{"id":1371,"date":"2021-11-11T23:38:06","date_gmt":"2021-11-11T20:38:06","guid":{"rendered":"http:\/\/jineoloji.eu\/tr\/?p=1371"},"modified":"2021-11-17T13:32:31","modified_gmt":"2021-11-17T10:32:31","slug":"rojavada-devrimci-kultur-sanat-ve-dayanismaci-ekonomi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/rojavada-devrimci-kultur-sanat-ve-dayanismaci-ekonomi\/","title":{"rendered":"Rojava\u2019da Devrimci K\u00fclt\u00fcr-Sanat ve Dayan\u0131\u015fmac\u0131 Ekonomi"},"content":{"rendered":"

\u201cSon muhte\u015fem olacak!\u201d1<\/sup><\/a><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Rojava\u2019da devrimsel bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor. Ya\u015fam, toplumun tarihsel toplumsal de\u011ferlerine dayanan bir felsefeyle yeniden \u00f6rg\u00fctleniyor. Kapitalist modernitenin, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ve ulus-devlet\u00e7ili\u011fin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tahribatlar yava\u015f yava\u015f onar\u0131l\u0131yor. Ulus devlet s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin tek tiple\u015ftiricili\u011fine, toplumu nesne olarak konumland\u0131r\u0131\u015f\u0131na, toplumun karar alma, uygulama, \u00fcretim ve yarat\u0131m potansiyelini k\u00f6relten anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131, demokratik konfederal sistemin kom\u00fcnaliteye, \u00e7ok renklili\u011fe ve \u00f6zg\u00fcce dayanan anlay\u0131\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctleniyor. K\u00fclt\u00fcr sanattan siyasete kadar b\u00fct\u00fcn alanlar bu anlay\u0131\u015fla \u00f6rg\u00fctleniyor. Bu makalede Rojava\u2019da k\u00fclt\u00fcr-sanat \u00f6rg\u00fctlenmesinin tarihsel ve ideolojik dayanaklar\u0131na de\u011finerek, maddi imkanlar\u0131n nas\u0131l olu\u015fturuldu\u011funa, kom\u00fcnalite anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n nas\u0131l pratikle\u015fti\u011fine odaklanmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Kapitalist modernitenin sanat end\u00fcstrisi ve sanat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n hegemonyas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda demokratik modernitenin sanat\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctlemek \u015f\u00fcphesiz ki kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi i\u00e7in de stratejik bir \u00f6nemdedir.<\/span><\/span><\/p>\n

Kom\u00fcnalite, Sanat ve Ekonomi<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr-sanat, toplumun kollektif tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fcn ifadesi olarak anlam bulmu\u015ftur. Sanat ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri kutsall\u0131\u011f\u0131n ifadesi, hakikatin yorumlanmas\u0131n\u0131n, ya\u015fam\u0131n anlamland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n bir y\u00f6ntemi olarak i\u015flev kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Estetik kayg\u0131 ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda belirleyici olmu\u015ftur. Ruhun beslenmesi, ya\u015fam\u0131n g\u00fczelle\u015ftirilmesi toplumsal bir ihtiya\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsanlar bunun i\u00e7in ma\u011faralar\u0131n duvarlar\u0131n\u0131 s\u00fcslemi\u015fler, rit\u00fceller geli\u015ftirmi\u015flerdir. Ya\u015famlar\u0131n\u0131 geli\u015fkin bir sanat anlay\u0131\u015f\u0131yla yorumlam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n ya\u015fam\u0131 yaratt\u0131klar\u0131 bu sanatla zenginle\u015fti, manevi olarak g\u00fc\u00e7lendi. \u00d6yle ki Ezidi mitolojisinde insan varl\u0131\u011f\u0131 ile m\u00fczik aras\u0131nda do\u011frudan bir ba\u011f kurulur. \u015e\u00f6yle deniyor: \u201cDef ve \u015fibap gelene kadar insan\u0131n bedenine ruh girmedi. Ruhun bedene girmesi i\u00e7in tanr\u0131n\u0131n m\u00fczik aletlerini g\u00f6ndermesi gerekiyordu. Onlar gelince ruh insan bedenine girdi.\u201d M\u00fczik ruhun g\u0131das\u0131d\u0131r s\u00f6z\u00fcn\u00fcn kayna\u011f\u0131 mitolojik zamanlara, hatta belki daha \u00f6ncesine dayan\u0131yor olmal\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tarihsel olu\u015fum s\u00fcrecinde par\u00e7alara ayr\u0131lm\u0131\u015f bir ya\u015fam g\u00f6rm\u00fcyoruz. B\u00fct\u00fcnsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 s\u00f6z konusu. \u0130nsan\u0131n karn\u0131n\u0131 nas\u0131l doyurdu\u011fuyla, bunu nas\u0131l ifade etti\u011fi birbirinden ayr\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla belki de ilk sanatsal \u00fcretim olarak ele alabilece\u011fimiz ma\u011fara resimlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, estetik y\u00f6n\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hikaye anlat\u0131m\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. K\u00fclt\u00fcrel rit\u00fcellerin geli\u015fimi ve ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli olan alet edavatlar\u0131n geli\u015fimi, faaliyetlerin \u00f6rg\u00fctlenmesi paralel bir geli\u015fim g\u00f6stermi\u015flerdir. Dolay\u0131s\u0131yla k\u0131saca diyebiliriz ki sanatsal ve ekonomik faaliyetler \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Ve ikisi de ya\u015fam\u0131n \u00f6rg\u00fctleni\u015fine i\u00e7kindir. Mesela kad\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015fen k\u00f6y-tar\u0131m devriminin mekan\u0131 olan bug\u00fcnk\u00fc Rojava topraklar\u0131nda kad\u0131na dair binlerce heykel ve sembol \u00fcretilmi\u015ftir. Kuzey Suriye\u2019de m\u00fczik aletleri ile resmedilmi\u015f bir\u00e7ok kad\u0131n temsili var. Te\u015fili kad\u0131n, tevnli kad\u0131n, fl\u00fctl\u00fc kad\u0131n temsilleri ve heykelleri var. Kad\u0131nlar\u0131n \u00fcretimleri ve yarat\u0131mlar\u0131n\u0131n sanatsal ifadesi bu heykel ve temsillerde bug\u00fcne dek ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

Canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan kom\u00fcnal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imleri, tarihsel ger\u00e7ekli\u011fimiz ve bug\u00fcn dayand\u0131\u011f\u0131m\u0131z en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Kapitalizme alternatif ya\u015fam olanaklar\u0131 giderek daha fazla \u00f6rg\u00fctlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde alternatif aray\u0131\u015f\u0131 en g\u00fc\u00e7l\u00fc olanlar\u0131n neoliberal kapitalizmden en fazla zarar g\u00f6renler oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Sanat-ekonomi-politika toplumun ahlaki ve kom\u00fcnal de\u011ferleriyle \u00f6rg\u00fctlenen alanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor. Dayan\u0131\u015fma ekonomisi, topluluk kontrol\u00fcndeki mikro lokal ekonomilerin varl\u0131\u011f\u0131 giderek daha \u00f6nem kazan\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde bu tarihsel kom\u00fcnalite gelene\u011finin g\u00fcncel ifadeleri ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Rojava\u2019da \u00f6rg\u00fctlenmekte olan demokratik, ekolojik, kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc paradigma da bu toplumsal tarihe dayan\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

Kendi kendine yeterlilik ilkesi, dayan\u0131\u015fma ve kolektivite K\u00fcrt toplumsal ya\u015fam\u0131nda canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan formlar oldu\u011fu i\u00e7in, devrimin demokratik kom\u00fcnal ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131 toplumun dokusuyla uyu\u015fuyor. Tekelci end\u00fcstriyalizme kar\u015f\u0131 kom\u00fcn ve kooperatiflere, \u00f6zyeterlili\u011fe dayanan eko-end\u00fcstri, eko-tar\u0131m geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Kapitalizmin azami kar anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 toplumsal fayda, ya\u015famsal ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00f6n planda tutuluyor. Ekonomik faaliyetin ya\u015famdan ve kad\u0131ndan kopar\u0131lmas\u0131; kar, rekabet ve t\u00fcketim odakl\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ekonominin inkar\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131yor. Ekonomiyi ya\u015fam\u0131n di\u011fer alanlar\u0131ndan soyutlayan bir anlay\u0131\u015f yok. Aksine, toplumun etik ve estetik de\u011ferleriyle \u00f6rg\u00fctlenen temel bir ya\u015famsal faaliyet olarak ele al\u0131n\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka yerlerinde oldu\u011fu gibi K\u00fcrdistan\u2019da da ekonomik faaliyetin icra edilmesi estetik bir ifadeye kavu\u015fmu\u015ftur. Toplumda k\u00fclt\u00fcr-sanat ve ekonominin ili\u015fkiselli\u011fi bu icrada a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. K\u00fclt\u00fcr kelimesinin farkl\u0131 dillerdeki etimolojisine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da toprak, \u00fcretim ve k\u00fclt\u00fcr ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. K\u00fcrt\u00e7e\u2019de \u00e7and\/\u00e7andin\u00ee, \u0130ngilizce\u2019de cultur\/cultivation buna \u00f6rnek olarak verilebilir. Geleneksel k\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr-sanat formlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ekonomik bir faaliyet e\u015fli\u011finde icra edildi\u011fini s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcr\u00fcr\u00fcz. <\/span><\/span><\/p>\n

