelmektedir. Akla hayale gelebilecek en vah\u015fi ve sadist uygulamalar bu kad\u0131nlar \u00fczerinde denenmi\u015ftir. Ebelik, \u015fifac\u0131l\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen bir kad\u0131n yap\u0131lan i\u015fkencelerden sonra \u015feytanla birlik oldu\u011funu, \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyerek \u201csu\u00e7unu\u201d itiraf etti\u011fi anda da yak\u0131larak idam edilirdi. 16. ve 17.yy \u0130ngiltere’de, Fransa’da, Almanya’da, Bohemya’da, Polonya’da, Finlandiya\u2019dan \u0130talya\u2019ya, \u0130sko\u00e7ya\u2019dan Rusya\u2019ya kadar geni\u015f bir co\u011frafyada milyonlarca kad\u0131n, cad\u0131 av\u0131n\u0131n kurbanlar\u0131 olarak i\u015fkenceyle \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n \u0130slam\u2019da hukuka<\/a> ait konular \u015feriat kavram\u0131 ile bir disiplin haline getirilmi\u015ftir. \u015eeriat;Arap\u00e7a<\/a> “yol, mezhep, metod, \u00e2det, insan\u0131 bir \u0131rma\u011fa, su i\u00e7ilecek bir kayna\u011fa ula\u015ft\u0131ran yol” anlam\u0131na gelir. Kur’an<\/a>\u00e2yetleri<\/a>, Muhammed<\/a>‘in s\u00f6z ve fiilleri olarak anla\u015f\u0131lan (s\u00fcnnet<\/a>\/hadis<\/a>)ve \u0130sl\u00e2m bilginlerinin g\u00f6r\u00fc\u015f ve yorumlar\u0131yla olu\u015fturulan dini kanunlar toplam\u0131n\u0131 ifade eden \u015feriat “dinin insan eylemlerine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerinin b\u00fct\u00fcn\u00fc”, “d\u00fcnya ile ilgili h\u00fck\u00fcmlerinin tamam\u0131” ve “\u0130slam Hukuku” gibi anlamlara gelmektedir. \u015eeriat\u0131n Allah\u2019\u0131n s\u00f6z\u00fc oldu\u011funa inan\u0131lan kayna\u011f\u0131 Kur\u2019an<\/a>, Kur\u2019an\u2019\u0131 bildiren peygamberin s\u00f6zleri Hadis<\/a> ve bunlar\u0131 yorumlayan f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n s\u00f6zlerinden yani i\u00e7tihattan olu\u015fur. \u0130\u00e7tihat yapan ki\u015filer kendilerini Kur\u2019an ve s\u00fcnnet ile s\u0131n\u0131rland\u0131rarak onun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Toplumun her t\u00fcrl\u00fc hukuki ve medeni meseleleri bu mekanizma taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. \u0130slam hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n ortak kabul etti\u011fi iki ana kaynak Kur\u2019an<\/a> ve S\u00fcnnettir<\/a>. \u0130cm\u00e2<\/a> da farkl\u0131 yorumlanmakla beraber \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ortak kaynak kabul edilir. Hanefi<\/a> ve \u015eafiiler<\/a> k\u0131yas\u0131, \u015eii<\/a>Caferi<\/a> mezhebi ise akl\u0131, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kaynak olarak kabul ederler. Hanbel\u00eeler<\/a> \u00fc\u00e7 esastan sonras\u0131n\u0131 kabul etmezler.<\/p>\n Hanefi hukuk ekol\u00fc d\u00f6rt delile dayan\u0131r. \u015eer’i deliller<\/a> olarak da an\u0131lan bu kaynaklar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n Bir h\u00fckm\u00fcn \u0130slami nitelik ta\u015f\u0131mas\u0131 bu kaynaklardan en az birisine dayand\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u0130slami hukuk uzmanlar\u0131 \u015fer\u00eeat h\u00fck\u00fcmlerini ortaya koymada kitap, s\u00fcnnet, icm\u00e2 ve k\u0131yastan ba\u015fka fer’\u00ee deliller<\/a> ad\u0131 verilen maslahat (toplum yarar\u0131), \u00f6rf ve adet<\/a>, \u0130slam’dan \u00f6nceki \u015feriatlar (\u015eer’\u00fc men kablena<\/a>), Sahabe<\/a> g\u00f6r\u00fc\u015fleri (Sahabi kavli<\/a>) gibi deliller de kullanm\u0131\u015flar, b\u00f6ylece dayan\u0131lan kaynaklar\u0131 zenginle\u015ftirmi\u015flerdir. \u0130slam\u2019da en \u00f6nemli hukuk bilginlerinden olan; Cafer-i Sad\u0131k<\/a> (\u00f6 765), Eb\u00fbHan\u00eefe<\/a> (\u00f6. 767), \u015e\u00e2fi\u00ee<\/a> (\u00f6. 819), M\u00e2lik b. Enes<\/a> (\u00f6.795) ve Ahmed b. Hanbel<\/a> (\u00f6. 855<\/a>)’in temsil etti\u011fi ekollerin sistemle\u015ftirilmesiyle mezhepler ortaya konmu\u015ftur.<\/p>\n Kuran\u2019\u0131n \u00f6zellikle Arap yar\u0131madas\u0131ndaki toplumun ataerkil yap\u0131s\u0131nda de\u011fi\u015fimler yaratan kimi h\u00fck\u00fcmleri olsa da \u0130slam\u2019\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplumlarda d\u00f6rt kad\u0131nla evlenme, kad\u0131n\u0131n d\u00f6v\u00fclmesi ve ikinci s\u0131n\u0131f konumu Kuran ayetleri ve hadislere dayand\u0131r\u0131larak yada \u015feriat h\u00fck\u00fcmleri olarak uygulanmaktad\u0131r. Bu ayet ve hadislerdeki kad\u0131na dair h\u00fck\u00fcmlerde Hz. Muhammed\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun ataerkilli\u011fi de etkilidir. Ancak bu ayet ve hadislerin tefsirlerinde kad\u0131n aleyhine cinsiyet\u00e7i yorumlamalar da olduk\u00e7a belirleyici olmaktad\u0131r. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda i\u00e7tihat kap\u0131s\u0131n\u0131n kapanmas\u0131 ve \u015feriat yasalar\u0131n\u0131n esas al\u0131nmas\u0131 ile birlikte yorumlaman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi bu konudaki ataerkil yakla\u015f\u0131mlar\u0131n daha da a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131na neden olmu\u015ftur. \u00d6nderli\u011fimizin de ifade etti\u011fi gibi Hz. Muhammed d\u00f6neminde camiler toplumun adalet sisteminin i\u015fletildi\u011fi mekanlar olarak bu konuda tart\u0131\u015fmalara ve toplumsal olarak karar almaya yol a\u00e7arken zamanla bu durum ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131lar, \u015feyhler ise b\u00fcy\u00fck oranda kad\u0131n aleyhine yorumlamalarla kararlar alm\u0131\u015flard\u0131r ve bu durum hala devam etmektedir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kur\u2019an ve Hadislerin cinsiyet\u00e7i yorumlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kimi \u00e7abalar geli\u015ftirilmekte, \u00f6zellikle kad\u0131nlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve tefsir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapanlar\u0131n da ifade etti\u011fi gibi \u0130slam f\u0131kh\u0131 konusunda kad\u0131nlar\u0131n lehinde yorumlamalar ve \u00e7al\u0131\u015fmalar yeterli d\u00fczeyde de\u011fildir. Ortado\u011fu\u2019da devlet yasalar\u0131 kadar \u015feriat hukuku da olduk\u00e7a hakimdir. Anayasalarda sa\u011flanacak e\u015fitlikle kad\u0131nlara d\u00f6n\u00fck ayr\u0131mc\u0131l\u0131klar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek kendimizi yan\u0131ltmak olacakt\u0131r. Bu nedenle kad\u0131nlar\u0131n \u0130slami h\u00fck\u00fcmleri yorumlamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesi de \u00f6nemlidir. Ba\u015fta Ortado\u011fu olmak \u00fczere radikal islam ad\u0131 alt\u0131nda verilen fetvalar, dini yorumlar, \u00e7\u0131kar\u0131lan kanunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u0130slam\u2019\u0131n h\u00fck\u00fcmleri de\u011fildir. Kad\u0131nlar\u0131n pazarlarda sat\u0131lmas\u0131ndan, s\u00fcnnet edilmesine, okula gitmelerine, araba kullanmalar\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131na kadar bir \u00e7ok akla ziyan uygulama \u0130slam ve \u015feriat h\u00fck\u00fcmleri olarak dile getirilmektedir. K\u00fclt\u00fcrel \u0130slam\u2019\u0131n ya\u015fayan ahlaki de\u011ferlerini koruma ve ataerkil din yorumlar\u0131yla m\u00fccadele edebilmek kad\u0131nlar\u0131n bu alandaki bilgi ve birikimlerini g\u00fc\u00e7lendirmesini gerekli k\u0131lar.<\/p>\n Erkek egemenli\u011finin geli\u015fimi ile birlikte\u00a0 mitolojilerde, ard\u0131ndan daha da kurumsalla\u015farak dini kurallarda ve modern \u00e7a\u011fda insan\u0131n do\u011fas\u0131 tan\u0131mlamalar\u0131 ile yasalar\u0131n ruhuna i\u015fleyen \u015fey kad\u0131n\u0131n ikincil konumudur. Ataerkil gelene\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 kad\u0131n stat\u00fcs\u00fc, de\u011fi\u015fmeden kapitalist modernitenin yasalar\u0131nda yeni bir kurumsalla\u015fmay\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Yasalarda yap\u0131lan \u201cinsan\u201d tan\u0131m\u0131 daha \u00e7ok erkekleri tarif etmektedir. Zaten kavram olarak da \u00e7o\u011fu yerde \u201cadam\u201d kelimesi kullan\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de kad\u0131n cinayetlerinden yarg\u0131lananlar hala \u201cadam \u00f6ld\u00fcrme\u201d su\u00e7undan ceza almaktad\u0131rlar. Modern toplumun toplumsal s\u00f6zle\u015fmesini yazan J. J. Rousseau<\/strong> kad\u0131nlar\u0131 \u2018ak\u0131l taraf\u0131ndan ehlille\u015ftirilmesi gereken potansiyel bir d\u00fczensizlik kayna\u011f\u0131\u2019 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018Hi\u00e7bir halk\u0131n hi\u00e7bir zaman a\u015f\u0131r\u0131 \u015faraptan mahvolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mahvolanlar\u0131n hep kad\u0131nlar\u0131n kural tan\u0131mazl\u0131\u011f\u0131ndan