Erkek egemen sistemin ba\u015flang\u0131c\u0131, kad\u0131n tarihinin toplumsal haf\u0131zadan silinmesinin de ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Do\u011fal toplum i\u00e7inde kendi haf\u0131zalar\u0131yla akan, haf\u0131zalar\u0131n\u0131n kudretiyle b\u00fcy\u00fcyen ve bu sayede anlam kazanan toplumlar; tarihin yaz\u0131m\u0131 ve yorumlanmas\u0131 egemenlerin eline ge\u00e7tik\u00e7e, kendi varolu\u015fsal dinamiklerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Evren-do\u011fa-toplum-insan d\u00f6ng\u00fcs\u00fc, yerini evrenin ve do\u011fan\u0131n cans\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yorumuna b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Toplum kavram\u0131 ve anlam\u0131 da yaln\u0131zca insanlar\u0131n bir araya gelmesi olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f; bu d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn en canl\u0131 ve kurucu g\u00fcc\u00fc olan kad\u0131n ise tarihin d\u0131\u015f\u0131na itilmi\u015ftir. Tarih, cans\u0131z ve ard\u0131\u015f\u0131k olaylar\u0131n bir kronolojisi olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f; egemenler tarihi kendi pencerelerinden ve kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla yorumlam\u0131\u015flard\u0131r. Tarihi d\u00fcz ve s\u00fcrekli ilerleyen bir \u00e7izgide ele alan bu bi\u00e7im, kad\u0131n merkezinde in\u015fa edilmi\u015f toplumlar\u0131 geri ve ilkel olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f; tarihsel k\u0131r\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan kapitalist modernite s\u00fcrecini ise en ilerici toplum olarak kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n
Tarihin d\u00fcz, s\u00fcrekli ilerleyen ve Avrupa merkezli bir anlay\u0131\u015fla geli\u015ftirilmesinden dolay\u0131, kad\u0131n\u0131n direni\u015fi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yaln\u0131zca Frans\u0131z Devrimi sonras\u0131ndaki m\u00fccadelelerle ba\u015flat\u0131lmaktad\u0131r. Kad\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc, tanr\u0131\u00e7a ve anal\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7ok \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen; \u00f6zellikle 1990’lardan sonra akademik d\u00fcnyada, sanki b\u00f6yle bir s\u00fcre\u00e7 hi\u00e7 ya\u015fanmam\u0131\u015f gibi de\u011ferlendirmeler geli\u015ftirilmi\u015ftir. Burada bilin\u00e7li bir y\u00f6nlendirme s\u00f6z konusudur. “Tarihte kad\u0131n\u0131n alt\u0131n bir \u00e7a\u011f\u0131 ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r” diyerek, her \u015feyi bug\u00fcnde ve gelecekte arayan toplumsal bir form aray\u0131\u015f\u0131na girmi\u015flerdir. Bu y\u00f6ntemin daha bilimsel oldu\u011funu iddia etmi\u015flerdir. Deneylerle kan\u0131tlanamayan bir \u015feyin, bilimsel bir arg\u00fcman olamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131r. Bu zihniyet, yaz\u0131lmam\u0131\u015f kad\u0131n tarihinin tarih biliminin konusu olamamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcreci ayd\u0131nlatmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, “\u00d6zc\u00fcl\u00fck” su\u00e7lamas\u0131yla de\u011fersizle\u015ftirilmi\u015ftir. \u015e\u00fcphesiz tarihselcili\u011fi ve sosyolojiyi g\u00f6rmezden gelen, tarihi yaln\u0131zca inan\u00e7sal ve gizemli yakla\u015f\u0131mlarla ele alan anlay\u0131\u015flar\u0131 ele\u015ftirebiliriz. Ancak mevcut bilimlerin cinsiyet\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131, bunu bir ele\u015ftiriyle d\u00fczeltmenin \u00f6tesine ge\u00e7erek tamamen inkar etmi\u015ftir. Toplumu, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, erke\u011fi ve erkekli\u011fi negatif g\u00f6ren, kad\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131 ise “erke\u011fin \u00f6tekisi” olarak konumland\u0131ran ideolojiler ve felsefeler; kad\u0131n kimli\u011fini yaln\u0131zca bir cinsiyet kimli\u011fi olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f ve onu tarihsel-toplumsal dayanaklar\u0131ndan mahrum b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde izleri bulunan ve kal\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan kad\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ayd\u0131nlatmadan, yapaca\u011f\u0131m\u0131z tart\u0131\u015fmalar her zaman eksik kalacakt\u0131r.<\/p>\n