Nas\u0131l Bir Sanat?<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Sanat politik bir aland\u0131r. Sanat\u00e7\u0131 ve sanat eseri toplumda ideolojik bir de\u011fi\u015fim d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7ar. Bunun i\u00e7in egemenler herzaman sanat\u0131 ve sanat\u00e7\u0131y\u0131 iktidarlar\u0131n\u0131n arac\u0131 olarak kullanmak istemi\u015flerdir. Sanat kad\u0131n\u0131n, toplumun elinden al\u0131n\u0131p iktidar kurumlar\u0131n\u0131n denetimi alt\u0131na sokulmu\u015f, iktisadi olarak da denetim alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, kurallara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

\u015eimdi alternatif bir sanat \u00f6rg\u00fctlemek i\u00e7in kapitalist modernitenin par\u00e7alara ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ya\u015fam\u0131, k\u00f6r\u00fckledi\u011fi \u00f6z-bi\u00e7im \u00e7eli\u015fkisini a\u015fman\u0131n \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Kom\u00fcnal toplumlar\u0131n \u00fcretim faaliyetleri hem sanatsal hem ekonomik olarak kolektivizme, dayan\u0131\u015fma ili\u015fkilerine dayal\u0131d\u0131r. Herkesin ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131, kendi kendine yeten, herkesin k\u00fclt\u00fcr ve toplum olu\u015fumuna dahil oldu\u011fu bir d\u00fcnyan\u0131n k\u00fclt\u00fcr-sanat alan\u0131 da ayn\u0131 felsefeyle \u00f6rg\u00fctlenir. Bu felsefe i\u00e7inde sanat profesyonellerin tekelinde b\u0131rak\u0131lmaz. Toplumun b\u00fct\u00fcn bile\u015fenleri, k\u00fclt\u00fcr yap\u0131c\u0131lar\u0131 olarak s\u00fcrece dahil olur.<\/span><\/span><\/p>\n

Bu anlamda Rojava ba\u015fta olmak \u00fczere K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketinin \u00f6rg\u00fctl\u00fc oldu\u011fu alanlarda toplumun ahlaki ve kom\u00fcnal de\u011ferlerini par\u00e7alayan, sanat yoluyla bireycili\u011fi, pop\u00fclizmi, sahte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc geli\u015ftirerek yayan kapitalist zihniyete kar\u015f\u0131, \u2018toplumsall\u0131k, sanat\u0131n varl\u0131k sebebidir, bencillik sanat ve sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesidir\u2019 tespitiyle hareket ediliyor. Kapitalist modernitenin liberal, bireyci ve pop\u00fclist anlay\u0131\u015f\u0131 ret edilerek demokratik modernitenin alternatif k\u00fclt\u00fcr-sanat anlay\u0131\u015f\u0131 ve tarz\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi, b\u00fcy\u00fct\u00fclmesi ve \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7in gerekli \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131 ve y\u00f6ntemleri geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/span><\/span><\/p>\n

K\u00fcrtlerin Tarihsel Sosyolojik Ger\u00e7ekli\u011finin Sanat \u00dczerindeki Yans\u0131malar\u0131<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Rojava devriminde k\u00fclt\u00fcr-sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, \u00fcr\u00fcnlerinin \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Bunu anlamak i\u00e7in Rojava\u2019n\u0131n toplumsal tarihsel ger\u00e7ekli\u011fine, K\u00fcrtlerin k\u00fclt\u00fcr-sanatla ili\u015fkisine bakmak gerekiyor. K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr sanat\u0131n\u0131 etkileyen ba\u015fl\u0131ca \u00f6\u011feler, co\u011frafya ve do\u011fayla ili\u015fki, neolitikten ta\u015f\u0131nan ahlaki-politik \u00f6\u011feler, ve egemenlerin tahakk\u00fcm\u00fc, zor ve \u015fiddet eylemleri olagelmi\u015ftir. <\/span><\/span><\/p>\n

Ya\u015fan\u0131lan co\u011frafyan\u0131n, toplumsal hiyerar\u015fi ve tahakk\u00fcme fazla olanak tan\u0131mayan, kollektivizmi dayatan ko\u015fullar\u0131 K\u00fcrtlerin toplumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u015fekillenmesinde de belirleyici olur. Ovan\u0131n da bir etkisi olsa da K\u00fcrt halay, destan, \u015fiir ve dilinde esas iz b\u0131rakan da\u011f ya\u015fam\u0131d\u0131r. Halaylar\u0131, stranlar\u0131, masallar\u0131 ve destanlar\u0131yla bunu dile getirir. Kolektif ya\u015fam \u00f6zelliklerini halaylar\u0131nda g\u00f6zlemleyebiliriz. Bir yandan \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ifade eden sergovend ama di\u011fer yandan kol kola giren ve her kesin ayn\u0131 ritme uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 toplumsall\u0131k yans\u0131r halaylarda.2<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Di\u011fer yandan ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafyan\u0131n kadim halklar\u0131ndan olan K\u00fcrtler s\u00fcrekli bir i\u015fgal ve tahakk\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fiyle de y\u00fczy\u00fcze kalm\u0131\u015flard\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131ma maruz kalmaktad\u0131r. Bug\u00fcn K\u00fcrt toplumsall\u0131\u011f\u0131n\u0131, tarihini anlamak, kavramak istiyorsa \u00f6ncelikle K\u00fcrtlerin m\u00fczi\u011fine kulak vermeliyiz. K\u00fcrt kimli\u011finin ve ki\u015fili\u011finin olu\u015fumunda m\u00fczi\u011fin, \u00f6zellikle de dengbejinin \u00e7ok \u00f6nemli bir etkisi vard\u0131r. Dengbeji, ger\u00e7e\u011fin ve duygular\u0131n harmanlanmas\u0131yla olu\u015fur. Dengbeji bu anlamda salt bir \u015fark\u0131 formu de\u011fil, K\u00fcrtlerin kendi tarihlerini, k\u00fclt\u00fcrlerini, tecr\u00fcbelerini, sorunlar\u0131n\u0131 aktarmak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 ba\u015fl\u0131ca anlat\u0131m arac\u0131d\u0131r. Dengbejlerin b\u00f6ylesi bir sorumlulu\u011fu vard\u0131r. Bu y\u00fczden K\u00fcrtler i\u00e7in sanat diyince akla gelen ilk \u015fey m\u00fcziktir. <\/span><\/span><\/p>\n

Rojava, toplumsall\u0131\u011f\u0131nda da m\u00fczi\u011fin b\u00f6ylesi bir anlam\u0131 vard\u0131r. Devrimden \u00f6ncede dengbejler, sanat\u00e7\u0131lar \u00e7ok \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Eski sanat\u00e7\u0131lar olduk\u00e7a tan\u0131n\u0131r. \u00d6zellikle Afrin\u2019de bir sanat altyap\u0131s\u0131, sanata a\u00e7\u0131k bir halk ger\u00e7ekli\u011fi vard\u0131r. Belki de topra\u011fa ba\u011fl\u0131l\u0131ktan, do\u011fas\u0131n\u0131n renklili\u011finden geliyordur. Mesela bug\u00fcn \u015eehba\u2019da toplumu birarada tutan esas \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n k\u00fclt\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 oldu\u011fu belirtilebilir. Rojavada pek \u00e7ok farkl\u0131 halk ya\u015f\u0131yor. Binlerce y\u0131l k\u00f6ylerinde, \u015fehirlerinde k\u00fclt\u00fcrlerini korumu\u015flar. Ana atalardan kalan, bug\u00fcne dek korunan bir sanatsal-k\u00fclt\u00fcrel zenginlik s\u00f6z konusu. \u00d6rne\u011fin sadece ko\u00e7erlerde 16 farkl\u0131 halay var. Onlarca farkl\u0131 makam var. Mesihiler, K\u00fcrtler, di\u011fer halklar bu anlamda birbirlerinden etkilenmi\u015f. Farkl\u0131l\u0131klar dost\u00e7a bir harmoni i\u00e7inde ifade edilmi\u015f. K\u00fc\u00e7\u00fck bir alan olmas\u0131na ra\u011fmen her \u015fehrin k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikleri farkl\u0131d\u0131r. Bir k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik, zenginlik g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu \u00e7ok renklilik bir demokrasi k\u00fclt\u00fcr\u00fc de olu\u015fturmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/p>\n

