{"id":1385,"date":"2022-05-23T13:04:30","date_gmt":"2022-05-23T10:04:30","guid":{"rendered":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/?p=1385"},"modified":"2022-05-25T09:46:43","modified_gmt":"2022-05-25T06:46:43","slug":"tarihe-yolculuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/tarihe-yolculuk\/","title":{"rendered":"Tarihe yolculuk"},"content":{"rendered":"

Zagros; tanr\u0131\u00e7a k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn izlerinin en \u00e7ok oldu\u011fu mekanlardan bir tanesidir. O y\u00fczden Zagros; kad\u0131ndaki \u015fiirsel g\u00fczelli\u011finin ilham\u0131d\u0131r. Zagroslardan Cilo da\u011flar\u0131n\u0131 ve yama\u00e7lar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcklerimi, hissettiklerimi payla\u015fma gere\u011fi duyuyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc o tarihin kaybolmayan izleri bunu emrediyor. <\/b><\/i><\/span><\/p>\n

Da\u011flar tarihi bar\u0131nd\u0131r\u0131yor<\/b><\/span><\/p>\n

<\/a> Uzun, geni\u015f bir ovaya K\u00fcrt\u00e7e deyi\u015fle \u2018de\u015fte\u2019 do\u011fru y\u00fcr\u00fcyoruz. O kadar farkl\u0131 bir arazi ki uzaktan sanki bir ka\u00e7 dakika s\u00fcrecekmi\u015f gibi gelse de y\u00fcr\u00fcd\u00fck\u00e7e \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yorsunuz. Burada en yak\u0131n gerilla yerle\u015fim yeri \u00fc\u00e7-d\u00f6rt saat s\u00fcr\u00fcyor. Y\u00fcr\u00fcd\u00fck\u00e7e ayaklar\u0131m sanc\u0131yor. Her ad\u0131mda biraz daha ar\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hissediyorum. Ve her ad\u0131mda biraz daha h\u0131zlan\u0131yorum. Acaba bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn hissettirdi\u011fi duygu kendi topraklar\u0131ndan uzakla\u015fmaktan m\u0131 duyulan ac\u0131?<\/span><\/p>\n

Tamda b\u00f6yle sorular \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken etraf\u0131ma bak\u0131p tarihe yolculuk yap\u0131yorum. De\u015fte yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z her vakit mekan g\u00f6z\u00fcm\u00fczde biraz daha b\u00fcy\u00fcyor gibi. Ucu buca\u011f\u0131 g\u00f6z\u00fckmeyen bu yer, da\u011flar\u0131n kuca\u011f\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 bir bebe\u011fi an\u0131msat\u0131yor. \u00d6ylesine huzurlu ki hi\u00e7 uyanmak istememecesine g\u00f6zlerini yummu\u015f\u2026<\/span><\/p>\n

De\u015fte girerken arkamda bulunan kad\u0131n kuryeye ilk sordu\u011fum soru de\u015ftin ismi oldu. Amargi isimli kurye; \u201cburaya genelde De\u015fta Xan\u00ea diyorlar. Az ilerde Ahmedi Xan\u00ea\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ev bulunuyor. Rivayete g\u00f6re \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce burada ya\u015fam\u0131\u015f. O y\u00fczden her y\u0131l, ay\u0131 belli olmaks\u0131z\u0131n burada festival ger\u00e7ekle\u015fiyor.\u201d Dedi. Amargi; tarihin kuytuluklardan \u00e7\u0131kmak i\u00e7in direnen keskin bak\u0131\u015flara sahip bir kad\u0131n gerilla. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bu gen\u00e7 kad\u0131n anaya yeniden d\u00f6n\u00fc\u015f anlam\u0131na gelen \u2018amargi\u2019 ismini \u00e7ok sevdi\u011fini ve isminin m\u00fccadelesiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fini arada anlat\u0131yor bizlere. <\/span><\/p>\n

Bir tarihi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bu da\u011flar kim bilir kimlere, nelere tan\u0131kl\u0131k etmi\u015fti. De\u015ftin i\u00e7ine girdi\u011fimizde sa\u011fda bulunan kaya alt\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir yer dikkatimi \u00e7ekti. Yorgun ad\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 biraz daha h\u0131zland\u0131r\u0131p kaya alt\u0131nda bulunan yerde oturduk. \u00c7antam\u0131zda bulunan az\u0131c\u0131k peynir s\u0131cak \u00e7ay\u0131m\u0131za kat\u0131k ettik. Herhalde yorgunlu\u011fun \u00fczerine yudumlanan \u00e7ay gibi yoktur. Bu anlar\u0131 ya\u015fad\u0131k\u00e7a baz\u0131 \u015feyleri daha iyi anlam verebiliyorum. Y\u0131llar \u00f6nce gazetede okudu\u011fum bir gerillaya ait yaz\u0131 akl\u0131ma geldi. \u00c7ay \u00fczerine bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131. O zaman bir \u00e7aya neden bu kadar anlam y\u00fcklediklerine yeterince anlam verememi\u015ftim. \u015eimdi ise anl\u0131yorum. \u0130kisi birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 \u015feyler\u2026 Anlamak huzuru zuhur ediyor. <\/span><\/p>\n