D\u00fcnya genelinde, kad\u0131n tarih\u00e7iler b\u00fcy\u00fck m\u00fccadelelerle tarih bilimi disiplinini de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Tarihin nesnellik iddias\u0131n\u0131 ve metodolojisini ele\u015ftirerek, kad\u0131n\u0131n tarih i\u00e7indeki g\u00f6r\u00fcnmezli\u011fini \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n merkezine koymu\u015flard\u0131r. G\u00f6r\u00fcnmezlik sorunu ile erkek egemen d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dikkat \u00e7ekmi\u015flerdir. Tarihin kad\u0131nlar i\u00e7in ne anlam ifade etti\u011fini, kad\u0131n tarihini yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karmak i\u00e7in yap\u0131lan derinle\u015fmeleri ve ge\u00e7mi\u015fi ayd\u0131nlatmak i\u00e7in hangi sorularla, nas\u0131l yakla\u015fmam\u0131z gerekti\u011fini netle\u015ftirmi\u015flerdir. Kad\u0131n tarih\u00e7iler, tarihin kad\u0131nlar\u0131n deneyimleriyle yeniden ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015flerdir. Tarihin toplumsal cinsiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeniden de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini, ayn\u0131 zamanda mevcut tarih yaz\u0131m tarz\u0131n\u0131n bilgi \u00fcretim y\u00f6ntemlerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ifade etmi\u015flerdir. S\u0131n\u0131f ve cinsiyet aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r. Kad\u0131n tarihi bir disiplin olarak ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, disiplinler aras\u0131nda toplumsal tarih anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015fmi\u015fti; bu anlay\u0131\u015f insan tarihini ele al\u0131yor, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n ne oldu\u011funu inceliyor, aile, cinsellik ve toplumlar\u0131n rit\u00fcelleri \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yordu. Bu disiplin; tarih i\u00e7inde aile tarihi, i\u015f\u00e7i tarihi, duygular tarihi gibi ba\u015fl\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Tarih\u00e7iler, \u00f6zellikle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u00fcrecinden sonra, insan deneyimleri \u00fczerine, s\u0131n\u0131f bilinci ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 gibi konularla ilgilenmi\u015flerdir.<\/p>\n
Ancak kad\u0131nlar, bu tarihi s\u00fcre\u00e7lerde yine yer almad\u0131, yine g\u00f6r\u00fcnmez say\u0131ld\u0131. Bu yoklu\u011fu kendilerine dert edinen kad\u0131n tarih\u00e7iler; yeni bir y\u00f6ntem, yeni bir yorum ve yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla tarihe bakarak, yok say\u0131lman\u0131n ve yok say\u0131lma nedenlerinin izini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Kad\u0131n m\u00fccadelecilerin yolundan y\u00fcr\u00fcyerek, kad\u0131n\u0131n kay\u0131p tarihinin pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Bu m\u00fccadeleci kad\u0131nlar\u0131n tarihte hangi a\u015famalardan ge\u00e7tiklerini, hangi ilkeleri kendilerine esas ald\u0131klar\u0131n\u0131 incelemi\u015f ve bu esaslar\u0131 bilim dallar\u0131n\u0131n i\u00e7ine yerle\u015ftirmi\u015flerdir. \u00d6yleyse kad\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla tarihi ara\u015ft\u0131rmak nedir, bunun ilkeleri nelerdir ve bu s\u00fcre\u00e7 nas\u0131l geli\u015fmektedir?<\/p>\n