Baas rejimi alt\u0131nda burda ya\u015fayan toplumlar, b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve zenginlikleriyle birlikte yok edilmek istendi. Tek renklilik hakim k\u0131l\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Suriyede Arap \u015fovenizmi sanata hakim k\u0131l\u0131nd\u0131. Devlete ba\u011fl\u0131 sanat, devletin kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015fti ve ideolojik y\u00f6n\u00fc zay\u0131f, egemen sistemin propaganda arac\u0131 pozisyonuna geldi. \u00d6rne\u011fin ressamlar\u0131n, heykeltra\u015flar\u0131n, m\u00fczisyenlerin Esad ailesine dair, Baas rejimini \u00f6ven \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmak zorunda olmas\u0131 bu \u015fovenizmin bir ba\u015fka boyutudur. Baas rejiminin K\u00fcrtlere dayatt\u0131\u011f\u0131 kimliksizle\u015ftirme sanat alan\u0131nda da yans\u0131mas\u0131n\u0131 bulur. Rejim, toplumun \u00f6zg\u00fcn k\u00fclt\u00fcr-sanat kaynaklar\u0131n\u0131 talan ederek, adeta sanat\u0131 yok etti. K\u00f6ks\u00fcz, kendi varl\u0131\u011f\u0131na yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f, arabesk bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturur. Amude Sinemas\u0131 katliam\u0131nda oldu\u011fu gibi baz\u0131 olaylar\u0131n travmatik etkisi ise K\u00fcrt toplumunda hala s\u00fcrmektedir. 13 Kas\u0131m 1960 y\u0131l\u0131nda 283 K\u00fcrt \u00e7ocu\u011funun sinemada \u00e7\u0131kan yang\u0131n sonucunda \u00f6lmesi, rejimin ihmalleri sonucunda ger\u00e7ekle\u015fen bir katliam olarak de\u011ferlendiriliyor. Sinema bug\u00fcn hala pek \u00e7ok insan i\u00e7in bu katliam\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. Mesela, k\u00f6ylerde \u00e7ocuklar i\u00e7in Charlie Chaplin filmlerinin g\u00f6sterimi yap\u0131lmak istenir. Ev ev dola\u015f\u0131larak davet edilir \u00e7ocuklar. Bir anne \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z g\u00fcvende olacak de\u011fil mi diye sorar. Bir ba\u015fkas\u0131 \u00e7ocu\u011funu g\u00f6ndermek istemez. Bir ba\u015fkas\u0131 bir \u00e7ocu\u011funu g\u00f6nderir bir di\u011ferini g\u00f6ndermez.<\/span><\/span><\/p>\n

Sanatsal anlamda oldu\u011fu kadar ekonomik anlamda da bir tektiple\u015ftirme, k\u00f6ks\u00fczle\u015ftirme ya\u015fand\u0131. Onbinlerce y\u0131ll\u0131k bu\u011fday t\u00fcrleri yok edilip, insanlar\u0131n toprakla, do\u011fayla olan ba\u011f\u0131n\u0131n kopmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zel politikalar geli\u015ftirildi. K\u00fcrdistan\u2019da insanlar\u0131n tohumla, toprakla kurdu\u011fu ili\u015fki canl\u0131, duygusal bir ili\u015fkidir. Tohum t\u00fcrlerinin her birinin \u00f6zel ismi vard\u0131r. Rejim, bu tohum t\u00fcrlerini yok ederek, labaratuvarlarda \u00fcretilen tohumlara mecbur k\u0131ld\u0131 insanlar\u0131. \u015eam 101 gibi seri numaralar\u0131yla adland\u0131r\u0131lan bu\u011fday tohumlar\u0131yla duygusal ba\u011f kurmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Rejim\u2019in onay\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda a\u011fa\u00e7 ekilmesini, \u00fcr\u00fcn ekilmesini yasaklad\u0131. Bu politikalar\u0131n sonucu olarak diyebiliriz ki Afrin hari\u00e7 Rojava\u2019da topra\u011fa ba\u011fl\u0131 bir yurtseverlik zay\u0131ft\u0131r. Mesela \u00f6zg\u00fcn bir mimari ya da ye\u015fillendirme yoktur.<\/span><\/span><\/p>\n

Sanat, Varl\u0131k ve Direni\u015f<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Di\u011fer yandan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma m\u00fccadelesi, k\u00fclt\u00fcrel direni\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fczi\u011fin, k\u00fclt\u00fcrel renklerin, dilin ayr\u0131 bir yeri vard\u0131r. Diyebiliriz ki Rojava yurtseverli\u011finin olu\u015fumunda sanat\u00e7\u0131lar\u0131n etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Devletin i\u015fgal ve bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sanat gizli bir kimli\u011fe b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Halklar, d\u00fc\u011f\u00fcn davet gibi k\u00fc\u00e7\u00fck etkinliklerde, Newroz gibi \u00f6nemli g\u00fcnlerde kendi dillerinde \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, ulusal k\u0131yafetlerini giyerek k\u00fclt\u00fcrel sanatsal renklerini ortaya koymakta \u0131srarc\u0131 olmu\u015f, k\u00fclt\u00fcrel direni\u015fi geli\u015ftirmi\u015ftir. K\u00fcrt\u00e7e kaset dinledi\u011fi i\u00e7in, Newroz\u2019a kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarca hapis yatan, i\u015fkence g\u00f6ren insanlar\u0131n hikayeleri istisna de\u011fil yak\u0131n K\u00fcrdistan tarihinde. Bu y\u00fczden K\u00fcrt\u00e7e k\u00fclt\u00fcr sanat kendi ba\u015f\u0131na bir direni\u015f, isyan imgesi olmu\u015ftur. K\u00fcrd\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ifadesi olmu\u015ftur. <\/span><\/span><\/p>\n

K\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m kar\u015f\u0131s\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel direni\u015f, siyasal-askeri m\u00fccadeleye de rengini vermi\u015ftir. Ya \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam ya k\u00f6lece ya\u015fam bir tutum olarak devrimci k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturmu\u015ftur. Hozan Mizgin, Hozan Serhat gibi devrimcilerle ba\u015flayan devrimci k\u00fclt\u00fcr gelene\u011fi, K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck M\u00fccadelesinin yay\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir sorumluluk \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/p>\n

Rojava\u2019da sanatsal \u00e7al\u0131\u015fmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ta\u015f\u0131r\u0131lan bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131 var. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, b\u00fct\u00fcn dinlerin, halklar\u0131n birlikte ya\u015fayabildi\u011fi, \u00fcretebildi\u011fi harmonide a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Bu harmoniye kastedilen yerde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar direni\u015f. \u00d6zg\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131n kavgas\u0131 verilir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck de\u011fi\u015ftirebilme g\u00fcc\u00fcd\u00fcr ayn\u0131 zamanda. K\u00fclt\u00fcr sanat i\u015fte bu direni\u015fi olu\u015fturan, hikayeyi de\u011fi\u015ftiren, k\u00fcrd\u00fcn varolu\u015fsal anlam y\u00fckledi\u011fi aland\u0131r. Kolonyalizm\/s\u00f6m\u00fcrgecilik alt\u0131nda kavgas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz varl\u0131k sava\u015f\u0131, sanat alan\u0131na ilgiyi hep canl\u0131 tutmu\u015ftur. Sanat \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z ele al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in t\u00fcketilen bir meta, \u00f6zel bir m\u00fclkiyet gibi yakla\u015f\u0131lmaz. B\u00f6yle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 garipsenir. Kendini \u00f6ne \u00e7\u0131karan, sanat\u0131n\u0131 k\u00fclt\u00fcrel direni\u015fin ve devrimci k\u00fclt\u00fcr\u00fcn hizmetine koymayan sanat\u00e7\u0131lar \u00e7ok kal\u0131c\u0131 olmaz halk i\u00e7inde. <\/span><\/span><\/p>\n

Bug\u00fcn Rojava i\u015fgal ediliyor. Tarihi yap\u0131lar yok ediliyor. \u0130nsanlar katlediliyor. Evler y\u0131k\u0131l\u0131yor. Bir sava\u015f ger\u00e7ekli\u011fi var. Yan\u0131s\u0131ra bir devrim ger\u00e7ekli\u011fi de var. \u0130n\u015fa ve y\u0131k\u0131m i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumda yani. Bu halk\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kan sanatsal \u00fcretimler de bu duruma g\u00f6re \u015fekilleniyor. Sanat s\u00fcre\u00e7ten kopuk ele al\u0131mayaca\u011f\u0131 i\u00e7indir ki an\u2019a ba\u011fl\u0131 olarak sanat\u00e7\u0131 kendi g\u00f6z\u00fcnden yorumluyor s\u00fcreci. \u015eark\u0131lar\u0131n, \u015fiirlerin, film ve oyunlar\u0131n temas\u0131 devrim, direni\u015f ve m\u00fccadele oluyor. Bu g\u00fcncel politik atmosferin d\u0131\u015f\u0131nda \u00fcretim yapanlar olsa da genel hissiyat\u0131 de\u011fi\u015ftirmiyor bu.<\/span><\/span><\/p>\n