Bu uzun, derin de\u015ftteki k\u00fc\u00e7\u00fck bir kaya alt\u0131nda insanlar\u0131n ya\u015fayabilece\u011fine hi\u00e7 inanmazd\u0131m. Mekana ba\u011fl\u0131 kal\u0131p geli\u015ftiren insan oldu\u011fu gibi insan\u0131 da ya\u015fama divan eden mekan de\u011fil midir? Tan\u0131k oldu\u011fumuz her bir giz i\u00e7inde bir d\u00fcnyay\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Ve insan sevdi\u011fi, anlam verdi\u011fi kadar\u0131yla bu g\u00fczelliklerle ya\u015fayabilir. Bir \u015feyin de\u011feri en fazla da emek olgusu ile anlam buluyor. <\/span><\/p>\n

Kahvalt\u0131dan sonra de\u015ftin sonlar\u0131na do\u011fru yola koyulduk. Yolda eski k\u00f6y y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 aras\u0131nda capcanl\u0131 bah\u00e7eler, meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131 vard\u0131. Y\u0131k\u0131k evlerin i\u00e7inde dimdik duran a\u011fa\u00e7lar\u2026 Yemye\u015fil \u00e7i\u00e7ekler\u2026 Ve sahiplerine duyduklar\u0131 \u00f6zlemi her y\u0131l yeniden a\u00e7maktan vazge\u00e7meyerek g\u00f6steren meyve veren can\u0131m a\u011fa\u00e7lar\u2026 Ve her \u015feye ra\u011fmen mekanlar\u0131na her seferinde geri d\u00f6nen topraklar\u0131na sad\u0131k insanlar\u2026 en fazla da topraklar\u0131na ba\u011fl\u0131 ve geri d\u00f6nmek isteyen analara tan\u0131k olduk. Kad\u0131n ve mekan ili\u015fkisinin daha yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131n deliliydi. <\/span><\/p>\n

O yemye\u015fil bah\u00e7eler aras\u0131nda k\u00f6yl\u00fclere rast geldik. K\u00f6yl\u00fcler neden mekanlar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p gittiklerini anlatt\u0131lar. Bu k\u00f6yl\u00fcler \u00c7ukurca(\u00e7el\u00ea)\u2019liydiler. Buralar onlar\u0131n k\u00f6yleri. Taki TC\u2019nin soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fana kadar. Burada her t\u00fcrl\u00fc i\u015fkenceyle, hakaretle y\u00fcz y\u00fcze gelen K\u00fcrtler s\u00fcrg\u00fcne maruz kalm\u0131\u015flar. O y\u00fczden hasret gidermek ve ge\u00e7im kaynaklar\u0131ndan yararlanmak i\u00e7in topraklar\u0131na geliyorlar. Gerilla da buna izin verip onlar\u0131 i\u00e7lerine al\u0131yorlar. Onlarla h\u00fcz\u00fcnlerini, ac\u0131lar\u0131n\u0131 ve mutluluklar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131yorlar. Bu mekanda ya\u015fayan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n kendi \u00e7ocuklar\u0131 oldu\u011funu, ac\u0131lar\u0131n\u0131n sesi oldu\u011funun fark\u0131ndalar. K\u00fcrt halk\u0131n umudunun bu mekan ve bu mekanda akan m\u00fccadele oldu\u011funu o anda iliklerime kadar hissettim. <\/span><\/p>\n

\u0130zlerin kald\u0131\u011f\u0131 bir k\u00f6y daha; Z\u00earan\u00ea\u2026<\/b><\/span><\/p>\n