mahvolduklar\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6ylemi\u015ftir. Ulus devletin filozofu Hegel ise \u201cKad\u0131n tabiat\u0131n\u0131 d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ve aile birli\u011fini a\u015f\u0131p kendini sivil topluma, dolay\u0131s\u0131yla devlete ta\u015f\u0131yamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131r. Tarih de\u011fi\u015fse de, erkekler eliyle, yeni yeni tarihi evreler yarat\u0131lsa da kad\u0131n \u00f6zel alanda, yan\u0131 evde ev i\u015fi yapar, \u00e7ocuk do\u011furur ve bakar ve erke\u011fin cinsel ve duygusal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lar. Bu da kad\u0131n\u0131 tarihin d\u0131\u015f\u0131na iter\u201d diyerek kad\u0131n\u0131n ikincil konumunu me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n Kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketlerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda yasalardaki bu tan\u0131mlamalara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele belirleyici olmu\u015ftur. Kapitalizmin geli\u015fimi ile birlikte devlet yasalar\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n ikincil konumda ele al\u0131nmas\u0131 ya da somut olarak ifade edilmese de erke\u011fin ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenen kanunlara kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadele feminist hareketin de temellerini olu\u015fturmu\u015ftur. Frans\u0131z devriminde m\u00fccadele eden kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, karde\u015flik ve e\u015fitli\u011fin, insan haklar\u0131n\u0131n kad\u0131nlar\u0131 kapsamamas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 tarihsel bir anlam kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Se\u00e7me-se\u00e7ilme ve e\u011fitim haklar\u0131n\u0131n elde edilmesi i\u00e7in \u201ckad\u0131nlar\u0131n giyotine gitme hakk\u0131 varsa k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131kma hakk\u0131n\u0131n da oldu\u011fu\u201dnu s\u00f6yleyen Olimpia de Gouges\u2019in idam\u0131 da kad\u0131n haklar\u0131 konusundaki modernist ve ulus devlet\u00e7i tutumu ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n Kad\u0131nlar\u0131n do\u011falar\u0131 gere\u011fi kamusal alan d\u0131\u015f\u0131nda eve, \u00e7ocuk do\u011furmaya yani \u00f6zel alana hapsedilmesine kar\u015f\u0131 yo\u011fun bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kad\u0131nlara siyaset ve okuma hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131, bo\u015fanma, miras, \u00e7ocuklar\u0131n velayetinin al\u0131nmas\u0131, k\u00fcrtaj gibi haklar\u0131n elde edilmesi, kad\u0131nlara d\u00f6n\u00fck taciz, tecav\u00fcz, \u015fiddetin \u00f6nlenmesi bu m\u00fccadelelerin temel talepleri olmu\u015ftur. Ulusalkurtulu\u015f m\u00fccadeleleri, sosyalist devrimlerde aktif yer alan kad\u0131nlar devrimler ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131nca haklar\u0131na yeterince kavu\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctmeye devam etmek durumunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Kad\u0131nlara tan\u0131nan kimi haklar farkl\u0131 s\u0131n\u0131fsal, devletsel yada erkeklerin \u00e7\u0131karlar\u0131 g\u00f6zetilerek erkenden geri al\u0131nabilmi\u015ftir. Uluslararas\u0131 arenada kad\u0131na y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131 tutumlar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ba\u015fta CEDAW (Kad\u0131na D\u00f6n\u00fck Her T\u00fcrl\u00fc Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00d6nlenmesi), Pekin Protokol\u00fc gibi antla\u015fmalar imzalanm\u0131\u015f olsa da bunlar\u0131n \u00e7ok fazla anlam ifade etmedi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Hatta BM\u2019nin bir \u00e7ok projede b\u0131rakal\u0131m kad\u0131nlar\u0131n haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 kad\u0131n hareketlerinin m\u00fccadelesini neoliberal politikalar\u0131n arac\u0131 haline getirdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fta Afrika, Ortado\u011fu, Asya \u00fclkeleri olmak \u00fczere BM\u2019nin yard\u0131m ad\u0131 alt\u0131nda yada kad\u0131nlar\u0131n-\u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131 ad\u0131na i\u00e7ine girdi\u011fi giri\u015fimler kad\u0131nlar\u0131n konumlar\u0131nda daha da gerilemeye, daha fazla yoksulla\u015fmaya daha fazla \u015fiddete maruz kalmalar\u0131na neden olmu\u015ftur. BM kurumlar\u0131n\u0131 koruma ad\u0131 alt\u0131nda sava\u015f b\u00f6lgelerine g\u00f6nderilen askeri g\u00fc\u00e7ler bu \u00fclkelerdeki bir \u00e7ok tecav\u00fcz, fuhu\u015f ve \u00e7ocuk ticareti gibi uygulamalar\u0131n i\u00e7inde yer alm\u0131\u015flard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan da kad\u0131nlar\u0131n uluslararas\u0131 alandaki adalet aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 BM gibi kurumlar\u0131n insaf\u0131na b\u0131rakmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n Ahlak\u0131n yetmemesi nedeniyle hukukun devreye girmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 savunulsa da bu do\u011fru de\u011fildir. Hukuk kurallar\u0131ndan \u00f6nce de do\u011fan\u0131n i\u015fleyi\u015finin ve toplumun ayakta kalmas\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen ilk ahlak kurallar\u0131 farkl\u0131 isim ve bi\u00e7imlerde binlerce y\u0131l ge\u00e7erli olmu\u015ftur. Do\u011fal felaketler, toplumun ya da ki\u015finin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 her k\u00f6t\u00fcl\u00fck bu ilkelerin ihlal edilmesine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Kad\u0131n\u0131n belirledi\u011fi totemlerden ba\u015flay\u0131p, ana-tanr\u0131\u00e7a inanc\u0131n\u0131n yasa ve kurallar\u0131 haline gelen ard\u0131ndan erkek egemenli\u011fi ve devletin geli\u015fimi ile birlikte tanr\u0131 ya da tanr\u0131 krallar\u0131n yasalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ahlak filozoflar\u0131n\u0131n, peygamberlerin korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 da bu ilkelerdir. Dinlerin iktidar olmas\u0131 ile birlikte de bu ahlaki ilkeler sapk\u0131n olarak de\u011ferlendirilen tarikat, inan\u00e7 ve mezhepler taraf\u0131ndan temsil edilmi\u015ftir.<\/p>\n S\u00fcmerlerde bu kutsal yasalar Tanr\u0131\u00e7a \u0130nanna\u2019ya ait rit\u00fcel, sanatlar ve kurallar\u0131 i\u00e7eren Me<\/strong>ad\u0131 alt\u0131nda ifade edilmi\u015ftir. Me<\/strong>\u2019nin anlam\u0131; hem d\u00fcnyan\u0131n hem de insan toplumunun iyi i\u015flemesini sa\u011flayan d\u00fczenlemeler, kurallar, bilgiler, sanatlard\u0131r. Bir\u00e7ok zanaat ve rit\u00fcelle birlikte Me<\/strong>\u2019ler ahlaki ilkeleri de kapsar.Bunlardanbaz\u0131lar\u0131; \u00a0do\u011fruluk, do\u011fru s\u00f6z s\u00f6yleme sanat\u0131, iftira atma sanat\u0131, s\u00fcsl\u00fc s\u00f6z s\u00f6yleme sanat\u0131, kahramanl\u0131k, kudretli olma sanat\u0131, iki y\u00fczl\u00fcl\u00fck sanat\u0131, d\u00fcr\u00fcst olma sanat\u0131, hile, iyi olma sanat\u0131, anlay\u0131\u015fl\u0131 kulak, dikkat g\u00fcc\u00fc, kutsal ar\u0131nma ayinleri, korku, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k, \u00fcmitsizlik, birle\u015ftirilmi\u015f aile, yavrulama, \u00e7eki\u015fmenin alevlenmesi, zafer sevinci, \u00f6\u011f\u00fct verme, y\u00fcre\u011fi yat\u0131\u015ft\u0131rma, h\u00fck\u00fcm verme, karar alma olarak terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Hem iyili\u011fi hem de k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7eren \u00f6zellikler toplumda ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan ahlaki sorunlar\u0131 da ifade etmektedir.<\/p>\n M\u0131s\u0131r\u2019da bu yasalara Maat<\/strong> ad\u0131 verilmi\u015ftir. Firavunlar<\/a> \u00fclkelerini bu tanr\u0131\u00e7an\u0131n belirledi\u011fi ilkelere g\u00f6re y\u00f6netirlerdi ve b\u00f6ylece “evrensel d\u00fczenin” sa\u011flanaca\u011f\u0131na inan\u0131rlard\u0131.