Sermayeye Dayanmayan Bir Sanat M\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Kapitalist sistem, toplumu sanattan uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in sanatsal \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kendi hakimiyeti alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131rf bu sistemin d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 bir \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131kmas\u0131n diye b\u00fcy\u00fck paralar harcanmaktad\u0131r k\u00fclt\u00fcr-sanat end\u00fcstrisine. K\u00fclt\u00fcr sanat toplumsal bir \u00fcretim, varl\u0131k alan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p end\u00fcstriyel bir pazara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131, da\u011f\u0131t\u0131m haklar\u0131 gibi s\u00fcre\u00e7lerle k\u00fclt\u00fcr-sanat\u0131n ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kapitalist hukuka hapsedilmi\u015ftir. <\/span><\/span><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck paralar ortaya konularak \u00fcretilen eserler belki bir hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131yor ama bu etki k\u0131sa s\u00fcr\u00fcyor. Kal\u0131c\u0131 olmuyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6klerini toplumdan alm\u0131yor, topluma dayanm\u0131yor. Kapitalist modernitede sanat\u0131n toplumla ili\u015fkisi sakatt\u0131r. Sermayesiz sanat yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 iddia edilse de \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fct\u00e7elerle veya para harcanmadan toplumun \u00e7ok etkilendi\u011fi, sahiplendi\u011fi \u00fcr\u00fcnler ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Milyon dolar harcanarak sergilenen tiyatro, sinema \u00fcr\u00fcnleri, \u015faa\u015faal\u0131 mekanlar\u0131n hepsi binlerce y\u0131ld\u0131r toplumun yapageldi\u011fi do\u011fal sanat\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Binlerce y\u0131ld\u0131r devam eden do\u011fal sanat formlar\u0131 de\u011fersizle\u015ftiriliyor. Mesela \u00f6zellikle binlerce y\u0131ld\u0131r kad\u0131nlar\u0131n u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 nak\u0131\u015f ve \u00e7izim sanat\u0131 gibi, dengbejlik gibi. Do\u011fal\u0131nda sanat masrafs\u0131zd\u0131r, \u00f6nemli olan ya\u015famla toplum ve do\u011fayla ba\u011f\u0131, yarat\u0131md\u0131r. Ama \u015fimdi ideolojik olarak bir anlam ta\u015f\u0131mayan, ya\u015famla ba\u011f kurmayan sanat i\u015fleri b\u00fcy\u00fck bedellerle sat\u0131l\u0131yor. Bu end\u00fcstriyel sanat sisteminde fakir olana, k\u00fc\u00e7\u00fck olana pay d\u00fc\u015fm\u00fcyor, zengin olan daha da zenginle\u015fiyor. <\/span><\/span><\/p>\n

Ya\u015famsal anlam\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fen sanat, paraya dayanmadan yap\u0131l\u0131r. Bu sanat\u00e7\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi i\u00e7in gerekli ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak imkanlar\u0131 olu\u015fturmamas\u0131 anlam\u0131na gelmez. Ya da sanatsal \u00fcr\u00fcn\u00fcn, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7 paraya ihtiya\u00e7 yoktur anlam\u0131na da gelmez. Demokratik modernitede dayan\u0131\u015fma, komunal ruh, kolektif tarz ve anlam g\u00fcc\u00fc sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n esas belirleyici g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bunlar olduktan sonra s\u0131f\u0131r masrafla veya \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fct\u00e7elerle sanatsal faaliyetler s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmektedir. Rojava\u2019da \u00f6zerk y\u00f6netim sistemi i\u00e7inde sanat\u00e7\u0131lar, yazarlar birli\u011fi gibi kurumlar olsa da dayan\u0131\u015fma ekonomisi ba\u011flam\u0131nda \u00f6zel bir kurumla\u015fmaya gidilmemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kom\u00fcn sisteminin kendisine i\u00e7kin bir dayan\u0131\u015fma ve kolektivite s\u00f6zkonusudur. \u00dcstelik s\u00f6z konusu sanat oldu\u011funda halk\u0131n tarihsel bir duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu, sanat k\u00fcrd\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n direni\u015f bi\u00e7imi oldu\u011fu i\u00e7in kom\u00fcn tarz\u0131, finansal ve lojistik a\u00e7\u0131dan halk\u0131n imkanlar\u0131na dayanma k\u00fclt\u00fcr\u00fc garipsenmemi\u015ftir. Denilebilir ki rojava\u2019daki kom\u00fcnlerin en ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rnekleri k\u00fclt\u00fcr-sanat alan\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131da Rojava\u2019da k\u00fclt\u00fcr-sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tarihsel olarak geli\u015fiminin ve i\u015fleyi\u015f-\u00fcretim tarz\u0131n\u0131n birinci a\u011f\u0131zdan anlat\u0131lara dayanarak aktarmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Rojava\u2019daki k\u00fclt\u00fcr sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n geli\u015fimini ana hatlar\u0131yla 1980-2000ler aras\u0131 ve 2000ler-g\u00fcn\u00fcm\u00fcz aras\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rabiliriz. <\/span><\/span><\/p>\n

1980-2000 d\u00f6nemi<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

1980ler itibariyle Rojava\u2019da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketinin etkisiyle olu\u015fan devrimci k\u00fclt\u00fcr\u00fcn etkileri h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yay\u0131lmaya ba\u015flar. Koma tolhildan, Koma botan, koma cudi, koma agiri gibi gruplar bu y\u0131llarda kurulur. 1983 sonras\u0131n\u0131 K\u00fcrt m\u00fczi\u011finde komlar d\u00f6nemi olarak adland\u0131rabiliriz. M\u00fccadeleyi kat\u0131l\u0131m\u0131 da besleyen bir etkisi vard\u0131 bu komlar\u0131n. Komlarda yer alan pek \u00e7ok kimse de m\u00fccadele i\u00e7inde \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/span><\/span><\/p>\n

Bu d\u00f6nemdeki k\u00fclt\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00f6lgelerin \u00f6zelliklerine g\u00f6re de \u015fekilleniyor. Mesela daha kapal\u0131, feodal bir toplum yap\u0131s\u0131 olan Kobane\u2019de kad\u0131nlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr-sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131 daha geri plandad\u0131r. Ancak devrimden sonra bu yap\u0131 a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ama daha a\u00e7\u0131k bir toplum yap\u0131s\u0131na sahip olan Afrin\u2019de kad\u0131n \u00f6n\u00fcnde engel yoktur. Kad\u0131nlar evlendikten sonra da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmi\u015flerdir. <\/span><\/span><\/p>\n

Bu d\u00f6nemde \u00e7al\u0131\u015fmalar b\u00fcy\u00fck bir gizlilik i\u00e7inde evlerde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Kurumlar yoktur. Rejim g\u00fc\u00e7leri g\u00f6rmesin diye gece gizlice k\u00f6ylere gidip bodrum katlar\u0131nda newroz haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yap\u0131l\u0131r. Newroz \u00e7ok \u00f6nemlidir. Rejim g\u00fc\u00e7lerinin \u00f6zel bir bask\u0131s\u0131 s\u00f6z konusudur. Newroz\u2019da sahne alacak kom \u00fcyeleri gizlice getirilip sahneye \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r, sonra k\u0131yafetleri de\u011fi\u015ftirilerek halk\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015f\u0131rlar. K\u00fclt\u00fcr, toplumun aynas\u0131, ruhu olarak ele al\u0131n\u0131r. Bir direni\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fc var asl\u0131nda. Halk k\u00fclt\u00fcr\u00fc bir varolu\u015f y\u00f6ntemi olarak ele almaktad\u0131r. O kadar bask\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen halk\u0131n vazge\u00e7memesinin sebebi budur. \u00c7\u00fcnk\u00fc newrozda kendini g\u00f6r\u00fcr, \u015fark\u0131da kendini g\u00f6r\u00fcr. Newrozlar m\u00fccadeleyi besleyen en \u00f6nemli etkinliklerdendir.<\/span><\/span><\/p>\n