Z\u00earan\u00ea\u2019liler g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131klar\u0131n\u0131 k\u00f6ylerini anlatt\u0131lar bize. Z\u00earan\u00ea ismi K\u00fcrt\u00e7e\u2019de z\u00ear-alt\u0131n anlam\u0131na gelir. K\u00f6y\u00fc dola\u015ft\u0131k\u00e7a asl\u0131nda neden alt\u0131ndan dediklerini anlar gibiydim. Cilo\u2019nun yama\u00e7lar\u0131nda do\u011fru yay\u0131lan bu k\u00f6y olduk\u00e7a y\u00fcksek bir yerde kurulmu\u015f. Katmanlar \u015feklinde yamaca do\u011fru \u00e7\u0131kan bu k\u00f6y meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131yla doluydu. Evler b\u00fcy\u00fck kaya par\u00e7alar\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f ve bu bizleri olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. \u00c7ok a\u011f\u0131r olan bu kaya par\u00e7alar\u0131n\u0131 nas\u0131l ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 ve nas\u0131l \u00fcst \u00fcste yerle\u015ftirdiklerini merak ettik. Bu asi da\u011f yamac\u0131nda s\u0131rt\u0131n\u0131 vermi\u015f k\u00f6y; su kanallar\u0131yla dolu, bah\u00e7e yerleriyle \u00e7evrili ve olduk\u00e7a verimli bir yere benziyor. Baz\u0131 evlerin yan\u0131nda su kuyular\u0131 vard\u0131. \u00d6zenle se\u00e7ilmi\u015f ta\u015flarla etraf\u0131 sar\u0131lm\u0131\u015f bu kuyular \u00e7ok derin de\u011fil. Fakat kuyu kanallar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve bah\u00e7elere do\u011fru y\u00f6nlendirilmi\u015f. Belli ki buralar tar\u0131m yerleri olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f. G\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde burada \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6yl\u00fcleleri, kad\u0131nlar\u0131 canland\u0131rabiliyorduk. En fazla da kad\u0131n elinde \u015fekillenmi\u015f tar\u0131m alanlar\u0131. <\/span><\/p>\n

Uzaktan g\u00f6r\u00fcnen kiliseye do\u011fru yol al\u0131rken bir k\u00f6yl\u00fc bize k\u00f6y\u00fcn y\u0131k\u0131k yerlerinin hikayelerini anlat\u0131yordu bir yandan da. Asl\u0131nda bizi merakland\u0131ran \u015fey, bu k\u00f6y\u00fc \u2018\u015eu\u015fe Xatun\u2019 isminde bir kad\u0131n\u0131n y\u00f6netti\u011fini duydu\u011fumuzda hem \u015fa\u015f\u0131rd\u0131k hem de merakland\u0131k. Anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re do\u011fal bir otoriteye sahip \u015eu\u015fe Xatun\u2019un evi de k\u00f6y\u00fc denetimini sa\u011flayan bir yerdedir. \u0130\u00e7eriye ilk girdi\u011fimizde tuhaf duygular sard\u0131 bizleri. Ekibimizde yer alan Ruken arkada\u015f ilerlerken \u015eu\u015fe Xatun\u2019un bu k\u00f6y\u00fc nas\u0131l y\u00f6netti\u011fini bir an hissetti\u011fini anlatt\u0131. \u0130lgin\u00e7 o an \u015eu\u015fe Xatun, Ruken\u2019in hissiyat\u0131yla dile geliyordu. Y\u0131k\u0131k evin penceresinden d\u0131\u015far\u0131ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda y\u00fcksek tepelerin g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc yerler dikkatimizi \u00e7ekti. En g\u00fczeli evin etraf\u0131n\u0131n bah\u00e7elerle \u00e7evrili olmas\u0131yd\u0131. Kad\u0131nlar\u0131n dokunduklar\u0131, ya\u015fad\u0131klar\u0131 her yeri g\u00fczelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir numunesiydi evin etraf\u0131ndaki g\u00fczel bah\u00e7enin kal\u0131nt\u0131lar\u0131. <\/span><\/p>\n

\u015eu\u015fe Xatun\u2019un evi daha \u00f6zenli yap\u0131lm\u0131\u015fa benziyordu. Ta\u015flar\u0131 \u00f6zenle se\u00e7ilmi\u015f ve farkl\u0131 bir tarz ile b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kad\u0131n otoritesi ile y\u00f6netilen bir k\u00f6y\u00fcn g\u00fczelli\u011fine tan\u0131kl\u0131k ediyorduk. <\/span><\/p>\n

Bir\u00e7ok tarihi ara\u015ft\u0131rma da esasta ilk k\u00f6ylerin kad\u0131nlar taraf\u0131ndan kuruldu\u011funu, onlar\u0131n estetik anlay\u0131\u015flar\u0131yla \u015fekillendi\u011fini ortaya koyuyor. Bu mekanlarda o ilk k\u00f6ylerin mekanlar\u0131. O tarihin izleirni capcanl\u0131 ta\u015f\u0131yorlar. Neolotik d\u00f6nem binlerce y\u0131l \u00f6ncesinde ya\u015fan\u0131p sona ermi\u015f de\u011fildi, g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcndeydi. <\/span><\/p>\n