\u0130nan\u0131\u015fa g\u00f6re, zaman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda d\u00fcnya<\/a> yarat\u0131l\u0131rken ortaya \u00e7\u0131kan kaos<\/a>Maat’\u0131n koydu\u011fu kurallar ile ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle firavunlar\u0131n<\/a> bu kurallardan uzakla\u015fmas\u0131 durumunda kaosun<\/a> geri gelip M\u0131s\u0131r<\/a> ve d\u00fcnyay\u0131 yok edece\u011fine inan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Hindistan\u2019da ise bunlara \u201cerdemli davran\u0131\u015flara dayal\u0131 bir toplumsal d\u00fczen\u201d anlam\u0131na gelenDharma<\/strong> ad\u0131 verilmi\u015ftir. Budizm\u2019de Dharma; evrenin d\u00fczenini ve ruhsal geli\u015fimi sa\u011flayan kozmik do\u011fa yasalar\u0131, ulu d\u00fczen, hakiki do\u011fa, hakikat, vazife, do\u011fruluk, erdem, ahlak, bilgelik, \u00f6\u011freti, y\u00fcksek hakikatlere g\u00f6t\u00fcren yol gibi bir\u00e7ok farkl\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Dharma ki\u015finin yarad\u0131l\u0131\u015ftan gelen do\u011fas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine toplum d\u00fczeninin k\u0131lavuzluk etmesi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n \u00c7in\u2019de evrenin ana ilkesi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve \u201cyol\u201d anlam\u0131na gelen Tao <\/strong>benzer bir anlam\u0131 ta\u015f\u0131r.Te<\/strong> genelde erdem ve g\u00fc\u00e7 olarak terc\u00fcme edilir. \u00a0Tao; yang ve ying olarak ifade edilen di\u015fil ve eril olan\u0131n ya da t\u00fcm z\u0131tl\u0131klar\u0131n aras\u0131ndaki uygun oran\u0131 tayin eder. Bu do\u011fal oran\u0131 de\u011fi\u015ftiren her \u015fey k\u00f6t\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Do\u011fru ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n, dikkatlice Tao\u2019yu izlemekle ger\u00e7ekle\u015fece\u011fine inan\u0131l\u0131r. Tao\u2019uyu takip etmek i\u00e7in baz\u0131 \u00f6n ko\u015fullar vard\u0131r. Basit hayat tarz\u0131, do\u011fa ile b\u00fct\u00fcnle\u015fme, bencilli\u011fe s\u0131rt \u00e7evirme ve nihai ilke ile mistik d\u00fczeyde b\u00fct\u00fcnle\u015fme. Bu \u00f6n ko\u015fullar ki\u015fili\u011fin \u00fc\u00e7 temel \u00f6zelli\u011finin tohumlar\u0131n\u0131 atarlar. Merhamet, sadelik ve tevazu.<\/p>\n Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn gathalar\u0131nda<\/strong>, dinlerde tanr\u0131n\u0131n kural ve yasaklar\u0131 olarak, ahlak filozoflar\u0131n\u0131n felsefelerinde erdemler, etik de\u011ferler<\/strong> olarak ifadeye kavu\u015fan bu yasalard\u0131r. Kibirli olmamay\u0131, yalan s\u00f6ylememeyi, \u00e7almamay\u0131, kimsenin hakk\u0131na tecav\u00fcz etmemeyi \u00f6\u011f\u00fctleyen yasalard\u0131r. Toplumsall\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftiren, insan\u0131 hayvanlardan ay\u0131ran en temel nitelik olan g\u00fcd\u00fclerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131, eline, beline ve diline h\u00e2kim olmay\u0131 \u00f6\u011f\u00fctlerler. \u0130yi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi, do\u011fru s\u00f6ylemeyi ve g\u00fczel yapmay\u0131 ilke edinmelerini isterler insanlardan. \u0130nsanlar\u0131 vicdanlar\u0131n\u0131n sesine kulak vermeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar. \u0130yilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin tart\u0131laca\u011f\u0131 terazilerden bahseder hepsi. M\u0131s\u0131r, Hint ve Zerd\u00fc\u015ft inanc\u0131ndaki g\u00fcnah ve sevaplar\u0131n tart\u0131laca\u011f\u0131 terazilerin dinlerde de yer buldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.\u00a0 Zerd\u00fc\u015ftl\u00fckte de \u201csar\u0131 alt\u0131n terazi”den bahsedilir. Bu terazide g\u00fcnah ve sevaplar\u0131n birbirine kar\u015f\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Bu terazinin bir kefesine g\u00fcnahlar, bir kefesine sevaplar konur ve dengeye bak\u0131l\u0131r. E\u011fer iyilik bir k\u0131lpay\u0131 a\u011f\u0131r basarsa ki\u015fi cennete, aksi olursa cehenneme gider. Bu tart\u0131da hi\u00e7 kimseye yard\u0131m edilmez. Ki\u015fi ister adil olsun, ister g\u00fcnahk\u00e2r; ister kad\u0131n olsun ister erkek; ister asil olsun, ister s\u0131radan; ister fakir olsun, ister zengin. Herkes; fikri, s\u00f6z\u00fc ve eylemi dolay\u0131s\u0131yla yarg\u0131lan\u0131r.<\/p>\n Manide toplumun ya\u015fayan ahlak\u0131n\u0131 temsil eden ilkeler ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r. Mani\u2019ye g\u00f6re tanr\u0131n\u0131n gizemine ula\u015fm\u0131\u015f olanlar \u2018Se\u00e7kinler\u2019 ya da \u2018Yetkinler\u2019dir. \u2018Dinleyenler\u2019 ise s\u0131radan olanlard\u0131r. Manicilikte kad\u0131nlar da \u2018Se\u00e7kinler\u2019 aras\u0131nda kabul edilir. Kad\u0131na k\u00f6t\u00fc g\u00f6zle bakmamak ve cinsel bir nesne gibi g\u00f6rmemek, kad\u0131n\u0131n cinsel bir meta seviyesine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesine kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen temel bir ya\u015fam ilkesidir. Kad\u0131nla do\u011fru ve arkada\u015f\u00e7a ili\u015fki kuramayan bir erke\u011fin kendi insani \u00f6z\u00fcyle bulu\u015fmas\u0131n\u0131n, irade kazanmas\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 bir ifadesi olmaktad\u0131r.<\/p>\n Ortado\u011fu\u2019da Babek, H\u00fcrrem, Mazdek, \u015eeyh Bedrettin hareketleri, i\u00e7erisinde bir\u00e7ok kad\u0131n alime ve sufinin de bulundu\u011fu tasavvuf gelene\u011finde iktidar kar\u015f\u0131s\u0131nda toplumun ahlak\u0131n\u0131 korumaya dayal\u0131 ilkeler i\u00e7in m\u00fccadele edilmi\u015ftir. Avrupa\u2019da da Hristiyanl\u0131k i\u00e7erisinde sapk\u0131n mezhep\u00e7ilik olarak itham edilen Heretikler, Gnostiklerve cad\u0131 itham\u0131 ile yak\u0131lan kad\u0131nlar, k\u00f6yl\u00fc hareketlerinde yine bu ahlaki m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Egemenlikli devlet, iktidarla\u015fan dine kar\u015f\u0131 bu hareket ve inan\u00e7larda kad\u0131n\u0131n haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131, kad\u0131n toplumsal konumunu y\u00fckseltmeye d\u00f6n\u00fck bir yakla\u015f\u0131m hakimdir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Toplumlar adaleti neden kad\u0131n olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir, sorusunun cevab\u0131 erkek egemenli\u011fine dayal\u0131 s\u0131n\u0131fl\u0131 devletin olu\u015fumu \u00f6ncesinde aranmal\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar aras\u0131ndaki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc ve adaleti devletlerin, dinlerin ve tanr\u0131lar\u0131n, krallar\u0131n g\u00fc\u00e7lerine dayal\u0131 olarak sa\u011flad\u0131klar\u0131 anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa devletlerden, yasalardan, krallardan, dinler ve tanr\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nceleri daha adil bir sistemin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na dair arkeoloji ve antropolojinin sundu\u011fu bol miktarda veri vard\u0131r. Toplumlar binlerce y\u0131l hukukla, devletle de\u011fil; ahlaki ilkelere dayal\u0131 olarak ya\u015fam\u0131\u015f ve bunlar\u0131 di\u015fil kavramlarla, tanr\u0131\u00e7alarla ifade etmi\u015flerdir. \u0130lk ahlaki ilkelerin de kad\u0131nlar\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi cinsellik ve \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131na dayal\u0131 tabular oldu\u011fu biliniyor.\u00a0 Bu tabular toplulu\u011fu ayakta tutan kutsall\u0131klar olarak ahlak\u0131n temellerini atm\u0131\u015ft\u0131r. Topluluk rit\u00fceller, kutsamalar, cezaland\u0131rmalarla \u00e7e\u015fitli s\u0131navlarla bu kurallar\u0131 \u00e7ocuklar\u0131na \u00f6\u011fretmekte, bunlar\u0131n korunmas\u0131ndan t\u00fcm toplum kendisini sorumlu g\u00f6rmektedir.\u00a0 Bu kurallara uyanlar toplulu\u011fun \u00fcyesi say\u0131l\u0131rken bunlar\u0131 ihlal edenler \u00e7ok a\u011f\u0131r cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Topluluk bu ilkelerin bir arada ya\u015famay\u0131 sa\u011flayan hayati niteli\u011finin fark\u0131ndad\u0131r. S\u00f6zl\u00fc gelenek olarak ifade edilen masallar, destanlar, efsaneler, dengbejlerinstranlar\u0131, deyi\u015fler, dualar, atas\u00f6zleri toplumun kendi \u00fcyelerine iyili\u011fi, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, ahlak\u0131 \u00f6\u011fretti\u011fi okullar gibi rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocukluktan ergenlik d\u00f6nemine ge\u00e7i\u015fi ve topluma kat\u0131lmaya haz\u0131r olmay\u0131 sa\u011flayan t\u00f6renler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r bu toplumlarda. Erginleme ad\u0131 verilen bu t\u00f6renler ile \u00e7ocuklar\u0131na karar verebilme, cesur olmay\u0131, adil olmay\u0131 \u00f6\u011fretmi\u015flerdir toplumlar. Erkek egemenli\u011finin geli\u015fiminden \u00f6nceki s\u00fcre\u00e7te kad\u0131n topluluklar\u0131n\u0131n rit\u00fcel, bayram ve kutlamalar\u0131nda toplumda do\u011fan\u0131n ve kad\u0131n\u0131n yasalar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu toplumsal d\u00fczen bu uygulamalara dayal\u0131 olarak \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n Devletli toplum \u00f6ncesinde adaletin sa\u011flanmas\u0131, ahlak\u0131n korunmas\u0131 t\u00fcm toplumun sorumlulu\u011fu olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden yarg\u0131lama da toplum taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kal\u0131nt\u0131 kabilinden a\u015firet meclislerinde, kimi inan\u00e7 