Bu d\u00f6nemde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n finansman\u0131 halktan, kom \u00fcyelerinden toplanan yard\u0131mlar ile sa\u011flan\u0131r. M\u00fccadelenin bu d\u00f6neminde y\u00fcr\u00fct\u00fclen b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar kom\u00fcnal ruhla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Halk\u0131n ola\u011fan ya\u015fam\u0131 i\u00e7inde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc faaliyetler devrimci bir ruhla yeniden ele al\u0131n\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n finansman\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in hasat zamanlar\u0131 de\u011ferlendirilir. Toplanan yard\u0131mlar k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kasas\u0131na aktar\u0131l\u0131r. Halk genelde yoksuldur. Buna ra\u011fmen katk\u0131 sunmak i\u00e7in canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130nsanlar hep birlikte mercimek hasad\u0131na gider, kald\u0131r\u0131lan hasad\u0131 sat\u0131l\u0131p hareketin kasas\u0131na aktar\u0131l\u0131r. Hasat zaman\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu \u00e7al\u0131\u015fmaya K\u00fclt\u00fcr \u00f6nc\u00fcl\u00fck eder. Mesela 100 ki\u015fi toplan\u0131p \u015fark\u0131larla, halaylarla i\u015f yap\u0131p, \u00fcr\u00fcn\u00fc toplar. Daha zengin olanlardan do\u011frudan destek de istenir. Bu ki\u015filer ya zeytin ya bu\u011fday ya da para olarak destek verir. Kom \u00fcyeleri hem \u015fark\u0131 s\u00f6yler hem de maddi destek sunar. \u00c7\u00fcnk\u00fc ama\u00e7 \u015fark\u0131 s\u00f6ylemek de\u011fil, k\u00fcrt\u00e7e \u015fark\u0131 s\u00f6ylerek kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak. D\u00fc\u011f\u00fcnler de hem devrimci mesajlar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 anlam\u0131nda hem de maddi destek toplamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli ara\u00e7lardand\u0131r. Bu d\u00f6nemde d\u00fc\u011f\u00fcnlere kom \u00fcyeleri \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r. K\u00fcrtlerin bir gelene\u011fi vard\u0131r, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde \u00e7alan davul zurnac\u0131ya para verilir do\u011fal\u0131nda. Bu para talep edilmez, herkes g\u00f6n\u00fcll\u00fc verir. Bu paralar toplan\u0131p k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kasas\u0131na aktar\u0131l\u0131r. Durumu iyi olmayan \u00fcyelerin belli ihtiya\u00e7lar\u0131 bu kasadan kar\u015f\u0131lan\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

Sadece para toplamak i\u00e7in de\u011fil, yoksullara yard\u0131m etmek i\u00e7in de k\u00fclt\u00fcr \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapar. Bazen gelir elde etmek i\u00e7in de\u011fil, yoksul olanlar\u0131n ya da \u00e7al\u0131\u015facak kimsesi olmayanlar\u0131n hasad\u0131n\u0131 kald\u0131rmak i\u00e7in de kalabal\u0131k gruplar toplan\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmaya gider k\u00fclt\u00fcr \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde. Yoksul olanlara yard\u0131ma gidildi\u011finde de herkes yiyeyece\u011fini evinden getirir, do\u011fal bir sofra olu\u015fur, hep birlikte yemek yenir. B\u00f6ylece halk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kendilerinden ayr\u0131 bir olu\u015fum olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn sadece \u015fark\u0131 halay de\u011fil, ya\u015fam oldu\u011funu, toplumla i\u00e7i\u00e7e oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr halk. Bu toplanmalar halkta bir zihniyet olu\u015fturur. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn parayla, maddi imkanlarla y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcr. Savunma nas\u0131l heryerdeyse k\u00fclt\u00fcr de heryerdedir. Devrimin s\u0131rt\u0131n\u0131 yaslad\u0131\u011f\u0131 aland\u0131r k\u00fclt\u00fcr. K\u00fclt\u00fcrel devrimin temelleri bu d\u00f6nemde at\u0131l\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

2000\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Devrimden sonra k\u00fclt\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir patlama ya\u015fan\u0131r. Halk en fazla savunma ve k\u00fclt\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na akar. <\/span><\/span><\/p>\n

Devrimden sonra rejimin bir zamanlar k\u00fclt\u00fcrel k\u0131r\u0131m merkezi haline getirdi\u011fi merkezlere halk el koyar. Bu merkezlerde kurslar a\u00e7\u0131l\u0131r. Mamostelere baz\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in bir miktar yard\u0131mda bulunulur. Bu para da kurslara kat\u0131lanlar\u0131n sembolik katk\u0131lar\u0131yla toplan\u0131r. Her kurumun kasas\u0131 vard\u0131r. 80lerde olu\u015fan ruhla devam eder \u00e7al\u0131\u015fmalar. Mecburiyetten de\u011fil, halk bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc bildi\u011fi, benimsedi\u011fi i\u00e7in bu dayan\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc hep devam eder.<\/span><\/span><\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr, ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerde, taziyelerde, \u015fehit merasimlerinde y\u00f6resel k\u0131yafetlerle, stranlarla, davul zurnalarla \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapar. Mesela b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcr \u00fcyeleri toplan\u0131p \u015fehitlikleri temizlemeye gider. Boykot kampanyas\u0131nda, temizlik kampanyalar\u0131nda, yoksullara yard\u0131m da her yerde k\u00fclt\u00fcr yerini al\u0131r. Halk bunu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in k\u00fclt\u00fcr\u00fc daha fazla sahiplenme geli\u015fir. Kad\u0131nlar kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapar b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7lere. <\/span><\/span><\/p>\n

Devrimden \u00f6nce ko\u015fullar farkl\u0131d\u0131r. Herkes ayn\u0131 zamanda \u00e7al\u0131\u015fmak da zorundad\u0131r. O zaman kurumlar yoktur, haftada bir prova yap\u0131l\u0131r, geri kalan zamanlarda herkes farkl\u0131 bir i\u015fte \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Devrimden sonra rojavada ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 farkl\u0131la\u015ft\u0131, ihtiya\u00e7lar farkl\u0131la\u015ft\u0131. Art\u0131k her\u015fey halk\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in rejim kurumlar\u0131na gidip \u00e7al\u0131\u015fma gibi bir\u015fey kalmaz. 2014\u2019te \u00d6zerk Y\u00f6netim olu\u015ftuktan sonra k\u00fclt\u00fcr sanat kurulu ilk kurulan kurullar aras\u0131nda yer al\u0131r. Baas d\u00f6neminde kurulan devrimle el konulan k\u00fclt\u00fcr merkezleri k\u00fclt\u00fcr kuruluna ba\u011flan\u0131r. Bu d\u00f6nemde K\u00fclt\u00fcr kurulu, m\u00fcd\u00fcrl\u00fckler olu\u015fur, tiyatro, sinema, ar\u015fiv b\u00f6l\u00fcmleri olu\u015fur. Tev\u00e7and, Kevana Zerin olu\u015fur. K\u00fclt\u00fcr, sanat kom\u00fcnleri kurulur. \u015eu an k\u00fclt\u00fcr sanat m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc b\u00fcnyesinde Herekol Kitap Fuar\u0131, Osman Sabri Edebiyat Festivali, Kad\u0131n K\u00fclt\u00fcr Sanat Festivali, \u00c7ocuk Festivali, 2016 y\u0131l\u0131nda kurulan Rojava \u00c7ocuk Orkestras\u0131 gibi faaliyetler y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Resim sergileri, iki y\u0131lda bir b\u00fct\u00fcn sanat\u00e7\u0131lar\u0131n kat\u0131l\u0131p sorunlar\u0131n\u0131 da tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Rojava Sanat Bulu\u015fmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. \u00d6zerk Y\u00f6netim\u2019e dahil olsun olmas\u0131n ba\u015fka kurumlardan gelen projeler de destekleniyor. Mesela Qam\u0131\u015flo\u2019daki i\u00e7inde 4000 kitapl\u0131k bir k\u00fct\u00fcphanesi olan Okuma Bah\u00e7esi b\u00f6yle bir proje. Rojava Ayd\u0131nlar Birli\u011fi\u2019nin projesidir. S\u00fcryanlar\u0131n, Araplar\u0131n, Mesihilerin de bir\u00e7ok kom\u2019u var. Bazen ortak festivaller ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor. B\u00fct\u00fcn sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ayr\u0131m g\u00f6zetmeksizin ayn\u0131 imkanlardan yararlan\u0131yorlar. Tev\u00e7and ve Kevana Zer\u00een de \u00f6zg\u00fcn birer hareket olarak bu sistemin i\u00e7inde yer al\u0131yorlar.<\/span><\/span><\/p>\n