As\u0131l Cilo bizleri bekliyordu<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Z\u00earan\u00ea\u2019ye veda ederken Cilo\u2019ya \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u2018Deriye Aslan\u2019a\u2019 do\u011fru ilerliyoruz. Deri yani Cilo\u2019nun kap\u0131lar\u0131ndan bir tanesinin ismi. \u2018Deriye aslan-deriye cafer-deriye b\u0131z\u0131na\u2019 diye kap\u0131lar\u0131 var. Biz de Cilo\u2019nun gizli d\u00fcnyas\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in Deriye Aslan kap\u0131s\u0131na do\u011fru y\u00fcr\u00fcyoruz. Dik, sarp bir patikadan \u00e7\u0131karken g\u00fcne\u015fin bat\u0131\u015f\u0131na da tan\u0131kl\u0131k ediyoruz.<\/span><\/p>\n

Tanr\u0131\u00e7alar\u0131n mekan yapt\u0131\u011f\u0131 ve Zagroslar\u0131n da tanr\u0131\u00e7alar\u0131 divana getirdi\u011fi bu atmosfer do\u011fal\u0131nda kad\u0131na m\u00fcthi\u015f hissettiriyor. Bunu anlamak i\u00e7in ger\u00e7ekten de g\u00f6rmek, hissetmek laz\u0131m. <\/span><\/p>\n

Yolun yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 saat oldu\u011funu s\u00f6ylediler fakat sabah saat yediden gece ona kadar ancak yeti\u015febildik. Kap\u0131n\u0131n tam bo\u011faza \u00e7\u0131kan k\u0131sm\u0131na ula\u015f\u0131nca ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 Cilo \u00fczerinden y\u00fczlerimize yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Ve izlemeden de gidilmemesi gerekti\u011fini daha iyi anlad\u0131k. Yan\u0131m\u0131zda bulunan arkada\u015flar noktaya bizden \u00f6nce giderken ben ve bir arkada\u015f bo\u011fazda oturup ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fczelli\u011fini seyre dald\u0131k. Sonra da romantikli\u011fe kendimizi \u00e7ok kapt\u0131rm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z ki ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra cilo\u2019ya \u015fiirler okuduk. Bizleri duyan gerillalar g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in m\u00fcdahale etmek zorunda kald\u0131lar. Onlar bu konuda olduk\u00e7a duyarl\u0131 ve disiplinlilerdi. Askerlik konusunda hi\u00e7 taviz verilmiyordu. Biz ise bu tarihi mekanlar\u0131n t\u00fcm boyutuyla hissetmenin heyecan\u0131na kapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k kendimizi. <\/span><\/p>\n

Za\u011fros da\u011flar\u0131na ba\u011fl\u0131 Cilo alan\u0131nda bulunan \u2018Spi Xan\u00ea\u2019, cehennem deresi ve \u2018Keviya Pir\u2019 denilen yerler turistlerinde olgusunu ilgisini \u00e7eken yerlerdir. \u0130lk gitti\u011fimiz yerlerden biri de; Sip\u00ee Xan\u00ea zozanl\u0131k bir yerdir. De\u011fi\u015fik yerlerden Ko\u00e7erler gelmi\u015f sonbahara kadar burada konumlan\u0131yorlar. Batman\u2019dan, Gever\u2019den… Ko\u00e7erler buraya kadar gelmi\u015fler. Cilo\u2019nun eteklerinde ge\u00e7im imkanlar\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015flar. Yani asl\u0131nda sava\u015f ger\u00e7ekli\u011fi olmasa bu insanlar bu topraklarda ge\u00e7imlerini sa\u011flayabilecek. \u00dcstelik bu topraklar olduk\u00e7a verimli. Ayn\u0131 zamanda tarihi y\u00f6nden de \u00e7ok zengin bir yer. Keviya Pir\u2019e giderken onlar\u0131n yan\u0131ndan ge\u00e7emeden edemedik. Olduk\u00e7a misafirperver, s\u0131cak olan bu insanlar bizi \u00e7ok iyi kar\u015f\u0131lad\u0131lar. G\u00fcne\u015fin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcr\u00fcmek bizleri \u00e7ok yordu. Bu s\u0131cak insanlar\u0131n ellerinden so\u011fuk ayranlar\u0131n\u0131 i\u00e7tikten sonra serinledik. <\/span><\/p>\n

