{"id":204,"date":"2017-01-15T19:17:17","date_gmt":"2017-01-15T17:17:17","guid":{"rendered":"http:\/\/jineoloji.eu\/tr\/?p=204"},"modified":"2017-03-01T17:25:50","modified_gmt":"2017-03-01T15:25:50","slug":"bi-civakeke-exlaqi-u-politik-jiyanen-ekolojik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/bi-civakeke-exlaqi-u-politik-jiyanen-ekolojik\/","title":{"rendered":"AHLAK\u0130 VE POL\u0130T\u0130K B\u0130R TOPLUMLA EKOLOJ\u0130K YA\u015eAMLAR"},"content":{"rendered":"

SEMA AMED<\/b><\/span><\/span><\/h4>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda ekoloji sorunu toplumun temel ve en yak\u0131c\u0131 sorunlar\u0131ndan biri haline gelmi\u015ftir. Erkek egemenlikli uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte toplumun \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, zihniyet, ekonomi, kad\u0131n, din vb. bir \u00e7ok sorunu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Fakat kapitalizmin geli\u015fmesine kadar tarihsel toplumun b\u00f6ylesi ve bu d\u00fczeyde bir sorununun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmekteyiz. O halde \u2018\u00d6zellikle kapitalizmin geli\u015fmesine kadar neden b\u00f6yle bir sorun yoktu da ondan sonra ba\u015flad\u0131?\u2019 gibi bir soruya yan\u0131t aramakla ba\u015flamak konuya do\u011fru bir giri\u015f yapmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olacakt\u0131r. Ayn\u0131 zamanda verilecek cevaplar ve \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7in de do\u011fru yerden ba\u015flamak anlam\u0131n\u0131 verebilecektir.<\/span><\/span><\/p>\n

<\/a>
\nKapitalizmin geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme kadar insanl\u0131k i\u00e7in do\u011fa canl\u0131 ve organik bir yap\u0131ya sahipti. Do\u011fay\u0131 tahakk\u00fcm alt\u0131na almak gibi bir aray\u0131\u015f ya da davran\u0131\u015f yoktu. Do\u011fa her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda insanl\u0131\u011f\u0131 besleyen kutsal ana, temel kaynak olarak bilinirdi. Ona g\u00f6re yakla\u015f\u0131l\u0131r, \u00fcretim daha \u00e7ok topra\u011fa ba\u011fl\u0131 yap\u0131l\u0131rd\u0131. Do\u011fa anadan sa\u011flanan \u00fcr\u00fcnler insanl\u0131\u011f\u0131 beslemeye yeter de artar durumdayd\u0131. Zanaat\u00e7\u0131l\u0131k da bu paralelde geli\u015fen, daha \u00e7ok toprak kaynakl\u0131 \u00fcretime destek sunan, rahatlatan, geli\u015ftiren ve \u00fcr\u00fcnlerini de\u011ferlendiren meslek guruplar\u0131 olarak toplumun belli bir kesimi i\u00e7in ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 durumundayd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n

Ya\u015fam tamam\u0131yla do\u011fa eksenli geli\u015firdi. Mevsim, ay, g\u00fcn-gece hesaplamalar\u0131, tar\u0131ma g\u00f6re hesaplan\u0131rd\u0131. Bayramlar, kutlamalar, d\u00fc\u011f\u00fcnler do\u011fa anan\u0131n bereketine g\u00f6re d\u00fczenlenirdi.<\/span><\/span><\/p>\n

Art\u0131k \u00fcr\u00fcne el koyma, daha \u00e7ok kar elde etme, toplumun s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kesimi taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131rd\u0131. \u0130ktidar da zaten b\u00fcy\u00fck oranda bu art\u0131k \u00fcr\u00fcne el koyma \u00fczerinden geli\u015fti.<\/span><\/span><\/p>\n

Kapitalizmin geli\u015fmesiyle birlikte bilim de b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc R. Bacon, R. Descarteslerin yapt\u0131\u011f\u0131 pozitif bilimlerde devasa geli\u015fmeler, teknolojik ilerlemeler ya\u015fand\u0131. Do\u011fan\u0131n s\u0131rlar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek ad\u0131na do\u011fa \u00fczerinde tahakk\u00fcm geli\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131. Bu zihniyetle birlikte kad\u0131n da \u00f6l\u00fcmc\u00fcl darbelere maruz kald\u0131. Cad\u0131 avlar\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda y\u00fczbinlerce bilge kad\u0131n katledildi (katledilenlerin bir k\u0131sm\u0131 da bilge erkeklerdi). B\u00f6ylece tarih boyunca kad\u0131nlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015fen bilim erkeklerin tekeline girmi\u015f oldu.<\/span><\/span><\/p>\n