Kad\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, yaln\u0131zca kad\u0131n\u0131n bilgisine ula\u015fmakla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaz; bu bilgiyi kad\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek ve kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesini geli\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131r. Yani ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan kad\u0131n deneyimleri, ya\u015fam\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek politik bilgilere d\u00f6n\u00fc\u015fmelidir. Bu nedenle kad\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, tarihi ve bilinci tutarl\u0131 bir ili\u015fki i\u00e7inde olmal\u0131d\u0131r. Kad\u0131n merkezli tarih yaz\u0131m\u0131nda toplumsal sorunlar, bilimin ve politikan\u0131n konusudur. Ancak bu tarzla, yani teori ve politikan\u0131n birlikteli\u011fiyle, kad\u0131n\u0131 yok sayan cinsiyet\u00e7i yap\u0131lanma y\u0131k\u0131labilir; kad\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcyle b\u00fcy\u00fcyen toplum, demokratik ve kom\u00fcnal toplumlara d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n
Tarih ve tarih yaz\u0131m\u0131, ideolojinin yarat\u0131lmas\u0131nda ve toplumsal bilincin in\u015fas\u0131nda do\u011frudan etkilidir. Bu nedenle, hem kad\u0131n\u0131n k\u00f6lele\u015ftirilme tarihini hem de kad\u0131n\u0131n m\u00fccadele ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tarihini ele almak \u00f6nemlidir; m\u00fccadele \u00f6rneklerini ara\u015ft\u0131rmak temel bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Ge\u00e7mi\u015f deneyimlere sahip \u00e7\u0131kmak, kad\u0131n\u0131n kolektif \u00f6znelli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in \u00f6nemli bir unsurdur. Kad\u0131n tarih\u00e7iler, t\u00fcm eksikliklere ve zorluklara ra\u011fmen bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f, erkek egemenli\u011finin ve kad\u0131n\u0131n yenilgisinin tarihini yazm\u0131\u015flard\u0131r. Kad\u0131n\u0131n nas\u0131l en ezilen ulus, ikinci s\u0131n\u0131f ve \u00fccretsiz emek g\u00fcc\u00fc haline geldi\u011fi sorusunun pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Ayn\u0131 zamanda bu kad\u0131nlar\u0131n ataerkil kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l direndiklerinin ve nas\u0131l ba\u015fard\u0131klar\u0131n\u0131n da sorusunu aram\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde, ba\u015flang\u0131\u00e7ta “kad\u0131n tarihi” kavram\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir s\u00fcre\u00e7ten sonra, bilimsel ve politik geli\u015fmelerin etkisiyle “feminist tarih” olarak ifade edilmi\u015ftir. Son y\u0131llarda bu kavramlar\u0131n yerini “toplumsal cinsiyet tarihi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131” kavram\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r; bu \u00e7al\u0131\u015fmayla toplumsal d\u00f6nemlerin ili\u015fkiler ve ba\u011flamlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l geli\u015fti\u011fi anla\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dikkat \u00e7ekilen nokta, toplumlar\u0131n d\u00f6nemlerindeki cinsiyet kimlikleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerdir. Bu, tarih i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir katk\u0131d\u0131r; tarihin cinsiyet\u00e7ili\u011fine kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadeledir ancak ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rmam\u0131\u015f, erkek egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 bir isyan olarak direnmi\u015ftir. E\u011fer kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorunlar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca beden politikalar\u0131 \u00fczerinden ele al\u0131rsak, temel bir konuyu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f oluruz: \u0130lk s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme nas\u0131l ba\u015flad\u0131 ve tarihte kad\u0131n nerede kaybetti? Kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tarihi yaln\u0131zca beden politikalar\u0131yla, kad\u0131n\u0131n