Ko\u00e7erler do\u011fal ve s\u0131cak insanlard\u0131. \u0130\u00e7inden geldi\u011fi gibi derler ya, evet \u00f6yleydiler. Ne\u015feli c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l olu\u015flar\u0131 dikkatimizi \u00e7ekmedi de\u011fil. Asl\u0131nda do\u011fa ile olan ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131yd\u0131 onlar\u0131 mutlu ve huzurlu k\u0131lan. Ya\u015famlar\u0131nda abart\u0131l\u0131 hi\u00e7bir \u015fey yoktu. Gece kurulmu\u015f \u00e7ad\u0131rlar\u0131nda fanus \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n e\u015fli\u011fi ile analar\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 masallar\u0131 dinliyorlard\u0131. \u00c7ocuklar uykuya dalarken b\u00fcy\u00fckler daha \u00e7ok ge\u00e7mi\u015f an\u0131lardan bahsediyorlard\u0131. Onlar\u0131n bu s\u0131cak sohbeti ortama huzur serpiyordu. Do\u011fadan kopmam\u0131\u015f ve sisteme \u00e7ok bula\u015fmam\u0131\u015f bu insanlar\u0131n yan\u0131nda olmak insana farkl\u0131 duygular kazand\u0131r\u0131yor. Sanki y\u0131llar\u0131n \u00f6zlemini orada bulacakm\u0131\u015f\u0131m gibi… <\/span><\/p>\n

Keviya P\u00eer e do\u011fru\u2026<\/b><\/span><\/p>\n

Yolda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, tan\u0131k oldu\u011fumuz her \u015feyi \u00e7ekmeye kayda almaya gayret g\u00f6steriyoruz. Bir ayr\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rsak sanki bir daha bulamayacakm\u0131\u015f\u0131z gibi bir his uyand\u0131r\u0131yordu bu yerler. Gizemli yerler b\u00f6yle miydi? <\/span><\/p>\n

G\u00fcnlerin getirdi\u011fi yorgunluk daha da artm\u0131\u015ft\u0131 ama bunun yan\u0131nda burada olman\u0131n mutlulu\u011fu ve huzurunu anlatmada s\u00f6zc\u00fckler eksik kal\u0131r diye yazam\u0131yorum. O y\u00fczden de bu topraklara kar\u015f\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m duygular tarifsiz kal\u0131yor. <\/span><\/p>\n

Yolculu\u011fumuzun bir di\u011fer adresi ise Keviya Pir\u2026 Bizlere e\u015flik eden Rociyar ve Viyan adl\u0131 gerillalar\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131yla y\u00fcr\u00fcmeye devam ediyoruz. Bu yolculu\u011fumuzda dikkatimi \u00e7eken farkl\u0131 bir konu ise gerillalar\u0131n isimleriydi. Her birinin anlam dolu, farkl\u0131 isimleri vard\u0131. Ve tercih ettikleri bu ya\u015famda yine tercih ettikleri isimleri ile ya\u015f\u0131yorlard\u0131. \u0130simleri onlara benziyordu. Onlardan bir tanesi de Rociyar\u2019d\u0131. Hewremanca olan bu isim \u201cg\u00fcne\u015fin \u0131\u015f\u0131nlar\u0131\u201d anlam\u0131na geliyordu. Kendisi de as\u0131l Hewremanl\u0131 olup fakat g\u00f6\u00e7 nedeni ile Konya\u2019da do\u011fup b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. O da kendi topra\u011f\u0131ndan, ger\u00e7ekli\u011finden uzakta \u00f6zlem i\u00e7erisinde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Ve bir g\u00fcn g\u00fcne\u015fin do\u011fdu\u011fu topraklar\u0131 izleyip yeni bir ya\u015fam\u0131 tercih etmi\u015fti. G\u00fcne\u015fin \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ile ayd\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6yl\u00fcyordu. O buna inan\u0131yordu. G\u00fcne\u015f sadece onun i\u00e7in de\u011fil, yolda\u015flar\u0131 i\u00e7inde ayn\u0131 anlama geliyordu. Onlar i\u00e7in ayd\u0131nl\u0131k, kurtulu\u015ftu. Onlar kendi \u00f6nderlerine G\u00fcne\u015f s\u0131fat\u0131n\u0131 lay\u0131k g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. <\/span><\/p>\n