Yeni olu\u015fan bu kurumlar\u0131n i\u015fleri de kolektif y\u00fcr\u00fcr. \u0130\u015f\u00e7i yoktur, birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131p, birlikte \u00fcretilir. \u00d6rne\u011fin haftada iki g\u00fcn b\u00fct\u00fcn \u00fcyeler kuruma gelir, ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131ya temizlenir kurum. Kurumun temizli\u011finden misafir kar\u015f\u0131lamaya, sahne dekorunun haz\u0131rlanmas\u0131ndan kost\u00fcmlerin dikilmesine kadar her i\u015f kolektif bir \u015fekilde yap\u0131l\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Ancak kurumlar\u0131n kendilerini finanse etmek i\u00e7in bir yol bulmalar\u0131 gerekir. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131na sembolik \u00fccretler verildi\u011fi, ya da teknik ekipman sat\u0131n almak gerekti\u011fi i\u00e7in bir gelire ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Her birim kendi finansman\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in sembolik de olsa konser gibi etkinliklerde bilet keser. Hunergeha welat\u2019\u0131n st\u00fcdyo b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 da finansal a\u00e7\u0131dan bir katk\u0131 sa\u011flar. Youtube y\u00fcklenen kliplerden ya da da\u011f\u0131t\u0131mdan elde edilen bir gelir ya da a\u00e7\u0131lan kurslardan c\u00fczi miktardaki para k\u00fclt\u00fcr\u00fcn genel kasas\u0131nda toplan\u0131r, sonras\u0131nda ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re kom\u00fcnlere kurumlara da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Bu dengeyi olu\u015fturan, koordine eden kurum k\u00fclt\u00fcr kuruludur. Baz\u0131 kurumlara tarla veya bah\u00e7e verilir, oray\u0131 ekip bi\u00e7ip ordan gelen gelir kasaya aktar\u0131l\u0131r. Bu modelin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sanat kooperatifleri olu\u015fturulmas\u0131 hedefi olsa da bu hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmi\u015f de\u011fil. <\/span><\/span><\/p>\n

Sinema Rojava a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir alan profesyonel olarak geli\u015fiyor. Daha fazla teknik imkan gerektiren sinema gibi \u00fcretimleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in s\u0131n\u0131rlar a\u015fan bir dayan\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 duyulur. \u00c7\u00fcnk\u00fc sineman\u0131n finansman\u0131 sadece halka dayanarak kar\u015f\u0131lanamaz. Ama mevcut imkanlar kullan\u0131larak end\u00fcstriyel sinema standartlar\u0131ndan kat be kat k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fct\u00e7elerle film \u00e7ekilebiliyor. Ji bo Azadiye filminin \u00e7ekimi bunun \u00f6rne\u011fidir. Mesela oyuncular halk\u0131n i\u00e7inden se\u00e7ildi\u011fi i\u00e7in, akt\u00f6r ve fig\u00fcranlara b\u00fct\u00e7e ay\u0131r\u0131lm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim filmimizdir diye yakla\u015f\u0131yorlar. Kobane halk\u0131 bir \u00e7ok sinemac\u0131y\u0131 evlerine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, yemek-temizlik gibi ki\u015fisel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lar. Patlamalar, sokaklar, dekor film i\u00e7in gerekli olan her\u015feyi insanlar kendileri yapar. Bu da b\u00fct\u00e7eyi nerdeyse yar\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Asl\u0131nda 80ler 90lar i\u00e7in bahsetti\u011fimiz k\u00fclt\u00fcr devam etmektedir. \u00d6ncesinden gidip bu\u011fday bi\u00e7ilirken, \u015fimdi toplan\u0131p film i\u00e7in duvar \u00f6r\u00fcl\u00fcr ya da evlerden yemek yap\u0131p getirilir film setine, b\u00fcy\u00fck sofralar kurulur. \u00c7ocuklar, gen\u00e7ler, kad\u0131nlar herkes kat\u0131l\u0131r \u00e7ekim s\u00fcrecine. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zerk y\u00f6netimin b\u00fct\u00fcn kurumlar\u0131 da g\u00fc\u00e7leri oran\u0131nda kat\u0131l\u0131r. \u00d6zsavunma g\u00fc\u00e7leri kat\u0131l\u0131r. Elde olmayan baz\u0131 teknikler, avrupadan dayan\u0131\u015fma ile sa\u011flan\u0131r. Kobane\u2019de baz\u0131 zenginler de yard\u0131m verir, k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 genel hareketin kasas\u0131ndan aktar\u0131l\u0131r, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 halk\u0131n imkanlar\u0131yla kar\u015f\u0131lan\u0131r. B\u00f6ylece bir denge sa\u011flan\u0131r. Y\u00fczde 70i bu \u015fekilde kar\u015f\u0131lan\u0131r. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn manevi boyutu sa\u011fland\u0131k\u00e7a, maddi a\u00e7\u0131dan da imkanlar olu\u015fur. Bir film i\u00e7in kullan\u0131lan teknik ekipman\u0131n, sinema kom\u00fcne ait olmas\u0131 ve kurumlar aras\u0131nda ortak kullan\u0131m\u0131 da \u00f6nemli bir boyuttur. Avrupada olsa saat hesab\u0131 para vermen gereken i\u015flerin hepsi, kollektif dayan\u0131\u015fma ruhuyla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.<\/span><\/span><\/p>\n

\u015eehba\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen Leylun festivalini bir ba\u015fka \u00f6rnek olarak verebiliriz. Lokal olarak bir\u00e7ok eksikli\u011fi olsa da d\u0131\u015fardan gelenleri hayranl\u0131k i\u00e7inde b\u0131rakan bir ruhla \u00f6rg\u00fctlendi. Bilgisayar\u0131 olan\u0131n bilgisayar\u0131n\u0131, foto\u011fraf makinas\u0131 olan\u0131n foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131 getirdi\u011fi bir dayan\u0131\u015fma zinciri ile festival alan\u0131n\u0131n yan\u0131nda havanlar patlarken yap\u0131ld\u0131 leylun festivali. Bir ba\u015fka ilham verici deneyim ise Rojava Film Festivali. 13 Kas\u0131m 2016 tarihinde 1. Rojava Film Festivali d\u00fczenlendi. Bu festival, Rojava’n\u0131n toplumsal yeniden in\u015fas\u0131 ve sanat\u0131n demokratikle\u015fmesi i\u00e7in m\u00fccadeleye devam ediyor. Festival ilk y\u0131l 40 film al\u0131r. D\u00f6rt y\u0131l sonra 3150 film sunulur! 2019 y\u0131l\u0131nda Ser\u00eakaniy\u00ea sava\u015f\u0131 nedeniyle festival online ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi ger\u00e7ekle\u015ftirildi. 20’den fazla \u00fclke ve 50’den fazla lokasyonda Rojava Uluslararas\u0131 Film Festivali a\u00e7\u0131ld\u0131. 13 Kas\u0131m, Uluslararas\u0131 Film Festivalleri i\u00e7in e\u015fsiz bir dayan\u0131\u015fma \u00f6rne\u011fi oldu.<\/span><\/span><\/p>\n

Rojavaya gidip bunu g\u00f6renler etkileniyor. Yerlerine d\u00f6nd\u00fcklerinde bir\u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bir dayan\u0131\u015fma geli\u015fiyor. Avrupa\u2019da ya\u015fayan k\u00fcrtler, K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131lar \u00e7ok \u00e7aba harc\u0131yor yine. Mesela Koban\u00ea i\u00e7in bir kamyon dolusu enstr\u00fcman toplan\u0131r ve g\u00f6nderilir. Ya da \u015fehba\u2019da yap\u0131lan festival i\u00e7in mesela 40 y\u0131ld\u0131r Avrupa\u2019da ya\u015fayan bir Afrin\u2019li g\u00f6r\u00fcyor, etkileniyor, yard\u0131m etmek istiyorum diyor ve para toplay\u0131p g\u00f6nderiyor. Mesele para de\u011fil, bir ruh olu\u015fturdu\u011funda bir \u00e7e\u015fme gibi ak\u0131p yolunu buluyor.<\/span><\/span><\/p>\n