fiziksel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle ilgili de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla kad\u0131n\u0131n k\u00f6lelik tarihi de bununla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak ele al\u0131namaz. Toplumsal cinsiyet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7indeki bir di\u011fer \u00f6nemli konu da, kad\u0131n tarihinin \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri olan kad\u0131n\u0131n politik bir \u00f6zne olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n hak etti\u011fi yeri bulamamas\u0131d\u0131r. Politik tarihsel bilginin niteli\u011fi \u00e7ok fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kmamaktad\u0131r. Bu nedenle, kad\u0131n\u0131n perspektifi ve ilkeselli\u011fiyle tarihin yaz\u0131lmas\u0131 bir kez daha \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Binlerce y\u0131ld\u0131r yaz\u0131lan bu tarih cinsiyet\u00e7idir; erkeklerin, devletlerin, \u00e7\u0131kar ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin hikayesidir. Kad\u0131nlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, kimli\u011fi, direni\u015f hikayeleri, kad\u0131n\u0131n sistem kurma g\u00fcc\u00fc ve bu m\u00fccadele gelene\u011fi bu tarih i\u00e7inde kendisine yer bulamamaktad\u0131r. Erkek egemenli\u011fi alt\u0131ndaki tarih yaz\u0131m\u0131nda kad\u0131n\u0131n yeri neredeyse hi\u00e7 yoktur. Yer verildi\u011finde ise, ya otoriter bir erke\u011fin e\u015fidir, ya annesidir ya da erke\u011fin yard\u0131mc\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Tarih yaz\u0131m\u0131, kad\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6ren klasik miras\u0131n elinde \u015fekillenmi\u015ftir. \u0130dealler \u00fczerine \u015fekillenen bu mirasta, kad\u0131nlar\u0131n deneyimleri k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, kaydedilmemi\u015f ve belgelenmemi\u015ftir; yaln\u0131zca kamusal alan ve bu alan\u0131n \u00f6zneleri olan erkeklerin deneyimleri se\u00e7ilmi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak bu miras, uzun y\u0131llar boyunca kad\u0131nlar\u0131 akademik alanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Akademide yer almay\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131n, okuryazarl\u0131k hakk\u0131 bile kad\u0131nlar\u0131n elinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131, bilimsel alanlar kad\u0131nlar\u0131n elinden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu alanlarda yer ald\u0131klar\u0131nda bile isimsiz ve kimliksiz kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu durum, modern tarih s\u00fcrecinde daha da fazla g\u00f6zetilmi\u015ftir. Modern tarihin i\u00e7inde ge\u00e7mi\u015fin mitleri de yeniden konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu mitlerin i\u00e7inde kad\u0131nlar ya Meryem\u2019dir ya fahi\u015fedir; ya melektir ya katildir, her zaman kar\u015f\u0131tl\u0131klar i\u00e7inde ele al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Erkeklerin bireyselliklerine, tutumlar\u0131na ve \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenen bir kad\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, tarih yaz\u0131m\u0131nda da yans\u0131mas\u0131n\u0131 bulmu\u015ftur. Kad\u0131nlar iyi ve k\u00f6t\u00fc kad\u0131nlar olarak yan yana ele al\u0131nm\u0131\u015f, kad\u0131n do\u011fas\u0131 erkeklerin ilkelerine g\u00f6re yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kullan\u0131lan dil erkek egemendir. Kad\u0131n\u0131n tarihsel temsili, erkek tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan ve erkeklerin \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re \u015fekillendirilmi\u015ftir. Bu durum Yunan d\u00f6neminde de, Roma\u2019da da, R\u00f6nesans, Reform ve b\u00fcy\u00fck bilimsel \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Ayd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda da b\u00f6yleydi.<\/p>\n