Rociyar ve Viyan \u00f6nde ilerlerken bir yandan da bizlere Cehennem Deresi dedikleri yeri anlat\u0131yorlard\u0131. Daha da yakla\u015f\u0131rken \u0130skender\u2019in neden buradan ge\u00e7emediklerini daha iyi anlad\u0131k. Olduk\u00e7a derin bir vadi… Vadinin bitimine do\u011fru uzun kayaya yatm\u0131\u015f bir beyazl\u0131k g\u00f6z\u00fckt\u00fc. Bu yorgun, beyaz \u015fey san\u0131r\u0131m Keviya Pir dedikleri (eski buzul-kar) yer. Ona do\u011fru yak\u0131nla\u015fmak i\u00e7in ad\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 daha h\u0131zl\u0131 atmaya ba\u015flad\u0131k. Yakla\u015f\u0131k bir saat sonra oraya ula\u015f\u0131p Kevinin sesini dinlemeye ba\u015flad\u0131k. Uzaklardan gelen ses bizleri daha \u00e7ok mutlu etti. Bu eski keviyle tan\u0131\u015fmak i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zlan\u0131yordum. <\/span><\/p>\n

\u00c7atlayan buz k\u00fctleleri suya girip sonra eriyip b\u00fcy\u00fck bir dere \u015feklinde Spi Xan\u00ea\u2019ye do\u011fru ilerliyordu. Orada bulunan herkesin su ihtiyac\u0131 bu \u015fekilde kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f oluyordu. Yani Keviya Pir insanlar i\u00e7in bir umuttu ayn\u0131 zamanda. Ekip\u00e7e ona yak\u0131nla\u015ft\u0131k. Bizden yakla\u015f\u0131k 10-15 metre y\u00fcksekli\u011finde olan bu buz k\u00fctlesi son buzul d\u00f6neminde kalan ve yava\u015f yava\u015f eriyen bir kevidir. Yani \u00f6mr\u00fc 20 bine yak\u0131n var. Kim bilir neler g\u00f6rm\u00fc\u015f nelere tan\u0131kl\u0131k etmi\u015ftir. Ona yakla\u015f\u0131p dokundum sanki tarihin sayfalar\u0131n\u0131 \u00e7evirmi\u015f yeniden canland\u0131rm\u0131\u015f gibi bir duygu uyand\u0131rd\u0131. Katmanlar \u015feklinde ve her bir katman\u0131 farkl\u0131 bir renkte olan bu kevi i\u00e7inde bir d\u00fcnyay\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu. D\u00fc\u015fen k\u00fctleler kulaklar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u0131nlat\u0131rken kayalarda yank\u0131lan\u0131p vadiye yay\u0131l\u0131yordu. <\/span><\/p>\n

Burada ya\u015fayan gerillalar\u0131n dedi\u011fine g\u00f6re, buradan yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 saat uzakl\u0131\u011f\u0131nda Cilo zirvesi diye tan\u0131nan bir yer varm\u0131\u015f. Orada bir defter konulmu\u015f ve oraya giden herkes deftere bir \u015feyler yaz\u0131yormu\u015f. Oraya gitmeyi isterdim fakat zaman k\u0131s\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan kaynakl\u0131 gidemiyoruz. Keviya Pir\u2019i \u00e7ektikten sonra arkam\u0131za d\u00f6n\u00fcp veda edenler listesine girdik. <\/span><\/p>\n

Zozanlara do\u011fru ilerledi\u011fimizde g\u00fcne\u015f iyice k\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Uzaklardan g\u00f6z\u00fcken ko\u00e7er \u00e7ocuklar kuzular\u0131n pe\u015finden ko\u015farken, analar da bellerine s\u00fct bidonlar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f orada bulunan vadiye do\u011fru y\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. <\/span><\/p>\n

Asurilere ait kiliseler\u2026<\/b><\/span><\/p>\n

Gir\u00ea Berxa\u2019da yolculu\u011fumuz sona ererken Baz\u00ea k\u00f6y\u00fcne do\u011fru \u00e7antalar\u0131m\u0131z\u0131 s\u0131rtlam\u0131\u015f y\u00fcr\u00fcyoruz. Yukar\u0131dan k\u00f6ye bak\u0131nca derin vadilere nas\u0131l inece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Bir yandan da irkildim. Derin vadiler ve y\u00fcksek da\u011flar bizi bekliyordu. Hepsi selama ge\u00e7er gibi gelen misafirlerini bekliyordu. Uzaklardan k\u00f6y\u00fcn i\u00e7inde eve benzer bir yer g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Bu civarlarda bulunan k\u00f6ylerde eskiden beri Asurilerden kalma kiliseler bulunuyor. Biz de merakl\u0131 bir \u015fekilde daha h\u0131zl\u0131 ad\u0131mlarla k\u00f6ye do\u011fru ilerlemeye ba\u015flad\u0131k. Derin vadilere seyre dalan y\u00fcksek tepelerin yamac\u0131nda uykuya dalm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6y bizleri bekliyordu.<\/span><\/p>\n