Hunergeha Welat, Komuna sinema, Pargin, gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar festivaller, konserler, g\u00f6sterimler d\u00fczenliyor. D\u0131\u015fardan da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ilgi var. bu hem manevi olarak besliyor ancak uzun vadede maddi imkanlar da olu\u015fturuyor. Bir gelir olu\u015fturuyor. Sur filminin g\u00f6sterimlerinden epey finansman sa\u011flan\u0131r mesela. Hunergeha welatin bir klibini 12-13 milyon insan izliyor, bu hem moral a\u00e7\u0131dan hem finansal olarak destekleyici oluyor. K\u00fcrdistan genelinde bir motivasyon, model de olu\u015fturdu burdaki \u00e7al\u0131\u015fmalar. Rojava\u2019yla da s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor. Pargin, mesela geleneksel K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya\u015fatmak \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Mesela Ba\u015fur\u2019da pargin benzeri bir proje ger\u00e7ekle\u015ftirmek isteniyor \u015fimdi. K\u00fclt\u00fcr hareketinden heyetler bir\u00e7ok \u00fclkeye gidiyor. 80lerde at\u0131lan altyap\u0131 bug\u00fcn bunu sa\u011fl\u0131yor. Bug\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcr ruhu b\u00f6yle olu\u015ftu. O zamanlar k\u00fclt\u00fcrde sanat\u00e7\u0131l\u0131k yapan baba bug\u00fcn k\u0131z\u0131n\u0131 k\u00fclt\u00fcr kom\u00fcnlerine getiriyor. K\u0131z\u0131n\u0131 bu ruhla b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc Rojavada k\u00fclt\u00fcr ruhu toplum i\u00e7inde k\u00f6k alm\u0131\u015f. Nefes borusu olmu\u015f. <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Kapitalist Modernitenin End\u00fcstriyel Sanat\u0131na Kar\u015f\u0131 Demokratik Modernitenin Toplumsal Sanat\u0131<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kapitalist modernitenin k\u00fclt\u00fcr anlay\u0131\u015f\u0131yla demokratik modernitenin devrimci k\u00fclt\u00fcr\u00fc aras\u0131nda a\u015f\u0131lmaz bir \u00e7eli\u015fki ve yo\u011fun bir m\u00fccadele oldu\u011funu belirtebiliriz. Bu \u00e7eli\u015fkiler Rojava\u2019da da ya\u015fan\u0131yor. \u015eimdi vin tv gibi kanallar yoluyla, kpd yoluyla farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr \u00f6ne \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Modernizmi yaymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bireysel, pop\u00fclist, maddiyata dayanan sanat\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ancak ruhu devrimci k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde olu\u015fan sanat\u00e7\u0131 bundan etkilenmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc dayan\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc, kom k\u00fclt\u00fcr\u00fc k\u00f6k salm\u0131\u015f. Pop\u00fclizmin \u00f6n\u00fcn\u00fc alan kom ruhudur. Kom i\u00e7inde herkes e\u015fittir. Bir denge olu\u015fturuyor kom. Maneviyat, kamillik, felsefe var. Sanat\u00e7\u0131 kendini tan\u0131yor, sanat\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan ruhun nerden geldi\u011fini biliyor. End\u00fcstriyel sanat sekt\u00f6r\u00fcnde sanat \u00fcr\u00fcnlerinin sat\u0131lmas\u0131 ola\u011fan oland\u0131r. Para kazanmayaca\u011f\u0131n konsere \u00e7\u0131kmamak, filmi \u00e7ekmemek ola\u011fand\u0131r. Oysa Rojava\u2019da \u015fark\u0131 yaz\u0131p satmak ay\u0131p kar\u015f\u0131lan\u0131r. Devrimin, halk\u0131n de\u011ferleri \u00fczerinden para kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fmak ay\u0131p say\u0131l\u0131r. Demokratik modernitede sanat para veya ki\u015fisel \u00fcn kazanmak i\u00e7in de\u011fil; ya\u015fam\u0131n anlam g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in toplumsall\u0131\u011f\u0131n estetik ifadesini ortaya koymak i\u00e7in yap\u0131l\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

\n

***<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131daki b\u00f6l\u00fcmde Rojava\u2019daki baz\u0131 sanat kom\u00fcnlerine de\u011finece\u011fiz. Komuna film a rojava, hunergeha welat, pargin, teatra sarya baran gibi kurumlar \u00f6zg\u00fcn k\u00fclt\u00fcr\u00fc korumaya ve geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctlerken kapitalist modernitenin \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131, koydu\u011fu kurallar\u0131 alt \u00fcst ederek sanat-toplum ili\u015fkisini yeniden kuruyorlar. Sinema, tiyatro ve m\u00fczi\u011fin \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bir alternatif olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Kendi kendine yeterlik ilkesine dayanmalar\u0131, projelerini sanat end\u00fcstrisinin standartlar\u0131na g\u00f6re olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fct\u00e7elerle ger\u00e7ekle\u015ftirebilmelerini sa\u011fl\u0131yor.<\/span><\/span><\/p>\n

Komuna Film a Rojava: <\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Sinema rejim d\u00f6neminde yasakt\u0131. Ses, resim, belgeleme yasakt\u0131. Yani Rojava\u2019da sinema sanat\u0131 i\u00e7in altyap\u0131 yoktu. Kom\u00fcn\u00fcn \u00fcyelerinden \u015eero Hind\u00ea bu s\u00fcreci \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor: <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> \u201c\u0130lk ad\u0131m olarak, k\u00f6y k\u00f6y dola\u015farak sinemayla ilgilenen gen\u00e7leri arad\u0131k. At\u00f6lyeler d\u00fczenleyerek birbirimizi tan\u0131d\u0131k, sineman\u0131n abcsini \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Ve film g\u00f6sterimleriyle ba\u015flad\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za. Charlie Chaplin gibi orjinal, \u00f6zg\u00fcn sinema filmlerini k\u00f6y k\u00f6y dola\u015ft\u0131r\u0131p izlettik. Ad\u0131m\u0131z\u0131 komuna film a rojava koyduk. Hayallerimizi ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla yap\u0131yoruz i\u015fimizi.<\/span><\/span><\/p>\n

\u015eimdi k\u00fclt\u00fcr merkezlerimizde elimizdeki imkanlar\u0131 \u00e7ocuklarla, yeti\u015fkinlerle payla\u015f\u0131yoruz. \u0130nsanlar yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sanat\u0131n \u00f6znesi, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fin bir par\u00e7as\u0131 oluyor. Bir sanat akademisi gibiyiz asl\u0131nda. Halk i\u00e7in, halkla birlikte, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ruhunu ta\u015f\u0131yan i\u015fler yap\u0131yoruz. Annelerimizin hissetmedi\u011fi, kendini bulmad\u0131\u011f\u0131, izlemedi\u011fi filmler yapmak istemiyoruz. K\u00fcrt toplumu komunal ruhu ya\u015fatan bir toplumdur, kolektivite vard\u0131r. Halk\u0131n deste\u011fi kat\u0131l\u0131m\u0131 olmasayd\u0131 sinema i\u015finin alt\u0131ndan kalkamazd\u0131k. Kendilerinden bir par\u00e7a olarak g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in halka gitti\u011fimizde yapabilecekleri ne varsa yap\u0131yorlar.<\/span><\/span><\/p>\n

\u0130kinci ad\u0131m olarak teknik olarka geli\u015fmek i\u00e7in kendi hikayelerini, ya\u015famlar\u0131n\u0131 filmle\u015ftirmelerini istedik. Akademiya \u015fehit herekol\u2019da bir y\u0131l e\u011fitim g\u00f6rd\u00fcler. Sonra kom\u00fcn\u00fcn \u00fcyesi oldular. Pek\u00e7ok yerden gelip destek olan sinemac\u0131lar oldu. rojavada alternatif bir sinema, alternatif bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturma \u00e7abas\u0131yd\u0131.\u201d<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6nce k\u0131safilm, belge film, sonra uzunmetrajlar \u00e7ekilir. Senaryosu, fikri hep kolektif bir \u015fekilde olu\u015fturulur, tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn i\u015fler kolektif bir \u015fekilde yap\u0131l\u0131r. Senarist yemek yapar, y\u00f6netmen \u015f\u00f6f\u00f6rl\u00fck yapar. B\u00fct\u00fcn toplum kom\u00fcn etraf\u0131nda toplan\u0131r. Filmlerin konusu neyse o konunun \u00f6zneleri oyuncu olur, film setinin \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olur. \u00dcretim s\u00fcrecinde yer alanlar\u0131n hi\u00e7 biri hi\u00e7 bir maddi talepte bulunmuyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat farkl\u0131 bir ruhla yap\u0131l\u0131yor. Para i\u00e7in yap\u0131lm\u0131yor. Kendi ya\u015famlar\u0131n\u0131, ac\u0131lar\u0131n\u0131 hayallerini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yer almak istiyorlar. Y\u00fck\u00fc a\u011f\u0131r olmas\u0131na ra\u011fmen, bir\u00e7ok kom\u00fcn \u00fcyesi bu i\u015fi devam ettirmek istiyor. Di\u011fer par\u00e7alardan bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131 da gelip \u00e7al\u0131\u015fmalara kat\u0131l\u0131yor. D\u0131\u015fardan gelen y\u00f6netmenlere de destek oluyor kom\u00fcn. Haber kanallar\u0131n\u0131n yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde derin, g\u00fczel ve duru\u015f sahibi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc yans\u0131tmak istiyorlar. Sadece sava\u015f\u0131 yans\u0131tma amac\u0131 g\u00fctmedik. Kapitalizm s\u00fcrekli bir yar\u0131\u015f i\u00e7ine sokuyor sanat\u0131, b\u00fct\u00e7eyi \u00f6ne \u00e7\u0131kararak i\u00e7eri\u011fi, mesaj\u0131, anlam\u0131 geri plana at\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n pek\u00e7ok yerinden sanat\u00e7\u0131 kom\u00fcnlere destek oldu. <\/span><\/span><\/p>\n