Kad\u0131n tarihinin bilinmeyen, yaz\u0131lmayan ve “\u00f6teki” olarak g\u00f6r\u00fclen y\u00fcz\u00fc, kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kimli\u011finin in\u015fa s\u00fcre\u00e7lerini de etkilemi\u015ftir. R\u00eaber Apo\u2019nun perspektifiyle; e\u011fer tarih d\u00fcn\u00fcn, bug\u00fcn\u00fcn ve gelece\u011fin birli\u011fi ile b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde hakikate ula\u015f\u0131yorsa, kad\u0131n tarihinin yaz\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 ve bu bilginin uza\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fclmesi, kad\u0131n ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kimli\u011fi aras\u0131na mesafe koymaktad\u0131r. Varl\u0131k m\u00fccadelesini yar\u0131m b\u0131rakmaktad\u0131r. Tarih bilincini ya\u015famsal yorumlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremeyenler, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc de anlaml\u0131 bir \u015fekilde yorumlayamazlar. Tarihi olmayan bir toplumun, iyi bir d\u00fczeyde anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve ya\u015fanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu durum kad\u0131nlar i\u00e7in katbekat daha zordur; \u00e7\u00fcnk\u00fc kad\u0131n\u0131 anlamamak, kad\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na anlam vermemek, toplumu ve ya\u015fam\u0131 anlamamak demektir. Kad\u0131n\u0131n yaz\u0131lmam\u0131\u015f tarihi; toplumlar\u0131n tarihidir, demokratik ve kom\u00fcnal de\u011ferlerin birikiminin yaz\u0131lmam\u0131\u015f tarihidir. Kendi tarihini bilmeyen, kendi tarihinin bilinciyle ya\u015famayan her birey ve toplum, anlam ve mana y\u00f6n\u00fcnden tahribata u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kad\u0131n\u0131n yaz\u0131lmam\u0131\u015f tarihi, yaz\u0131l\u0131 tarihte ve tarih biliminde her ne kadar yok say\u0131lm\u0131\u015f olsa da, kad\u0131nlar\u0131n s\u00f6zl\u00fc tarih gelene\u011fi, haf\u0131zan\u0131n ge\u00e7mi\u015ften gelece\u011fe kolektif olarak aktar\u0131lmas\u0131n\u0131n y\u00f6ntemi olmu\u015ftur. Mitolojiler, hikayeler, dengb\u00eajler (s\u00f6zl\u00fc destan anlat\u0131c\u0131lar\u0131), masallar ve nasihatler yoluyla kad\u0131n\u0131n bilgisi ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015f; kad\u0131n\u0131n pek \u00e7ok gizli hakikati i\u00e7in bir \u0131\u015f\u0131k ve ayd\u0131nl\u0131k olmu\u015ftur. E\u011fer kad\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 toplumun ve ya\u015fam\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r diyorsak, \u00f6z\u00fcnde kad\u0131n, s\u00f6zl\u00fc tarih yoluyla toplumsal haf\u0131zay\u0131 ta\u015f\u0131ma g\u00fcc\u00fc olarak da tarih i\u00e7inde kendi rol\u00fcn\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kad\u0131nlar\u0131n s\u00f6zl\u00fc tarihi uzun y\u0131llar bilimsel bir y\u00f6ntem olarak g\u00f6r\u00fclmedi. Ancak son y\u0131llarda, kad\u0131nlar\u0131n m\u00fccadelesiyle akademik d\u00fcnya i\u00e7inde baz\u0131 aray\u0131\u015flar geli\u015fmi\u015ftir. Kad\u0131nlar\u0131n s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fc (zargotin), kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fam deneyimlerinin, tarihsel tutum ve duru\u015flar\u0131n\u0131n kaydedilmesi i\u00e7in bir y\u00f6ntemdir. Bu y\u00f6ntem; cinsiyet\u00e7i yaz\u0131l\u0131 tarih i\u00e7inde kendisine yer bulamam\u0131\u015f kad\u0131nlar\u0131n sesi olmay\u0131, onlar\u0131n deneyimlerini tarihsel kay\u0131tlara dahil etmeyi ve kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesine ve toplumsal cinsiyet\u00e7ili\u011fin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesine katk\u0131da bulunmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Kad\u0131n s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn baz\u0131 \u00f6zellikleri \u015funlard\u0131r: Kad\u0131n s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn merkezi, y\u00fcz\u00fcn\u00fc kad\u0131nlar\u0131n deneyimlerine d\u00f6ner. Kad\u0131n s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fc; kad\u0131nlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131na, ailevi ve toplumsal ili\u015fkilerine, toplumsal hareketlere, m\u00fccadelelere, sava\u015flara vb. kat\u0131l\u0131mlar\u0131na dair tarihsel bilgi ve birikimleri derlemeyi ama\u00e7lar. Tarihsel olaylar\u0131n kad\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele al\u0131nmas\u0131nda s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcn etkisi \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u00d6rne\u011fin; son iki y\u00fcz y\u0131lda ya\u015fanan sava\u015flarda, devrimlerde, toplumsal ve ekonomik krizlerde kad\u0131nlar\u0131n rol\u00fc neydi, neler ya\u015fad\u0131lar, bunlardan ne kadar etkilendiler ve bunlar\u0131 ne kadar etkilediler? Vietnam Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde kullan\u0131lan bir s\u00f6z vard\u0131r: “Bilinmeyen askerden daha bilinmeyen \u015fey, bilinmeyen askerin e\u015fidir.”<\/em> Bu s\u00f6zle, ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n ve s\u00f6m\u00fcrge toplumlar\u0131n tarihi ne kadar yaz\u0131lmam\u0131\u015fsa, kad\u0131nlar\u0131n tarihinin bundan \u00e7ok daha fazla yaz\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir. S\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr, bu bilinmeyen durumlar\u0131 pek \u00e7ok y\u00f6ntemle toplumlara tan\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n Haf\u0131zas\u0131z ve k\u00f6ks\u00fcz b\u0131rakan resmi ve erkek egemen tarihin aksine, kad\u0131n s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fc yoluyla haf\u0131zan\u0131n in\u015fas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirilmesi ger\u00e7ekle\u015febilir. S\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr, bireylerin ve toplumlar\u0131n haf\u0131zas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir, onlar\u0131n ge\u00e7mi\u015fle ba\u011f kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve kimliklerini daha iyi anlamalar\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7ar. Kendi tarihini iyi bilmeyenler, bug\u00fcnlerini ve geleceklerini de sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde in\u015fa edemezler. Bu durum kad\u0131nlar i\u00e7in katbekat daha fazla ge\u00e7erlidir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcre ve bilginin g\u00fcc\u00fcne verilen \u00f6nem giderek azalmaktad\u0131r. Toplumlar\u0131n s\u00f6zl\u00fc haf\u0131zas\u0131 modernizmin etkisiyle “hurafe” olarak g\u00f6r\u00fclmekte; her hikayenin \u00f6zsel birli\u011fi, anlam g\u00fcc\u00fc, ahlaki ve politik ya\u015fam ilkeleri ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 say\u0131lmakta ve resmi bilim taraf\u0131ndan ge\u00e7ersiz kabul edilmektedir. Bu nedenle, s\u00f6zl\u00fc tarihin anlam g\u00fcc\u00fcne ula\u015fmak ve bu g\u00fc\u00e7le s\u00f6zl\u00fc tarih i\u00e7indeki erkek egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 direnmek, kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ayn\u0131 durum devletsiz ya\u015fayan ve yok edilen halklar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Alevilerin, Yaresanlar\u0131n, Ezidilerin yaz\u0131l\u0131 bir tarihi yoktur. Bu halklarda s\u00f6zl\u00fc haf\u0131za qewller (dini kelamlar), beytler ve lawjeler (ezgili \u015fiirler) yoluyla g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmaktad\u0131r. Kad\u0131n hakikatinde ya\u015fanan bu durum, ezilen halklar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. S\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e unutulmakta; bu haf\u0131za unutulduk\u00e7a, kendini tan\u0131mlama bi\u00e7imleri devletin ve iktidar\u0131n egemenlik formlar\u0131na teslim olmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu y\u00fczden, kendini tan\u0131mlama ile kendi tarihinin bilinci aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlamak \u00f6nemlidir. R\u00eaber Apo \u015f\u00f6yle demektedir: “\u00d6zg\u00fcr insanlar\u0131n temel \u00f6zelli\u011fi ve do\u011fas\u0131, kendi tarihini se\u00e7ebilmesi ve bu tarihle ya\u015fayabilmesidir. Tarih, varl\u0131\u011f\u0131n ve ger\u00e7ekle\u015fen s\u00fcre\u00e7lerin yorumlanmas\u0131d\u0131r. Ne kadar farkl\u0131 varl\u0131k varsa, o kadar tarih vard\u0131r. Ancak tarihin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131, tarihin birli\u011fi ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez.”<\/em> Bu s\u00f6zlerle R\u00eaber Apo, kad\u0131n tarihi ile genel tarih aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dikkat \u00e7ekmektedir. Bu durum sadece kad\u0131n tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil; K\u00fcrt tarihi, Ezidi tarihi veya ba\u015fka bir toplumun tarihi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Tek ba\u015f\u0131na bir K\u00fcrt, T\u00fcrk veya Arap tarihi yoktur; dolay\u0131s\u0131yla kad\u0131n tarihi de tarihsel toplumun tarihiyle olan ili\u015fkisi i\u00e7inde ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Genel tarih anlat\u0131lar\u0131na ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 inkar eden anlay\u0131\u015flara kar\u015f\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde mikro tarih anlat\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan ara\u015ft\u0131rmalar artmaktad\u0131r. Bu durum da madalyonun di\u011fer y\u00fcz\u00fcnden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, tarihsel geli\u015fmelerin g\u00f6r\u00fclmesini engellemekte; insanlar ve toplumlar aras\u0131nda, farkl\u0131 toplumlar aras\u0131nda ba\u011flar\u0131n g\u00f6r\u00fclmemesine veya zay\u0131f yorumlanmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Kad\u0131n tarihiyle ilgili ara\u015ft\u0131rma ve \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemlerini belirlerken, evrensellik ile k\u0131smilik aras\u0131nda, makro ile mikro tarih aras\u0131nda ba\u011f\u0131 iyi kurmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Tarihi kad\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yeniden ele almak ve yorumlamak, kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck devriminin olmazsa olmaz\u0131d\u0131r. \u0130lk kad\u0131n devriminin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bu topraklarda; ikinci kad\u0131n devriminin dayanaca\u011f\u0131 \u00f6nc\u00fc bilim olma iddias\u0131ndaki Jineoloji b\u00fcnyesinde, merkezinde kad\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bir epistemoloji ve metodolojiyle tarihi ele almak ve anlam g\u00fcc\u00fcn\u00fc yeniden in\u015fa etmek hayati bir \u00f6neme sahiptir. Tarihi par\u00e7alayan ve egemenlerin penceresinden ele alan Avrupa merkezci pozitivist bilim yakla\u015f\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131; k\u00f6k h\u00fccreyi tespit etmek, ba\u015flang\u0131c\u0131 kaynaktan yapmak \u00e7ok \u00f6nemlidir. R\u00eaber Apo bu konuda \u015f\u00f6yle demektedir: “Kad\u0131n\u0131n k\u00f6lele\u015ftirilme tarihi \u015f\u00fcphesiz Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde gizlidir. Bunun a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 da yine bu topraklarda olacakt\u0131r. Ancak bunun erkek tarz\u0131yla olmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bunun i\u00e7in Jineoloji bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f olabilir. Bununla kast\u0131m kad\u0131n\u0131n bir cinsiyet objesi olarak ele al\u0131nmas\u0131 de\u011fil; aksine kad\u0131n tarihinin ko\u015fullar\u0131n\u0131n, toplumun \u00f6z\u00fc ve kal\u0131nt\u0131s\u0131 olarak ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi temelinde ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. \u015e\u00fcphesiz biz ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rmay\u0131 erkek paradigmas\u0131yla geli\u015ftirilmi\u015f pozitivist bilim alanlar\u0131nda yapmayaca\u011f\u0131m\u0131z gibi; ayn\u0131 paradigmaya g\u00f6re \u00e7izilmi\u015f dini, sanatsal ve felsefi alanlarda da yapaca\u011f\u0131z.”