Baz\u00ea\u2019ye girince Ertu\u015f k\u00f6y\u00fcnde hissettiklerimin ayn\u0131s\u0131n\u0131 burada da hissettim. Duygular\u0131m sanki eskiye do\u011fru gidiyordu. Asurilerden kalma kiliseleri, su kanallar\u0131n\u0131, y\u0131k\u0131k evlerini g\u00f6r\u00fcnce tarihe olan merak\u0131m daha da artt\u0131. \u0130lk ba\u015fta kiliseye do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fck. Y\u00fcksek yerde yap\u0131lan kilisenin ta\u015flar\u0131 sanki \u00f6zenle se\u00e7ilmi\u015fti. Ta\u015flar\u0131n \u00fcst\u00fcnde farkl\u0131 tarihler, \u00e7izimler yer al\u0131yordu. Farkl\u0131 b\u00f6lmelerden olu\u015fan odac\u0131klar\u0131 vard\u0131. Tavanlardan s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f ta\u015flar\u0131n yerinden g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 i\u00e7eriyi ayd\u0131nlat\u0131yordu. <\/span><\/p>\n

Kiliseyi ya\u011fmurdan korumak i\u00e7in naylon benzeri ne bulmu\u015flarsa tavana ba\u011flam\u0131\u015flar. Olduk\u00e7a m\u00fctevazi bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve m\u00fctevazi bir pratik. Her mahallede bir kilise g\u00f6z\u00fck\u00fcyordu. Bu k\u00f6yde tam tam\u0131na 13 kilise var. En b\u00fcy\u00fcklerinin Mat\u00ea kilisesinin oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. K\u00f6yl\u00fclerden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgilere g\u00f6re Mat\u00ea kilisesinin \u00e7an\u0131 \u00e7al\u0131nca her yerden duyulurmu\u015f. Yine rivayete g\u00f6re hasta insanlar\u0131n s\u0131k u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bir yer oldu\u011fu yani iyile\u015ftirici bir \u00f6zelli\u011fe sahip oldu\u011funa inan\u0131lan bir yermi\u015f. As\u0131l \u015fa\u015f\u0131rtan yan\u0131 ise kilise olmas\u0131na ra\u011fmen burada ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yl\u00fclerinde buraya gelip \u015fifa aramalar\u0131yd\u0131. Bir kez daha K\u00fcrdistan\u2019da halklar\u0131n ortak ya\u015fam de\u011ferlerinin ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk. <\/span><\/p>\n

Yolda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir k\u00f6yl\u00fc Mat\u00ea\u2019nin kuranda da ge\u00e7ti\u011fini, asl\u0131nda Hz \u0130sa\u2019n\u0131n 13 havarilerinden olan Matta\u2019n\u0131n burada kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair bilgiler verdi. Sava\u015f\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu d\u00f6nemlerde 2011 ve 2012 Zagros alanlar\u0131n\u0131 bombalayan pilot kendisi itiraf etmi\u015fti. Bir\u00e7ok kiliseyi isabet etmesine ra\u011fmen i\u00e7lerinde bir tek vuramad\u0131\u011f\u0131 kilise Mat\u00ea kilisesi idi. O y\u00fczden de bu k\u00f6ye gelip g\u00f6rmeyi bile denemi\u015f fakat gerillan\u0131n bu alanda bulunmas\u0131 onlar\u0131 korkutmu\u015f olacak ki buna g\u00f6ze alamam\u0131\u015f. <\/span><\/p>\n