Fizik, matematik, kimya, biyoloji vb. pozitif bilim y\u00f6ntemlerinin, kurallar\u0131n\u0131n (indirgemecilik, d\u00fcz ilerlemecilik, cans\u0131z nesne yakla\u015f\u0131m\u0131, genellemecilik) tarih, felsefe, sanat, psikoloji, sosyoloji vb. sosyal bilimlere uygulanmas\u0131yla birlikte bilim, bilimcilik olmaya ba\u015flad\u0131. \u0130nsan\u0131 ve do\u011fadaki her varl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zne-nesne olarak ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131p s\u0131n\u0131fland\u0131ran pozitivizm, insanl\u0131\u011f\u0131n zihniyetine karabasan gibi \u00e7\u00f6kt\u00fc.<\/span><\/span><\/p>\n

Milliyet\u00e7ilik, dincilik, ulus-devlet ve end\u00fcstriyalizm, kapitalizmin temel ideolojileri olarak insanl\u0131\u011f\u0131, do\u011fa anay\u0131 katletmenin, soyk\u0131r\u0131mlardan ge\u00e7irmenin ideolojileri oldular.<\/span><\/span><\/p>\n

Bilim ve teknolojinin geli\u015fmesi end\u00fcstriyi de canland\u0131rd\u0131. Topra\u011fa ba\u011fl\u0131 \u00fcretim bi\u00e7im yerini fabrikasyon \u00fcretim tekniklerine b\u0131rakt\u0131. Sermayedarlar, k\u0131smen aristokratlar, burjuvazi s\u0131n\u0131f\u0131 olu\u015fumuna do\u011fru evrilip end\u00fcstrinin h\u0131zla ilerlemesiyle azami k\u00e2rlar elde etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. End\u00fcstriyalizmin olu\u015fmas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f \u00f6nderleri konumunda olan burjuvalar b\u00fcy\u00fck tekelle\u015fmelere giderek vah\u015fi kapitalizmin at\u0131n\u0131 \u015fahland\u0131rd\u0131lar.<\/span><\/span><\/p>\n

\u00dcretimin fabrikalara \u00e7ekilmesiyle birlikte kentler emek\u00e7i halk kesimlerinin cazip mekanlar\u0131 haline geldiler. Kentlerin n\u00fcfuslar\u0131 on y\u0131llarla birlikte y\u00fczbinleri, milyonlar\u0131 bulmaya ba\u015flad\u0131. Kentle\u015fme olgusu b\u00f6ylece tarih sahnesinde belirginle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Do\u011fan\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda tahrip edilmesi de bu d\u00f6neme tekab\u00fcl etmi\u015fti.<\/span><\/span><\/p>\n

Kapitalizmi ayakta tutan ideoloji liberalizm, kendi bireysel \u00e7\u0131karlar\u0131 u\u011fruna di\u011fer b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131, do\u011fay\u0131 tahrip eden, yok eden tekellerin g\u00f6zde fikir savunusu oldu. G\u00f6zlerini azami k\u00e2r elde etme h\u0131rs\u0131 b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f belli bir kesim, tekeller, hi\u00e7bir ahlaki ilkeye duyarl\u0131l\u0131k g\u00f6stermediler. Do\u011fay\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcms\u00fcz bir \u015fekilde tahrip etmekten geri durmad\u0131lar.<\/span><\/span><\/p>\n

Hammadde kaynaklar\u0131 elde etme u\u011fruna d\u00fcnyada ayak bas\u0131lmad\u0131k, i\u015fgal edilmedik k\u00f6\u015fe b\u0131rak\u0131lmad\u0131. Geni\u015f orman alanlar\u0131 \u00e7\u00f6lle\u015ftirildi. Fabrikalardan b\u0131rak\u0131lan kimyasal art\u0131klarla dereler, nehirler, denizler, yeralt\u0131 sular\u0131 kirletildi. Bu sulardan beslenen t\u00fcm canl\u0131lar da bu zehirlenmelerden paylar\u0131na d\u00fc\u015feni ald\u0131lar.<\/span><\/span><\/p>\n

Toplumsal do\u011fada \u015fimdiye kadar sadece buzulla\u015fma, kurakl\u0131k, sel gibi do\u011fal afetlerle birka\u00e7 t\u00fcr\u00fcn nesli t\u00fckenmi\u015fti. Fakat kimyasallar\u0131n \u00fcretimlerde, ila\u00e7lamalarda kullan\u0131lmas\u0131yla birlikte onlarca, y\u00fczlerce b\u00f6cek, bal\u0131k, ku\u015f vb. hayvanlar\u0131n nesilleri t\u00fcketildi.<\/span><\/span><\/p>\n