<\/em><\/p>\n E\u011fer bu ifadelerden yola \u00e7\u0131karsak, sosyolojiyi tarihselle\u015ftirme ve tarihi toplumsalla\u015ft\u0131rma konusunda Jineoloji’nin tarihsel bir rol\u00fc vard\u0131r. Toplumsal tarih yorumunu geli\u015ftirmek ve tarihsel toplum perspektifini g\u00fc\u00e7lendirmek, Jineoloji’nin temel g\u00f6revlerindendir. Bu anlamda en b\u00fcy\u00fck katk\u0131y\u0131, tarih bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n ve bunun y\u00f6ntem ile metotlar\u0131n\u0131n d\u00fczeltilmesinde sunar. Kad\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n ve hakikatinin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131, tarihi egemenlerin elinden kurtarmak ve erkek merkezli yorumlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in en \u00f6nemli noktad\u0131r. Tarihe Jineolojik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bakmak; tarihsel de\u011ferlerin, direni\u015f k\u00fclt\u00fcrlerinin, dilin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, ahlak\u0131n, hikayelerin vb. g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar nas\u0131l ak\u0131p geldi\u011fini bizlere anlat\u0131r.<\/p>\n Kad\u0131n bilimine dayanak olacak paradigmasal yakla\u015f\u0131m, evren-do\u011fa-toplum-insan izinde, kad\u0131n-ana k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Siyasetten ekonomiye, kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerinden cinselli\u011fe, anal\u0131ktan \u015fifac\u0131l\u0131\u011fa (hekimli\u011fe) kadar pek \u00e7ok konuda, kad\u0131n tarihini do\u011fru ara\u015ft\u0131rmak ve okumak bizler i\u00e7in temel kaynak haline gelmektedir. Kad\u0131n eme\u011fi \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ve kad\u0131n akl\u0131yla \u015fekillenmi\u015f d\u00f6nemler, bilim tarihini de ayd\u0131nlatacakt\u0131r. \u00d6yleyse tarih i\u00e7indeki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck izlerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak, bunun kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bulmak, ya\u015fayan de\u011ferlerini korumak ve ya\u015famsalla\u015ft\u0131rmak, kendini bu kaynaktan beslemek; kad\u0131n biliminin do\u011fru bir temel \u00fczerinde in\u015fa edilmesi anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Erkek egemen sistemin ba\u015flang\u0131c\u0131, kad\u0131n tarihinin toplumsal haf\u0131zadan silinmesinin de ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Do\u011fal toplum i\u00e7inde kendi haf\u0131zalar\u0131yla akan, haf\u0131zalar\u0131n\u0131n kudretiyle b\u00fcy\u00fcyen ve bu sayede anlam kazanan toplumlar; tarihin yaz\u0131m\u0131 ve yorumlanmas\u0131 egemenlerin eline ge\u00e7tik\u00e7e, kendi varolu\u015fsal dinamiklerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Evren-do\u011fa-toplum-insan d\u00f6ng\u00fcs\u00fc, yerini evrenin ve do\u011fan\u0131n cans\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yorumuna b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Toplum kavram\u0131 ve anlam\u0131 da yaln\u0131zca insanlar\u0131n bir araya […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":1738,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78,53,32],"tags":[],"class_list":["post-1737","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jineoloji-akademisi","category-makale","category-tirki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1737","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1737"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1737\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1739,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1737\/revisions\/1739"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}