gruplar\u0131n\u0131n kendine has yarg\u0131 sistemlerinde bu toplumsal adalet sistemi hala ge\u00e7erlidir. Ancak bu adalet sisteminin toplumsal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde esas ald\u0131\u011f\u0131 ilkelerde cinsiyet\u00e7ili\u011fin, s\u0131n\u0131fsall\u0131\u011f\u0131n, ailecili\u011fin etkileri ile kimi zaman devletlerin uygulamalar\u0131ndan daha haks\u0131z, tarafl\u0131 yada kabul edilemeyecek sonu\u00e7lar da \u00e7\u0131kabilmektedir. Bu nedenle d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, demokratikle\u015fmesi, yeniden yorumlanmas\u0131 gereken gelenek ve t\u00f6relerin oldu\u011funu da unutmamak gerekir. Ortado\u011fu toplumlar\u0131nda hala bir sorunun devlete, mahkemelere havale edilmesi, insan ili\u015fkilerinin en fazla zedelendi\u011fi noktay\u0131 ifade eder. \u0130ki insan aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin bitme noktas\u0131 olarak \u201cmahkemelik olmu\u015flar\u201d tabiri bunun i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Hen\u00fcz s\u0131n\u0131fla\u015fma, devletle\u015fme ve ataerkil etkilerle bozulmam\u0131\u015fken toplumun kendi k\u00fclt\u00fcr ve inanc\u0131na dayal\u0131 yarg\u0131lamalarda verilen cezalar ki\u015finin toplulu\u011fun d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lmas\u0131, s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmesi ya da sosyal tecride al\u0131nmas\u0131 bi\u00e7iminde uygulamalard\u0131r. \u00dcstelik bu genelde en a\u011f\u0131r ceza olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Bug\u00fcn kapal\u0131 mahkeme salonlar\u0131nda, alan\u0131nda uzman ki\u015filerin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ne su\u00e7lu olarak g\u00f6r\u00fclen ki\u015finin ne de su\u00e7layanlar\u0131n anlamad\u0131\u011f\u0131 mevzuatlara dayal\u0131 yarg\u0131lama sistemi; toplumun yarg\u0131lama, yarg\u0131lanma olanaklar\u0131n\u0131 elinden alm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fru, yanl\u0131\u015f, iyi k\u00f6t\u00fc aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve adalet de\u011fil, i\u015fi k\u0131l\u0131f\u0131na uydurmaya dayal\u0131 kurallar daha fazla belirleyici konumdad\u0131r. Bu nedenle a\u00e7 oldu\u011fu i\u00e7in ekmek \u00e7alan bir insan y\u0131llarca hapis yatarken, milyon dolarlar \u00e7alanlar mahkemelerde aklanarak \u00f6d\u00fcllendirilmektedirler.<\/p>\n Ahlak\u0131n toplumun de\u011fil, dinin ya da devletin hukuk kurallar\u0131 olarak alg\u0131lanmas\u0131 ahlak\u0131n a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131nda belirleyici olmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanlar\u0131n en fazla \u015fik\u00e2yet etti\u011fi temel konu bu ahlaki bunal\u0131md\u0131r. Ahlak\u0131 koruyaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hukuk ve adalet sisteminin durumu da bu bunal\u0131m\u0131 derinle\u015ftirmektedir. Bu nedenle o mahkemelerde su\u00e7lular su\u00e7suz olarak aklanmakta, hakk\u0131n\u0131 arayan insanlar su\u00e7lu say\u0131labilmektedir. Su\u00e7 olarak kabul edilen olay\u0131n mek\u00e2n\u0131ndan, zaman\u0131ndan, su\u00e7un i\u015flendi\u011fi toplulu\u011fun gelenek ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden uzak hukuk\u00e7ular\u0131n sorunlar\u0131 ne kadar \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fc ve adaleti sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 giderek daha fazla tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lan, g\u00fcven duyulmayan bir konumdad\u0131r. Bir\u00e7ok filozofunda tespit etti\u011fi gibi modern toplumda hapishaneler, t\u0131marhaneler, okullar toplumun terbiye edildi\u011fi mek\u00e2nlar olarak rol oynamaktad\u0131r. Oysa toplumsal yap\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc kadar \u00e7e\u015fitli ve farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde toplumlar kendi k\u00fclt\u00fcr ve inan\u00e7lar\u0131 ekseninde \u00e7ok \u00e7e\u015fitli yasalar ve adalet sistemleri ile ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sisteminin neden gerekli oldu\u011funu da bu tarihsel arka plana dayand\u0131r\u0131yoruz. Demokratik-ekolojik ve kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc toplum paradigmas\u0131yla yeni bir toplumsal in\u015fan\u0131n dayanmas\u0131 gereken temel ayaklardan birisi de kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sistemidir. Ahlaki ve politik toplumda diyebilece\u011fimiz bu yeni toplum in\u015fas\u0131nda kad\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck edece\u011fi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm politikas\u0131na, demokratik siyasete, insan haklar\u0131na, kad\u0131n ve \u00e7ocuk haklar\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Adaletin, iyili\u011fin, etik ve esteti\u011fin geli\u015febilmesi, toplumsal sorunlara k\u00f6kl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in kad\u0131n adalet sistemine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Giderek \u00e7\u00fcr\u00fcyen ve kanserle\u015fen mevcut sistemden kurtulman\u0131n en temel yolu kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sisteminin \u00f6rg\u00fctlenmesi ve etkin bir konuma getirilmesidir. Kad\u0131na kar\u015f\u0131 haks\u0131zl\u0131klar\u0131n, zulm\u00fcn, toplumda yoksullu\u011fun, ezen ve ezilenlerin halen en trajik haliyle ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada adalet ilkesinden bahsetmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u00e2kim olan hukuk sistemi, devletin bir yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Kuralve yasalara ba\u011flanm\u0131\u015f erkek egemenlikli adaletten ve ahlaktan uzak bir sistemdir. Hukukla toplumu y\u00f6neterek sorunlar\u0131na cevap olmayan, giderek toplum i\u00e7erisinde par\u00e7al\u0131l\u0131\u011f\u0131, adaletsizli\u011fi, ink\u00e2r\u0131 ve e\u015fitsizli\u011fi dayatan en \u00f6nemlisi toplumda kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddeti daha da derinle\u015ftirmeye g\u00f6t\u00fcren bir hukuk sistemi olmaktad\u0131r.<\/p>\n Kad\u0131n do\u011fas\u0131 gere\u011fi, toplumsall\u0131\u011f\u0131 daha fazla \u00f6nemseyen ve ya\u015famda erkekten daha \u00e7ok sorumlu bir \u00f6zelli\u011fe sahiptir. Toplumsall\u0131\u011f\u0131n yeniden canlanmas\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in kad\u0131n\u0131n adaletine, toplumun adaletle y\u00f6netilebilece\u011fine inanmaya ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. Bu durumda kad\u0131n, kendi adaletine g\u00fcvenerek \u00f6ncelikle bu \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, despot sisteme kar\u015f\u0131 ciddi bir m\u00fccadele vermeli, alternatif olarak toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, hak ve adaletini esas alan bir ya\u015fam tarz\u0131 geli\u015ftirebilmelidir.<\/p>\n Kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sistemini somuta indirgemek gerekirse, ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda kad\u0131na hak tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. Egemen erkek d\u00fczeni kad\u0131n\u0131n salt hukuk alan\u0131nda de\u011fil, ekonomi, sosyal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel alanlarda da haklar\u0131n\u0131 tan\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sistemi ba\u015fta kad\u0131n olmak \u00fczere toplumun t\u00fcm kesimlerinde ekonomik, sosyal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131n\u0131 tan\u0131yacak ve bunu yasal stat\u00fcye kavu\u015fturacak bir sistem geli\u015ftirmelidir. Adaletin g\u00f6zetildi\u011fi, toplumun kendi kaderini \u00f6zg\u00fcrce belirledi\u011fi bir kad\u0131n adalet sistemini in\u015fa etmek vazge\u00e7ilmezdir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kad\u0131n Eksenli Adalet Sistemi Siyasetten Kopuk De\u011fildir <\/strong><\/p>\n Kad\u0131n\u0131n adalet sistemi ayn\u0131 zamandademokratik siyasetteki etkinlikle anlam bulur. Egemen erkek d\u00fczenikad\u0131na ya\u015famdasiyaset yapma hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mam\u0131\u015f veheperke\u011fe ait,toplumun ve kad\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen, erke\u011fe mal edilen bir olgu olarak bak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Egemen erkek bu konuda da adil olmay\u0131p, \u201ctoplum siyaset yapamaz, kad\u0131n siyasetten ne anlar\u201d zihniyeti a\u015f\u0131lanarak hem toplum ve hem de kad\u0131n siyasetten uzak tutulmu\u015ftur.