Mat\u00ea kilisesinin tavan k\u0131sm\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir a\u011fa\u00e7 yer al\u0131yordu. B\u00fcy\u00fck ya\u015fl\u0131 a\u011fa\u00e7 kilisenin ne kadar eski oldu\u011funa da ayn\u0131 zamanda tan\u0131kl\u0131k ediyordu. Yapraklar\u0131 kilisenin tavan\u0131na sarkarken sanki biny\u0131llar\u0131n yorgunlu\u011funu ta\u015f\u0131yordu. Katliamlara, ayr\u0131l\u0131klara, g\u00f6zya\u015flar\u0131na ve kim bilir daha nice olaylara tan\u0131kl\u0131k etmi\u015fti a\u011fa\u00e7. Kilisenin i\u00e7i olduk\u00e7a geni\u015fti. B\u00fcy\u00fck bir salonda iki tane pencere vard\u0131. Fark etti\u011fim ve ilgin\u00e7 gelen \u015fey ise bu pencereler g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015fu ve bat\u0131\u015f\u0131 izlenebilecek yerlerdi. G\u00fcne\u015f do\u011fdu\u011funda i\u00e7erisi ayd\u0131nlan\u0131yordu. Ve yine g\u00fcne\u015f batt\u0131\u011f\u0131nda son \u0131\u015f\u0131klar\u0131 i\u00e7eriyi ayd\u0131nlat\u0131yordu. T\u00fcm bunlar\u0131 hesap ederek kiliseler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Daha farkl\u0131 odac\u0131klar\u0131 da yer al\u0131yordu. Odan\u0131n duvarlar\u0131na dokununca y\u00fcre\u011fimden bir \u015feyler kopuyormu\u015f gibiydi. G\u00f6zlerimi kapat\u0131p tarihe yolculuk yapm\u0131\u015f bir hu\u015fu i\u00e7indeyken Ruken arkada\u015f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 ile gitmek zorunda kald\u0131m. Yolculu\u011fum yar\u0131da kalm\u0131\u015ft\u0131. <\/span><\/p>\n

Eskiden Baz\u00ea\u2019de ya\u015fayan K\u00fcrtler devlet zoru ile kurucula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Baz\u00ea k\u00f6y\u00fcn\u00fcn hemen a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda bulunan A\u015futi k\u00f6y\u00fcnde ya\u015fayanlar ise kuruculu\u011fu kabul etmedikleri i\u00e7in oradan g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler. <\/span><\/p>\n

T\u00fcm bunlar\u0131 dinlerken Asurilerin, K\u00fcrtlerin ve ondan sonra burada ya\u015fayan insanlar\u0131n ne kadar ac\u0131 \u00e7ektiklerini bir kez daha iyi anlad\u0131m. Milletlerin birbirlerine nas\u0131l d\u00fc\u015fman edildi\u011fini duymak insanda bir \u00f6fkeye neden oluyor. E tabi \u00f6fkelenmek de yerinde olsa gerek. Baz\u00ea k\u00f6y\u00fcn\u00fcn ac\u0131lar\u0131n\u0131 sessizli\u011fine b\u0131rakarak oradan ayr\u0131l\u0131rken durmadan arkama d\u00f6n\u00fcp yine oralara bak\u0131yordum. Sanki bir \u015feyler beni \u00e7ekiyor gibiydi. Kim bilir belki de orada katledilen insanlar\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131yd\u0131. Daha eskilerden gelen tanr\u0131\u00e7alar\u0131n direni\u015f \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131yd\u0131 belki de. Bu mekanlardan ge\u00e7erken tarihin nas\u0131l belle\u011fimizi g\u00fcncelle\u015ftirdi\u011fini teker teker ya\u015fad\u0131k. Bir zamanlar insanl\u0131\u011f\u0131n ilk tohumlar\u0131n\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu mekanlar halen de o insanl\u0131k nam\u0131na kalan de\u011ferler i\u00e7in m\u00fccadele ediyor. Hani derler ya topra\u011f\u0131n da haf\u0131zas\u0131 ve ruhu vard\u0131r. Buralar o ruhu ve haf\u0131zas\u0131 canland\u0131ran topraklard\u0131 yeter ki duyumsamay\u0131 bilin\u2026 <\/span><\/p>\n

Jiyan Teko\u015f\u00een<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zagros; tanr\u0131\u00e7a k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn izlerinin en \u00e7ok oldu\u011fu mekanlardan bir tanesidir. O y\u00fczden Zagros; kad\u0131ndaki \u015fiirsel g\u00fczelli\u011finin ilham\u0131d\u0131r. Zagroslardan Cilo da\u011flar\u0131n\u0131 ve yama\u00e7lar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcklerimi, hissettiklerimi payla\u015fma gere\u011fi duyuyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc o tarihin kaybolmayan izleri bunu emrediyor. Da\u011flar tarihi bar\u0131nd\u0131r\u0131yor Uzun, geni\u015f bir ovaya K\u00fcrt\u00e7e deyi\u015fle \u2018de\u015fte\u2019 do\u011fru y\u00fcr\u00fcyoruz. O kadar farkl\u0131 bir arazi ki uzaktan sanki bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1401,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"footnotes":""},"categories":[53,4],"tags":[],"class_list":["post-1385","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-makale","category-tarih","post_format-post-format-gallery"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1385"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1403,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1385\/revisions\/1403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}