Tar\u0131msal alanlara zarar veren b\u00f6cek gibi canl\u0131lar\u0131 yok etmek amac\u0131yla kullan\u0131lan ila\u00e7lar t\u00fcm do\u011fada zehirli at\u0131klar b\u0131rakt\u0131lar. \u00dcstelik bu ila\u00e7lar sadece belli bir s\u00fcreli\u011fine bu canl\u0131lar\u0131 yok etmeye yaram\u0131\u015ft\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra b\u00f6cekler ila\u00e7lara kar\u015f\u0131 diren\u00e7 kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131 bile. \u0130nsan bedeni \u00fczerinde kal\u0131c\u0131 zararlar b\u0131rakan ve kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ok b\u00f6lgede do\u011fan\u0131n dengesini ciddi \u015fekilde bozan b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc DDT kimyasal\u0131 Amerika\u2019da 1962 y\u0131l\u0131nda yasakland\u0131. Fakat ayn\u0131 kimyasal Bat\u0131l\u0131 egemen zihniyete g\u00f6re \u2018\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00dclkeleri\u2019 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilen \u00fclkelere pazarlanmaya devam edildi. Bu kimyasal, T\u00fcrkiye ve K\u00fcrdistan da son y\u0131llara kadar evlerde ve geni\u015f tar\u0131m alanlar\u0131nda kontrols\u00fcz bir \u015fekilde kullan\u0131l\u0131yordu. Bu olay, ila\u00e7 tekellerinin a\u015f\u0131r\u0131 k\u00e2r etme g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle insan ve do\u011fa sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayan politikalar\u0131na d\u00f6n\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck ama \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir.<\/span><\/span><\/p>\n

Dengesini alt\u00fcst ettikleri do\u011fa ana, kurakl\u0131k, \u00e7\u00f6lle\u015fme, seller, f\u0131rt\u0131nalar \u015feklinde bize d\u00f6nmeye, daha do\u011frusu intikam\u0131n\u0131 almaya ba\u015flad\u0131. Zaman zaman k\u0131tl\u0131k sorunlar\u0131 ba\u015f g\u00f6stermeye, binlerce insan a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmeye ba\u015flad\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n

Belirtmekte fayda vard\u0131r ki ekolojik sorun ku\u015fkusuz sadece end\u00fcstriyalizmden kayna\u011f\u0131n\u0131 almaz. Tekelle\u015fmeler sorunun ba\u015f akt\u00f6r\u00fc olarak tarih sahnesindeki rol\u00fcn\u00fc oynamaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Toplumsal sorunlar\u0131n ba\u015f k\u00f6\u015fesine oturan \u2018ekolojik sorun\u2019un bu k\u0131sa, \u00f6z tarih\u00e7esi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sorunun boyutlar\u0131n\u0131 anlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u00f6zet mahiyetinde sunulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Do\u011fa felaket alarm\u0131 vermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan bu \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc tablo kar\u015f\u0131s\u0131nda duyarl\u0131, demokrat, ayd\u0131n, entelekt\u00fcel, anar\u015fist, feminist kesimler, sorunu \u2018ekolojik sorun\u2019 olarak tan\u0131mlad\u0131lar. Ekolojik sorun, d\u00fcnya g\u00fcndemindeki yerini al\u0131p \u00f6zellikle son iki y\u00fczy\u0131ld\u0131r hemen hemen t\u00fcm sosyal bilimlerin temel konular\u0131ndan biri olmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/p>\n