<\/p>\n Siyaset, toplumu olu\u015fturan, toplumun ya\u015famsal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan, toplumsal sorunlar\u0131n toplumla birlikte \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc geli\u015ftiren bir sanatt\u0131r. Bu sanata ilk \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015f olan da yine kad\u0131n-ana tanr\u0131\u00e7a olmaktad\u0131r. Ana-kad\u0131n sorumlulu\u011funda y\u00fcr\u00fct\u00fclen neolitik toplum s\u00fcreci ger\u00e7ek anlamda demokratik siyaset tarz\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. Kom\u00fcnal-e\u015fitlik\u00e7i, adil ve kolektif ya\u015fam tarz\u0131, kad\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadele sonucu bir siyaset tarz\u0131 olarak a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmakta ve toplum bu \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlenmektedir.Fakat devlet\u00e7i uygarl\u0131\u011f\u0131n siyaset konusunda da yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7arp\u0131tma, siyaset ger\u00e7e\u011fini \u00f6z\u00fcnden \u00e7\u0131kartarak, toplumsall\u0131ktan uzak,kolektiflik yerine, bireycili\u011fi, s\u0131n\u0131fla\u015fmay\u0131 ve toplumda par\u00e7alanmay\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir. Siyaset, toplumda ba\u015fta kad\u0131n\u0131n adaletini sa\u011flamak ve onu korumak i\u00e7in vard\u0131r. Toplumda farkl\u0131l\u0131klara, farkl\u0131l\u0131klar temelinde e\u015fitlik ve adalete, sayg\u0131l\u0131 yakla\u015f\u0131m demokratik siyasetin temel bir ilkesidir. Siyasetsiz bir adalet veya adaletsiz bir siyasetle kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sistemi geli\u015ftirilemez.<\/p>\n \u00d6nder APO\u2019nun y\u0131llard\u0131r kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc emek ve \u00e7abas\u0131 kad\u0131na iradeyi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve adalet bilincini kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, siyaset alan\u0131nda da kad\u0131na \u00f6nemli bir rol bi\u00e7mi\u015ftir. Kad\u0131n akl\u0131 ve iradesinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir siyasetle, toplumun iradesini, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve adaletini sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kad\u0131n\u0131n siyaset yapmas\u0131 demek en k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm olmu\u015f kad\u0131n sorununu ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 toplum sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek demektir.Kad\u0131na d\u00f6n\u00fck \u015fiddet, tecav\u00fcz, namus cinayetleri, \u00e7ocuk ya\u015fta evlendirilmeler, n\u00fcfus ve aile sorunu, ekonomik, sosyal, siyasal ve e\u011fitim sorunlar\u0131 gibi t\u00fcm bu sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm aramak ancakkad\u0131n\u0131n demokratik siyasete aktif kat\u0131l\u0131m\u0131yla geli\u015fecektir. Erkek egemen sistemin sorunlar\u0131 ele al\u0131\u015f tarz\u0131 ve siyaset anlay\u0131\u015f\u0131 her zaman kaba, dogmatik, sorunlar\u0131 \u00e7ok daha derinle\u015ftiren bir tarz olmaktad\u0131r. Fakat kad\u0131n\u0131n demokratik siyaset tarz\u0131etik ve estetik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015ftiren, buna g\u00f6re pratikle\u015fen bir tarz olmal\u0131d\u0131r.Toplumlar\u0131n adil, e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr bir d\u00fczene kavu\u015fmas\u0131 ancak kad\u0131n\u0131n demokratik siyaset yapma hakk\u0131n\u0131 elde etmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n \u00d6nder APO\u2019nun y\u0131llard\u0131r \u00f6zg\u00fcr kad\u0131n hareketi i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadele bug\u00fcn gelinen a\u015famada \u00f6nemli yollar kat etmi\u015f vecinsiyet\u00e7i siyasete alternatif yeni bir sistemi, e\u015fba\u015fkanl\u0131k sistemi olarak geli\u015ftirmi\u015ftir. Bug\u00fcn, K\u00fcrdistan ve T\u00fcrkiye illerindesiyaset alan\u0131nda kad\u0131n\u0131n e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr temsiliyeti belediye ve partilerde yine t\u00fcm toplumsal kurumlarda e\u015fba\u015fkanl\u0131k sistemi \u015feklinde uygulanmaktad\u0131r. E\u015fba\u015fkanl\u0131k sistemi kad\u0131n\u0131n demokratik siyaset alan\u0131nda kendi \u00f6z iradesine dayanan, y\u00f6netim ve karar mekanizmalar\u0131nda erkek ile e\u015fit bir bi\u00e7imde ortak, kolektif anlay\u0131\u015f\u0131 savunan, s\u00f6z ve karar sahibi olan bir sistemdir. Bu sistemle kad\u0131n adaleti demokratik siyasete de damgas\u0131n\u0131 vuracak ve be\u015f bin y\u0131ll\u0131k erkek egemen sistemin siyasetteki cinsiyet\u00e7i ve adaletsiz yakla\u015f\u0131m\u0131 y\u0131k\u0131lacakt\u0131r. E\u015fba\u015fkanl\u0131k sistemi kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sisteminin de temel bir ilkesidir.Dolay\u0131s\u0131yla \u00d6nder APO, geli\u015ftirdi\u011fi e\u015fba\u015fkanl\u0131k sistemi ile kad\u0131na siyaset alan\u0131nda adaleti koruyacak imkan\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f, rol ve misyon bi\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kad\u0131n Adalet Sisteminin Ekonomik Yan\u0131n\u0131n da \u00d6rg\u00fctlenmesi \u015eartt\u0131r<\/strong><\/p>\n Egemen erkek d\u00fczeni kad\u0131na ekonomi alan\u0131nda da adaletli davranmayarak, kad\u0131n\u0131 bu alan\u0131n da d\u0131\u015f\u0131ndab\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Ekonominin ger\u00e7ek sahibi olan kad\u0131n\u0131n ekonomiden d\u0131\u015flanmas\u0131 kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131d\u0131r.Kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fam ve \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 itibari ile u\u011frad\u0131klar\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131k nedeniyle en zorlu i\u015flerde, en az maa\u015fla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusudur. A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak hizmet ve e\u011flence sekt\u00f6rlerindeki kad\u0131n istihdam\u0131 kad\u0131nlar\u0131n fiziken ve manevi olarak t\u00fcketildi\u011fi alanlar olmaktad\u0131r. kad\u0131nlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ve ya\u015fam haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 da adalet sistemimiz a\u00e7\u0131s\u0131nda \u00f6nemle \u00fczerinde durulmay\u0131 gerektiren bir konudur.<\/p>\n Di\u011fer bir konu ise kad\u0131nlar\u0131n yoksulluk nedeniyle \u015fiddette boyun e\u011fmesi, fuhu\u015fa zorlanmas\u0131, i\u015fyerlerinde ger\u00e7ekle\u015fen ve \u201cmobing\u201d olarak literat\u00fcre giren taciz bi\u00e7imlerine boyun e\u011fmesi de adalet sistemimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zg\u00fcn ele al\u0131nmas\u0131 gereken hususlar olmaktad\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n bar\u0131nma ve ge\u00e7inme olanaklar\u0131n\u0131n olmamas\u0131 bir \u00e7ok bo\u015fanma davas\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n velayetinin dahi al\u0131namamas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Erkekler para g\u00fcc\u00fcn\u00fc kad\u0131nlar kar\u015f\u0131s\u0131nda adalet sisteminde dahi kullanmaktad\u0131rlar. En iyi avukatlar tutarak, r\u00fc\u015fvet ve \u015fantajla kad\u0131nlar\u0131n kendini savunma olanaklar\u0131n\u0131 elinden almaktad\u0131rlar.<\/p>\n Kad\u0131nlar\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu ko\u015fullar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak ma\u011fdur olduklar\u0131 konularda toplumsal dayan\u0131\u015fma, fiziki ve ruhsal tazminatlarla yada kad\u0131n kurumlar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fu ile ekonomik alanda maruz kal\u0131nan adaletsizlikleri giderecek yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131na da ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kad\u0131n\u0131n Adaletine Ekoloji Alan\u0131nda Da \u0130htiya\u00e7 Vard\u0131r<\/strong><\/p>\n Ekolojik bilin\u00e7 ve ekolojik ya\u015fam, kad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sistemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olmaktad\u0131r. Kad\u0131n\u0131n adalet sistemi insani de\u011ferler temelinde \u00f6ze d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, yani do\u011faya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc de ifade etmektedir. \u00d6zellikle kad\u0131n-do\u011fa, toplum-do\u011fa ve insan-insan ili\u015fkisinin yeniden hayata ge\u00e7mesi hem zihniyet hem anlay\u0131\u015f ve hem deekolojiye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n de\u011fi\u015fmesibak\u0131m\u0131ndan gerekmektedir. Zira insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fini tehdit eden bir\u00e7ok potansiyel tehlikelerin -sava\u015f, \u015fiddet, katliam, do\u011fa afetleri, n\u00fcfus patlamas\u0131 gibi-var oldu\u011fu, bunun \u00f6nlenebilmesi i\u00e7in det\u00fcm toplumsal ili\u015fkilerin felsefi, ideolojik, k\u00fclt\u00fcrel, ekolojik ve bilimsel a\u00e7\u0131dan yeniden d\u00fczenlenmesi, kad\u0131n adalet sisteminin temel g\u00f6revidir.<\/p>\n \u0130nsan\u0131n do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, do\u011fadan geldi\u011fini anlamak i\u00e7in do\u011fadaki t\u00fcm canl\u0131lara, bitki ve hayvanlara bakmas\u0131 yeterlidir.\u00d6zellikle kad\u0131n, onlarda bir par\u00e7as\u0131n\u0131 mutlaka g\u00f6recektir. Biyolojik benzerli\u011finden de anla\u015f\u0131l\u0131rsa, kad\u0131n\u0131n do\u011fall\u0131\u011f\u0131 do\u011faya daha yak\u0131nd\u0131r.Do\u011furucu \u00f6zelli\u011fi, kendisini yenilemesi-ya\u015fam ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kad\u0131n\u0131n do\u011fayla daha yak\u0131n ili\u015fkide oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Do\u011fada di\u015fil \u00f6ge a\u011f\u0131rl\u0131ktad\u0131r. Toprak ana-do\u011fa anadeyimi bundan ileri gelmekte ve kad\u0131n en fazla toprakla \u00f6zde\u015fle\u015fmektedir.<\/p>\n Do\u011fal toplum dedi\u011fimiz ilk insan topluluklar\u0131 do\u011fayla hep i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fam\u0131\u015f, do\u011fayla dost olmas\u0131n\u0131 bilmi\u015ftir. Toprakla, bitki ve hayvanlarla olan ili\u015fkisi anne-\u00e7ocuk ili\u015fkisi, bir dost ili\u015fkisi gibidir. Do\u011fayla ya\u015famak, onu hissetmek, ona sayg\u0131 g\u00f6stermekvicdani ve ahlaki bir tutum olmaktad\u0131r. Do\u011fa-evrendeki par\u00e7alar\u0131n birbiriyle diyalektik ba\u011f i\u00e7erisinde oldu\u011funu evrenin olu\u015fum seyrinde \u00f6zelde kad\u0131nda da bunu g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat bu do\u011fal seyri, ekolojik dengeyi bozan ve felakete s\u00fcr\u00fckleyenerkek egemen iktidar\u0131n kontrols\u00fcz ve ac\u0131mas\u0131z h\u0131rs\u0131 giderek do\u011fa-evreni kaosa s\u00fcr\u00fcklemekte, yok olu\u015fa g\u00f6t\u00fcrmektedir.<\/p>\n Toplumsal krizle birlikte gittik\u00e7e derinle\u015fen ekolojik krizin k\u00f6kenini uygarl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda aramak en ger\u00e7ek\u00e7i yol olmaktad\u0131r. \u0130lk tahakk\u00fcm ve bask\u0131 kad\u0131n \u00fczerinde uygulan\u0131rken, kad\u0131nla birlikte do\u011fa ve toplum da tahakk\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Sistem, insanl\u0131\u011fa yapt\u0131\u011f\u0131 tahribat\u0131n katbekat\u0131n\u0131 do\u011faya yapmaktad\u0131r.Hormonlu \u00fcr\u00fcnlerin geli\u015ftirilmesi, ormanlar\u0131n katledilmesi, hayvan t\u00fcrlerinin giderek yok olmas\u0131, su, toprak ve hava kirlili\u011fi, ta uzaya at\u0131lan milyonlarca uydu ara\u00e7lar\u0131 gibi evrenin t\u00fcm\u00fcn\u00fc kirleten, tahrip eden, en \u00f6nemlisi toplum ve do\u011fa aras\u0131na u\u00e7urum koyan bir erkek egemenlikli sistemin gazab\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ekolojik sorun kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorunu kadar \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Zirakad\u0131n\u0131n toplumsal adalet sorunu oldu\u011fu kadarekolojik olma sorunu da vard\u0131r. Kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ihtiyac\u0131 oldu\u011fu kadar ekolojinin de \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ihtiyac\u0131 s\u00f6z konusudur. Bu durumda sorunu k\u00f6kl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturacak ise, kad\u0131n eksenli bir adalet sistemi olacakt\u0131r. Ekolojiye ili\u015fkin bilin\u00e7lenmek, \u00f6rg\u00fctlenmek ve bunun toplumunu in\u015fa etmek kad\u0131n adalet sisteminin temel faaliyetlerinden birisidir.<\/p>\n Ekolojik bilincin zihniyette d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\u00f6yle salt teorik anlam ta\u015f\u0131mamal\u0131d\u0131r.\u00a0 \u00d6nemliolan bunun dile, davran\u0131\u015fa, vicdana, ahlaka ve do\u011faya yans\u0131mas\u0131d\u0131r.Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir toplum yaratmak i\u00e7in ekolojiki\u015fleyi\u015fin kendi do\u011fall\u0131\u011f\u0131na, bir anlamda sa\u011fl\u0131\u011fa kavu\u015fmas\u0131 gerekir. Bunun i\u00e7in, hayvan haklar\u0131ndan tutal\u0131m, ormanlar\u0131 korumaya, end\u00fcstriyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleden, do\u011fay\u0131 yeniden olu\u015fturmaya kadar temel bir g\u00f6rev bu olmal\u0131 ve toplumsal eylemlili\u011fin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline getirilmelidir. Ekolojiye adil, ahlaki ve vicdani yakla\u015f\u0131m toplumun yeniden do\u011fayla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi ve bir uyum i\u00e7erisinde ya\u015famas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmesiyle geli\u015fecektir. \u00d6nder APO,\u201cBiyolojik duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan\u0131n toplumsal duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sakatt\u0131r\u201d<\/em>deyiminden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi kad\u0131n\u0131n adalet sistemi toplumsal ya\u015famdan sorumlu oldu\u011fu kadar ekolojik ya\u015famdan da kendisini sorumlu g\u00f6rmelidir.Enba\u015fta do\u011fan\u0131n en k\u00fc\u00e7\u00fck bir canl\u0131s\u0131yla adaleti g\u00f6zeterek ili\u015fkilenmesi temel ilke olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kad\u0131n Erkek \u0130li\u015fkileri \u00d6zg\u00fcr E\u015f Ya\u015fam\u0130lkelerine Dayanmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n Kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne dayal\u0131 toplumsal adalet sisteminin temel g\u00fcndemlerinden birini de kad\u0131n erkek ili\u015fkileri, bu ili\u015fkiler etraf\u0131nda ya\u015fanan toplumsal sorunlar olu\u015fturacakt\u0131r. \u00d6nderli\u011fimiz \u201cKad\u0131nla erkek aras\u0131ndaki ili\u015fkiler kavranmadan, hi\u00e7bir toplumsal sorun ne yeterince kavranabilir ne de \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilir. Toplumsal sorunlar\u0131n temelinde kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerindeki sorunsall\u0131k yatar\u201d belirlemesi ile kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerinin tekil, bireysel ili\u015fkiler olarak ele al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar. Mitolojilerden dinlere, medeni kanunlardan \u00f6rf-adetlere kadar herkesin bir tan\u0131m ve kural getirdi\u011fi kad\u0131n erkek ili\u015fkilerin tarihinin en krizli d\u00f6nemini ya\u015famaktad\u0131r. Geleneksel aile ili\u015fkileri ve kapitalizmin g\u00fcn\u00fc birlik cinsel tatmine dayal\u0131 ili\u015fkilerinde a\u015fk\u0131n k\u0131y\u0131m\u0131 ya\u015fanmakta, her kad\u0131n-erkek ili\u015fkisi adeta cinnetlik bir hal almaktad\u0131r. Bu cinnetlerin bedellerini ise fiziki yada ruhsal olarak en a\u011f\u0131r bi\u00e7imde kad\u0131nlar ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n Kapitalizmin \u00f6zel alan olarak erke\u011fin insaf\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 aile kurumu kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n g\u00fcnl\u00fck olarak \u015fiddete, bask\u0131ya, taciz-tecav\u00fcze u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bir alan haline gelmektedir. Geleneksel kurumlar ise kad\u0131n\u0131 mal-m\u00fclk, namus olgusu olarak ele almakta satabilme, \u00f6ld\u00fcrebilme yetkisini de elinde bulundurmaktad\u0131r.<\/p>\n Namus, bekaret, zina, taciz, tecav\u00fcz, kar\u0131-koca ili\u015fkileri gibi konular\u0131n hukuk sistemlerindeki tan\u0131mlar\u0131 tamamen binlerce y\u0131l\u0131n ataerkil bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile \u015fekillendirilmi\u015ftir. Kad\u0131nlara bir baban\u0131n, kocan\u0131n mutlak m\u00fclk\u00fc olma d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fam \u015fans\u0131 tan\u0131mayan bir sistemin hukukudur ge\u00e7erli olan. Yasalardaki cinsiyet\u00e7ilik en fazla bu konularda belirgindir. Yasalarda kad\u0131n lehine olan hususlar ise toplumsal bask\u0131 ve yarg\u0131 sisteminin cinsiyet\u00e7ili\u011fi ile ortadan kald\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Kad\u0131n-erkek ili\u015fkileri konusunda g\u00fcndeme giren sorunlarda erkek lehine uzla\u015fman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 s\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kan bir durumdur. Oysa b\u00f6ylesi durumlarda kad\u0131n\u0131n k\u00f6lelik stat\u00fcs\u00fcne ikna edilmesi sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc san\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7o\u011fu zaman bu t\u00fcr olaylar\u0131n sonucunda kad\u0131nlar \u00e7ok a\u011f\u0131r bedeller \u00f6demektedirler. Kad\u0131nlar\u0131n talep ve beyanlar\u0131n\u0131n esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, kad\u0131n\u0131n etraf\u0131ndaki ataerkil sistemi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak sorunlara m\u00fcdahil olunmal\u0131d\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n bask\u0131 alt\u0131ndan olmadan kendi \u00f6zg\u00fcr tercihlerini yapabilecekleri olanaklar olmazsa kad\u0131nlar i\u00e7in adaleti sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n Bu nedenle kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc esas alan bir adalet sisteminin \u00f6ncelikle kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerinde \u00f6zg\u00fcr e\u015f ya\u015fam ilkelerinin belirleyici oldu\u011fu kriterlerle karar almas\u0131 gerekir. Geleneksel toplumun yada kapitalist modernitenin kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerini model alarak, onlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu kriterlerle karar verilmemelidir. Kapitalist modernitenin ve ataerkil sistemin en b\u00fcy\u00fck iflas\u0131 bu alanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinciyle konuya yakla\u015f\u0131larak toplumun bu konularda e\u011fitilmesi kadar kad\u0131nlar\u0131n tercih sahibi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak imkanlar\u0131n, korunma, e\u011fitilme imkanlar\u0131 yarat\u0131labilmelidir. \u00d6zg\u00fcr e\u015f ya\u015fam \u00fctopik, ger\u00e7ekle\u015fmeyecek bir ili\u015fki olarak ele al\u0131nmamal\u0131d\u0131r. Demokratik ulusun, sosyalist ya\u015fam\u0131n temel ili\u015fki bi\u00e7imi \u00f6zg\u00fcr e\u015f ya\u015fam temelinde ger\u00e7ekle\u015fecektir.<\/p>\n <\/p>\n Demokratik Ulus \u0130n\u015fas\u0131nda Kad\u0131n\u0131n Hukuk Sistemi Onun \u00d6zg\u00fcr Ya\u015fam Sistemidir<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Demokratik ulusun in\u015fas\u0131nda hareketimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel bir hususu toplumsal adalet sistemimizin nas\u0131l kurumla\u015faca\u011f\u0131 konusu olu\u015fturmaktad\u0131r. Toplumsal ya\u015famda etkin oldu\u011fumuz alanlarda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan deneyimler bu konudaki tart\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 derinle\u015ftirme ihtiyac\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumsal sistemlerin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 somut olarak g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren pratiklerin ba\u015f\u0131nda adaleti sa\u011flama g\u00fcc\u00fc gelir. Toplumsal adalet sistemimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan da hukuk ve yasalar\u0131n esas olmad\u0131\u011f\u0131, temeline ahlak\u0131n oturtuldu\u011fu bir kurumla\u015fman\u0131n geli\u015ftirilmesi gere\u011fi vard\u0131r.<\/p>\n Demokratik ulus in\u015fas\u0131nda \u00f6nc\u00fc partiler olarak PKK ve PAJK i\u00e7in \u00f6nderli\u011fimiz demokratik toplumun prototipi olma misyonunu ortaya koymu\u015ftur. Bu nedenle \u00f6nc\u00fc partilerin kendi i\u00e7indeki adalet sistemi ile de toplumsal adalet sisteminin temsilini yapmas\u0131 gerekir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda PKK\u2019nin k\u0131rk y\u0131ll\u0131k \u00f6rg\u00fctsel deneyimi ile program, t\u00fcz\u00fck ve hukuktan ziyade ahlaka dayal\u0131 bir sistem geli\u015ftirilmi\u015f ve bu sistem toplum i\u00e7erisinde de bir \u00f6l\u00e7\u00fc olarak benimsenmi\u015ftir. Hem K\u00fcrt toplumunda hem de PKK\u2019yi yak\u0131ndan tan\u0131yan herkeste PKK adaletine b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcven ve sayg\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. Kurumlar\u0131m\u0131z ya da kadrolar\u0131m\u0131z bu de\u011ferleri temsil ettikleri oranda kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f, bu ilkeler ekseninde yeterli bir yakla\u015f\u0131m\u0131n sahibi olmad\u0131klar\u0131nda ise ele\u015ftirilmi\u015f, PKK\u2019nin temsilini yapamad\u0131klar\u0131 ortaya konulmu\u015ftur. Bu anlamda ideolojik partiler ve onun kadrolar\u0131 toplumun ya\u015fayan ahlak\u0131n\u0131n temsilini yapmakla m\u00fckelleftir.<\/p>\n K\u0131rk y\u0131ll\u0131k m\u00fccadele deneyimimiz g\u00f6stermi\u015ftir ki ki\u015finin su\u00e7u ya da yetersizliklerinin yerinde, zaman\u0131nda onunla birlikte ya\u015fayan toplulu\u011fun huzurunda ele al\u0131nmas\u0131 sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ve toplumda ahlaki ilkelerin ya\u015famsalla\u015fmas\u0131nda daha sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 bir y\u00f6ntem olmaktad\u0131r. Platform ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ad\u0131 verilen bu zeminlerde ki\u015finin sosyolojik, psikolojik analizleri yap\u0131lmakta, yeti\u015fti\u011fi k\u00fclt\u00fcrden i\u00e7inde \u015fekillendi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalara kadar bir\u00e7ok veri de\u011ferlendirilerek hakk\u0131nda karara var\u0131lmaktad\u0131r. Soruna konu olan durum bir kad\u0131n\u0131 ilgilendirdi\u011finde ise daha \u00f6zg\u00fcn mekanizmalar devreye girerek, cinsiyet\u00e7i toplum etkilerinin hakikat \u00fczerindeki etkisi bertaraf edilmektedir.\u00a0 Al\u0131nan karar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 ve ki\u015finin kendisi \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn takip edilmesini sa\u011flayacak mekanizma da yarg\u0131lamay\u0131 yapan toplulu\u011fun kendisi olmaktad\u0131r. E\u011fiterek, destekleyerek bazen uyararak bazen yol g\u00f6stererek de olsa \u00d6nderli\u011fimizin PKK 3. Kongresinde dile getirdi\u011fi \u00fczere \u201cki\u015fi de\u011fil toplum, an de\u011fil, tarihsel \u00e7\u00f6z\u00fcmleme\u201dlere ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Toplumsal alanda geli\u015ftirece\u011fimiz adalet sistemimizin nihai hedefi de toplum i\u00e7erisinde hukuki kural ve kaidelerle de\u011fil, ahlaki olmay\u0131 esas alan bir d\u00fczeyin yarat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bir parti, a\u015firet ya da inan\u00e7 grubu ortak de\u011ferlere sahip oldu\u011fundan kendi i\u00e7inde ahlaki bir sistem kurmakta fazla g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekmeyecektir. Her toplulu\u011fun, inan\u00e7 grubunun hatta \u00f6rg\u00fctlenmenin kendine has ahlaki gelenekleri, ne kadar \u00e7arp\u0131t\u0131lmay\u0131 ya\u015fasa da belli oranda korunmu\u015ftur. Ancak toplumsal alanlarda hele de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn kozmopolit metropolleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7ok farkl\u0131 de\u011ferlerin olmas\u0131 sadece ahlaka dayal\u0131 bir sistem geli\u015ftirmede zorluklar ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Kapitalist modernitenin ahlak\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in s\u00fcreklile\u015fen sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribatlar\u0131 da bu zorluklara eklemek gerekir. Ahlaki de\u011ferlerin ortakla\u015fmas\u0131n\u0131, bunun bilincini yaratmadan toplumsal sorunlar\u0131n sadece belli ahlak ilkeleri temelinde \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc beklemek ger\u00e7ek\u00e7i olmayacakt\u0131r. Ancak bu durum ahlak\u0131n de\u011fil, hukuka dayal\u0131 bir adalet sisteminin zorunlu oldu\u011fu sonucunu da ortaya \u00e7\u0131karmaz. Erkek egemen zihniyetin dayatmalar\u0131ndan biri de bu husus olmaktad\u0131r. devletlerin hukuk siteminin \u00f6tesini d\u00fc\u015f\u00fcnememek bu yakla\u015f\u0131mda belirleyicidir. Oysa kad\u0131nlar devletli hukuk sistemlerinin ilk ve son ma\u011fdurlar\u0131 olarak ahlaka dayal\u0131 bir sitemin in\u015fas\u0131nda daha etkin bir rol oynayabilmelidir.