Felsefi anlamda \u00e7ok kapsaml\u0131 analizlerin konusu olmas\u0131na ve muazzam bir entelekt\u00fcel bilgi birikimine ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin uygarl\u0131k tekellerinin vah\u015fi do\u011fa katliamlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc almada yetersiz kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Gerek bat\u0131 kaynakl\u0131 sosyal bilimlerin par\u00e7al\u0131 ele alma y\u00f6ntemleri, gerekse de teorik boyutunun ya\u015famsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, eylemsel k\u0131l\u0131nmas\u0131 anlam\u0131nda yetersiz, s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131nmas\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131 etkiyi yaratamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nderli\u011fimiz \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Sosyolojisinde; \u201c\u2026end\u00fcstriyalizm bata\u011f\u0131nda ya\u015famay\u0131 sorgulamaks\u0131z\u0131n ve ondan vazge\u00e7meksizin de ekolojik m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. Yeni H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n, \u0130sl\u00e2miyetin ve reel sosyalizmin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 trajediler ya\u015famak istemiyorsak, ders \u00e7\u0131karmam\u0131z ve bilimsel-ideolojik, ahl\u00e2ki-politik m\u00fccadeleyi do\u011fru ele almam\u0131z gerekir.\u201d saptamas\u0131yla do\u011fru bir m\u00fccadelenin en etkili y\u00f6ntemlerini sunmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Sosyal bilimlere d\u00f6n\u00fck k\u00f6kl\u00fc ele\u015ftirileriyle Jineoloji, kad\u0131n\u0131n ve ya\u015fam\u0131n felsefesini, sanat\u0131n\u0131, bilimini olu\u015fturma ideas\u0131ndad\u0131r. Temel toplumsal sorunlar\u0131n en kapsaml\u0131lar\u0131ndan olan Ekolojiyi bu ba\u011flamda en geni\u015f anlam\u0131yla ara\u015ft\u0131rma ve m\u00fccadele g\u00fcndemine almaktad\u0131r. Kentle\u015fmeye kar\u015f\u0131 eko-kentler, end\u00fcstriyalizme kar\u015f\u0131 eko-end\u00fcstri, robot teknolojiye kar\u015f\u0131 insan fakt\u00f6r\u00fc, ahlaki ve politik kom\u00fcnal toplum \u00f6nermeleriyle entelekt\u00fcel ve ya\u015famsal alandaki yerini daha \u015fimdiden almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Sosyal bilimlerin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc esas alarak, \u00f6zelliklede etik ve estetik bilimlerinin felsefik yorumlar\u0131yla elde edilen bir perspektifle yap\u0131lacak olan ekolojik m\u00fccadelenin, en etkili sonu\u00e7lar\u0131 alabilece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131z. Ahlaki ve politik olamayan bir toplum, kendi gelece\u011fini tekellerin ellerine b\u0131rakm\u0131\u015f demektir. Kendi toplumunun y\u00f6netimi, do\u011fas\u0131, havas\u0131, yiyece\u011fi, i\u00e7ece\u011fi konusunda fikir sahibi olmay\u0131p bu do\u011frultuda harekete ge\u00e7meyen, tutum sahibi olmayan bir toplumun yok olmas\u0131 i\u015ften bile de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mekan\u0131 olmayan bir toplumun ya\u015famas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/span><\/span><\/p>\n

Ekolojik sorunlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaya harcanan emek ve finans\u0131n sorunlar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemede kullan\u0131lmas\u0131 gibi y\u00f6ntemler \u00e7\u00f6z\u00fcme \u00e7ok daha fazla katk\u0131 sunacakt\u0131r. Kanser ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 bunun en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fidir. Kanserin en b\u00fcy\u00fck nedeni olan kentle\u015fmenin eko-kentlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi b\u00fcy\u00fck oranda kanserin \u00f6n\u00fcn\u00fc alabilecektir.<\/span><\/span><\/p>\n

Topra\u011f\u0131yla, bitkisiyle, hayvan\u0131yla, tar\u0131msal \u00fcretimiyle yeniden bulu\u015fan kad\u0131n, toplumu tam anlam\u0131yla kurtulu\u015fa do\u011fru g\u00f6t\u00fcrebilecektir. Eko istihdamla toplumda a\u00e7l\u0131k ve i\u015fsizlik diye bir sorun kalmayacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcr ve e\u015fit olmad\u0131\u011f\u0131, siyaset yapamad\u0131\u011f\u0131 bir toplumda ekolojik sorunlar\u0131n kronikle\u015ferek canavarla\u015faca\u011f\u0131, toplumu yok etmeye do\u011fru g\u00f6t\u00fcrece\u011fi olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131 bir ger\u00e7ektir!<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

SEMA AMED G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda ekoloji sorunu toplumun temel ve en yak\u0131c\u0131 sorunlar\u0131ndan biri haline gelmi\u015ftir. Erkek egemenlikli uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte toplumun \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, zihniyet, ekonomi, kad\u0131n, din vb. bir \u00e7ok sorunu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Fakat kapitalizmin geli\u015fmesine kadar tarihsel toplumun b\u00f6ylesi ve bu d\u00fczeyde bir sorununun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmekteyiz. O halde \u2018\u00d6zellikle kapitalizmin geli\u015fmesine kadar neden b\u00f6yle bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":157,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-204","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tirki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=204"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":459,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions\/459"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/157"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}