<\/p>\n Bu a\u00e7\u0131dan kad\u0131n toplumsal adalet sisteminin temel bir ilkesi, cinsiyet\u00e7i hukuk alan\u0131nda egemen erkek zihniyetine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmeli ve hukuk i\u00e7erisine adaleti yerle\u015ftirebilmelidir. Devlet\u00e7i hukuk \u00f6z\u00fc itibariyle bir g\u00fc\u00e7 ve otorite simgesidir, adaletten, ahlaktan ve demokrasiden uzak bir sistemdir. Buna g\u00f6re, kad\u0131n hukuku, ahlak, adalet ilkesine dayanan, bunu ya\u015famsalla\u015ft\u0131ran bir sistemdir ve \u00f6nemli olan toplumsal adalet \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015ftirebilmektir. Kad\u0131n\u0131n hukuku tarihsel, felsefi, ideolojik ve evrensel boyutlarda b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir sistemi ifade ediyor. Toplumun \u00f6zelde de kad\u0131nlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten ve bu konularda toplumu ayd\u0131nlatan \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctendir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz eril sistemin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan kad\u0131n hukukunun merkezine toplumsal iradeyi, adaleti, ahlak\u0131, e\u015fitlik ve demokrasiyi yerle\u015ftirmek elzemdir. Erkek egemenlikli zihniyetle yarat\u0131lan mevcut hukuk sisteminin ilk ink\u00e2r etti\u011fi ger\u00e7eklik kad\u0131n\u0131n hukuktaki yeri olmu\u015ftur. Kad\u0131na ne hukukta ne adalette ne de ya\u015fam\u0131n herhangi bir alan\u0131nda yer verilmemi\u015f, bir s\u00f6z sahibi olmam\u0131\u015ft\u0131r. Devlet\u00e7i-hukuk sistemin kad\u0131na y\u00f6nelik bast\u0131rma, tecav\u00fcz, taciz, i\u015fkence ve katletmek gibi \u015fiddet davalar\u0131nda cinsiyet\u00e7i yakla\u015f\u0131mlar\u0131 her zaman y\u00fcz\u00fcm\u00fcze vuran bir ger\u00e7eklik olarak a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kad\u0131na d\u00f6n\u00fck \u015fiddet vakalar\u0131n\u0131n toplumda giderek artmas\u0131ndaki temel nedenlerden birisi hi\u00e7 ku\u015fkusuz devlet-iktidar zihniyetin cinsiyet\u00e7i hukuk sisteminin ayr\u0131mc\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Cinsel nesnele\u015ftirme en ba\u015fta hukuk normlar\u0131nda normal g\u00f6r\u00fclmektedir. Be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcre\u00e7tir hep haks\u0131zl\u0131\u011fa, adaletsizli\u011fe ve k\u00f6leli\u011fe mahk\u00fbm edilmi\u015f kad\u0131na, toplumda \u201ciffetsiz\u201d \u201cg\u00fcnahk\u00e2r\u201d olarak stat\u00fc tan\u0131nmakta bu da devletin fa\u015fist ki\u015fi ve kurumlar\u0131na ve yarg\u0131 sistemlerine kadar yans\u0131maktad\u0131r. Neredeyse d\u00fcnyada \u015fiddete u\u011framam\u0131\u015f tek bir kad\u0131n kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet toplumda me\u015fru olarak g\u00f6r\u00fclmekte ve en yayg\u0131n olan\u0131 ise tecav\u00fcz olmaktad\u0131r.<\/p>\n Adeta k\u00fclt\u00fcr haline gelen tecav\u00fcz, devletin hukuk yasalar\u0131nda art\u0131k s\u0131radan bir olay, \u00f6nemsizle\u015ftirilmi\u015f, basit bir dava olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir tecav\u00fcz davas\u0131nda yarg\u0131lanan tecav\u00fczc\u00fc erkek olmas\u0131 gerekirken, tersine tecav\u00fcze u\u011frayan ma\u011fdur kad\u0131n yarg\u0131lanarak mahkemede veya toplum i\u00e7erisinde bir su\u00e7lu konumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmektedir. Su\u00e7lama her zaman kad\u0131n aleyhine yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu zihniyet ve yarg\u0131 ile yap\u0131lmak istenen hi\u00e7 ku\u015fkusuz kad\u0131n bedeninin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi, istismar edilmesidir. Yine K\u00fcrdistan\u2019da \u00f6zelde Ortado\u011fu\u2019nun bir\u00e7ok b\u00f6lgesinde yayg\u0131n olan namus cinayetleri de ayn\u0131 \u015fekilde erkek namusunu korudu\u011fu gerek\u00e7esiyle ceza indirimli olarak uygulanmakta, cinayet, tecav\u00fcz ve kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet devlet\u00e7i hukuk kurallar\u0131nda me\u015fru k\u0131l\u0131nmaktad\u0131r. K\u0131saca bu kararlar\u0131 belirleyen devlet-iktidar sisteminin cinsiyet\u00e7i hukuk sistemi, adaletten, demokrasiden uzak zihniyetidir. Bu durumda kad\u0131na adil yakla\u015fmad\u0131\u011f\u0131 gibi su\u00e7-ceza kanunlar\u0131nda ma\u011fdur olan her zaman kad\u0131nlar olmaktad\u0131r.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla toplumda ve hukukta ma\u011fdur olmu\u015f kad\u0131nlara sahip \u00e7\u0131kacak, koruyacak ve onlar\u0131 savunacak bir kad\u0131n hukukuna ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Toplumsal adalet sistemi temelinde kurumla\u015fman\u0131n temel bir ilkesi ba\u015fta kad\u0131n ve toplumun iradesini esas alan adalet ilkesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Zira halk\u0131n iradesini esas almayan hangi kurum, \u00f6rg\u00fct olursa olsun nihayetinde iktidarc\u0131l\u0131ktan, b\u00fcrokratizmden kurtulamay\u0131p, devlet\u00e7i-hukukun despotik sistemine benzeyebilir. B\u00f6ylece ahlaki ve politik toplum in\u015fas\u0131nda kurumla\u015fman\u0131n \u00f6nemi ku\u015fkusuz bireyin ve toplumun her konuda ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131d\u0131r. Kad\u0131n adalet sistemi yerelden ba\u015flayarak t\u00fcm il ve il\u00e7elerde \u00f6rg\u00fctlenmeye gidebilir.<\/p>\n Kad\u0131n\u0131n hukuku \u00f6ncelikle topluma adalet bilincini kazand\u0131rmaktan ve kendi toplumsal adalet sistemini \u00f6rg\u00fctlemekten sorumludur. Bunun e\u011fitsel-zihniyet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00f6nem verilmeli ve kad\u0131n\u0131n her alanda hak ve s\u00f6z sahibi oldu\u011fu bir ortam in\u015fa edilmelidir. K\u00f6y-kent, mahalle ve meclisler i\u00e7erisinde kad\u0131n toplumsal adalet komisyon ve birimleri geli\u015ftirilebilir. Bu birimler ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, kad\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6rne\u011fin, bir temyiz organ\u0131 \u015feklinde \u00f6rg\u00fctlenebilir. Kad\u0131nla ilgili sorunlar bu temyiz organlar\u0131nda -buna platform da diyebiliriz-\u00a0 ele al\u0131narak \u00e7\u00f6z\u00fcme gidilebilir. B\u00f6ylece toplumun ve kad\u0131nlar\u0131n kendi sorunlar\u0131 devletin cinsiyet\u00e7i mahkemelerinde de\u011fil, yerellerde, \u00f6zg\u00fcr halk platformlar\u0131nda veya ba\u011f\u0131ms\u0131z, kad\u0131n temyiz platformlar\u0131nda ele al\u0131narak \u00e7\u00f6z\u00fclebilir.<\/p>\n Adaletin g\u00f6zetildi\u011fi, \u00f6zellikle kad\u0131na kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddet sorunlar\u0131nda, erke\u011fin g\u00f6lgesinde olmadan \u00f6zg\u00fcr platformda, adil, e\u015fit ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc savunacak d\u00fc\u015f\u00fcncede yakla\u015f\u0131m esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Su\u00e7-ceza mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fan, sorunlar\u0131 daha \u00e7ok ahlaki anlay\u0131\u015f\u0131yla \u00e7\u00f6zen bir tarzda geli\u015fmelidir. Kad\u0131n adalet sistemi \u00f6ncelikle kad\u0131nla ilgili davalardan sorumludur. \u00c7\u00fcnk\u00fc eril hukukun sorunlara cinsiyet\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131 kad\u0131nlar\u0131 su\u00e7lu konumdan \u00f6teye g\u00f6t\u00fcrmedi\u011finden, kad\u0131nla ilgili davalar\u0131n kad\u0131n adalet sisteminin g\u00f6zetimine ihtiya\u00e7 duydu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca bu sistemin temel bir g\u00f6revi de toplumda ma\u011fdur olan kad\u0131n, gen\u00e7, ya\u015fl\u0131 demeden onlara istihdam sa\u011flayacak, onlar\u0131n psikolojik, sosyolojik, ruhsal boyutlar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131\u011fa kavu\u015fturacak bir kad\u0131n ya\u015fam evleri, kad\u0131n ara\u015ft\u0131rma merkezleri, at\u00f6lyeler ve e\u011fitim akademi-mek\u00e2nlar\u0131 gibi alanlara da ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu mek\u00e2nlar kad\u0131nlar\u0131 fiziki, psikolojik ve ruhsal a\u00e7\u0131dan korudu\u011fu kadar, buralarda sunulan meslek, i\u015f imk\u00e2nlar\u0131yla da kad\u0131nlar, \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam sistemlerini kurarak hem kendi \u00f6z g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karacak ve hem de \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc yetenek sahibi olup etkinle\u015feceklerdir.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Giri\u015f: Kavram olarak \u201cadalet\u201d bir\u00e7ok dilde kad\u0131n ismi yada di\u015fil bir kavram olmas\u0131na ra\u011fmen binlerce y\u0131ld\u0131r adaletsizli\u011fi en derinden ya\u015fayanlar\u0131n kad\u0131nlar olmas\u0131 olduk\u00e7a \u00e7eli\u015fkili ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken bir konudur. Yak\u0131lan, i\u015fkenceden ge\u00e7irilen, recmedilen, fahi\u015fe ya da deli olarak damgalanarakher t\u00fcrl\u00fc hakarete maruz kalan, kapat\u0131lan binlerce kad\u0131n\u0131n hik\u00e2yesi vard\u0131r tarih sayfalar\u0131nda.\u00a0 Hik\u00e2yesi bilinmeyenlerin say\u0131s\u0131 ise bunlar\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":796,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-795","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=795"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":797,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/795\/revisions\/797"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}ADALET\u0130N TANRI\u00c7ALARI-TANRI\u00c7ALARIN ADALET\u0130<\/h2>\n
ERKE\u011e\u0130N\u00a0 YASALARI<\/h1>\n
<\/h1>\n
D\u0130NLER\u0130N KADIN HUKUKU<\/h1>\n
\n
<\/h1>\n
KAP\u0130TAL\u0130ST MODERN\u0130TEN\u0130N KADIN HUKUKU<\/h1>\n
<\/h1>\n
TOPLUMUN YA\u015eAYAN AHLAKI<\/h1>\n
NEDEN KADININ TOPLUMSAL ADALET S\u0130STEM\u0130?<\/h1>\n