Teatra Sarya Baran<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Grup ad\u0131n\u0131 K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck M\u00fccadelesi i\u00e7in sava\u015fan iki devrimci kad\u0131ndan al\u0131yor. Sarya ve Baran iki K\u00fcrt kad\u0131n akt\u00f6r ve devrimcidir. \u0130stanbul NCM kuruldu\u011funda Jiyana Nu Tiyatrosu grubunda yerlerini al\u0131rlar.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sarya Baran Tiyatrosu, oyuncular\u0131n\u0131n tamam\u0131 kad\u0131n olan bir tiyatro toplulu\u011fudur. K\u00fcrdistan’\u0131n ilk kad\u0131n tiyatrosu grubudur. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir gruptur. Bu grubun sadece \u00fcyeleri de\u011fil oyunlar\u0131 da kad\u0131n hikayelerinden olu\u015fmakta ve kad\u0131n ve \u00e7ocuk oyunlar\u0131 kendilerini temel almaktad\u0131r. Grubun y\u00f6netmeni, k\u0131yafetleri, makyaj\u0131 ve kost\u00fcm\u00fc, dekoru ve \u0131\u015f\u0131kland\u0131rmas\u0131, kad\u0131nlar\u0131n fikirleri ve elleriyle haz\u0131rlan\u0131yor. D\u00f6rt kad\u0131n 6 ayl\u0131k tiyatro e\u011fitiminin ard\u0131ndan grubu olu\u015fturuyorlari. \u0130lk oyunlar\u0131 \u2018Jina Bi Ten\u00ea\u2019, \u2018Diq\u00eerim\u2019, \u2018A\u015ft\u00ee (di)Bask\u00ea \u00c7\u00fbk\u00ea De Ye\u2019 gibi oyunlar ve \u2018Diziya Bex\u00e7e\u2019 adl\u0131 bir \u00e7ocuk oyunu ile kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sarya Baran Tiyatrosu art\u0131k bu kad\u0131nlar i\u00e7in bir tiyatro okulu haline geldi. 2020’de \u015eeh\u00eed Yekta Herekol\u00ea Festivali’nde, ‘En \u0130yi Y\u00f6netmen’ ve ‘En \u0130yi Kad\u0131n Oyuncu’ \u00f6d\u00fcllerini kazand\u0131. Tiyatronun kurucular\u0131ndan Sarya Golan, \u201cKad\u0131n\u0131n bir varolu\u015fu vard\u0131r, ya\u015famda nas\u0131l etkile\u015fime girer, nas\u0131l sever, nas\u0131l sinirlenir, nas\u0131l yarat\u0131r ve yarat\u0131r, t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve m\u00fccadelesini insanlara estetik olarak sunar. Kad\u0131n oyunculu\u011fu hayat\u0131ndan uzak de\u011fildir, hayattaki, sanattaki m\u00fccadelesi, hayat ve m\u00fccadele ile ayn\u0131d\u0131r.” diyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Parg\u00een<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kuzey ve Do\u011fu Suriye\u2019deki k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar son 2 y\u0131ld\u0131r h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fiyor. Devrimin yaratt\u0131\u011f\u0131 atmosfer kendisini b\u00f6lgedeki ezgiler, filimler, diziler ve giyim tarz\u0131na kadar g\u00f6steriyor. K\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar kapsam\u0131nda ilk kez K\u00fclt\u00fcr ve Sanat Komitesi b\u00fcnyesinde \u2018Parg\u00een\u2019 ad\u0131nda bir kurum D\u00earik\u2019in De\u015fta S\u00fbs\u00ea k\u00f6y\u00fcnde kuruldu. Parg\u00een \u00e7ad\u0131rlar\u0131n etraf\u0131n\u0131n kaz\u0131lmas\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bu y\u00f6ntemle \u00e7ad\u0131r\u0131n i\u00e7indeki e\u015fyalar ya\u011fmur suyundan korunuyor. Geleneksel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn korunmas\u0131 i\u00e7in kuruma bu ad verildi. \u00c7o\u011fu Ko\u00e7er olan 25 ki\u015fi yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l \u00f6nce Parg\u00een\u2019in kurulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n

Pargin\u2019in kurucular\u0131ndan biri \u015f\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c5 ay s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda k\u00fclt\u00fcre kar\u015f\u0131 ilgisi olan insanlar se\u00e7tik. \u00d6zelikle kad\u0131nlar k\u00fclt\u00fcr\u00fcn korunmas\u0131nda ciddi sorumluluk ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kad\u0131n say\u0131s\u0131 fazla oldu. \u0130nsanlar\u0131 teknik, ara\u015ft\u0131rma, sinema ve k\u00fclt\u00fcr konusunda e\u011fitiyoruz. Ko\u00e7er k\u00fclt\u00fcr\u00fc halen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor. \u00dczerinde ara\u015ft\u0131rma yap\u0131labilir. \u0130lerleyen zamanlarda farkl\u0131 yerlerde \u015fube a\u00e7abiliriz. Sadece K\u00fcrt halk\u0131 i\u00e7in de\u011fil Arap, S\u00fcryani halklar ye i\u00e7inde bu yap\u0131l\u0131r. Bu kurumlar\u0131 Kurdistani yapma projemiz var. T\u00fcm kurumlarla ileti\u015fim halinde olaca\u011f\u0131z.\u201d<\/span><\/span><\/p>\n

Parg\u00een\u2019de kameramanl\u0131k yapan Rojda \u015funlar\u0131 dile getiriyor \u201c\u015euan ko\u00e7erlik yap\u0131yoruz. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn canl\u0131 \u015fahidiyiz. Annem folklor \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda yer al\u0131yor. Besta S\u00fbs\u00ea k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdum. Ko\u00e7erlik aile gelene\u011fimizde var. Kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc tan\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Kapitalizm ilerledik\u00e7e k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz geride kal\u0131yor. Biz de bunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyoruz.\u201d<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kevana Zer\u00een<\/b><\/span><\/span> <\/span><\/span><\/p>\n

Kuzey ve Do\u011fu Suriye’de kad\u0131nlar\u0131n kendini tan\u0131ma, k\u00fclt\u00fcr ve sanat yoluyla g\u00fc\u00e7lendirilmesine y\u00f6nelik k\u00fclt\u00fcr ve sanat hareketi olarak geli\u015fiyor. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn kantonlarda \u00f6rg\u00fctleyen Kevan Zer\u00een, ge\u00e7mi\u015fin g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00f6klerinden gelece\u011fi \u015fekillendirerek gelenekleri besleyen ve onlara yeni bir soluk getiren bir kurumla\u015fmaya gitmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kuzey ve Do\u011fu Suriye genelinde Kevana Zerin projeler ba\u015flatt\u0131, komiteler kurdu, konferanslar d\u00fczenledi ve \u00e7ok say\u0131da merkez kurdu. Bu merkezlerde kad\u0131nlara k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal e\u011fitim ve K\u00fcrt dili ve edebiyat\u0131n\u0131n geli\u015fimi \u00fczerine kurslar verilmektedir. Bu kurslar\u0131n amac\u0131, Suriye dillerinin ve k\u00fclt\u00fcrlerinin mozai\u011fini sanat yoluyla zenginle\u015ftirmek, sanat\u0131n ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmek ve onu yeniden canland\u0131rmakt\u0131r. Kevana Zerin faaliyetlerinde, gen\u00e7 kad\u0131nlar\u0131n hayatlar\u0131 ve bu \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecinde kendilerini g\u00f6rme bi\u00e7imleri de\u011fi\u015fiyor.3<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\n

– – –<\/p>\n

\n

1<\/a> Ji Bo Azadiy\u00ea Film M\u00fczi\u011fi – R\u00fbbar\u00ea min | Mizg\u00een Tahir – Mehm\u00fbd Beraz\u00ee https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=o_vz5KaXkFI<\/a><\/u><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Elif Kaya, Devrimci K\u00fclt\u00fcrle K\u00fclt\u00fcrel Direni\u015fin Kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131, Jineoloji Dergisi, say\u0131 22,\u201cK\u00fclt\u00fcrel Kriz ve Krizden \u00c7\u0131k\u0131\u015f Aray\u0131\u015flar\u0131\u201d, 2021<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=eht412-8dgE<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=_lXc1mHYOUA<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cSon muhte\u015fem olacak!\u201d1 Rojava\u2019da devrimsel bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor. Ya\u015fam, toplumun tarihsel toplumsal de\u011ferlerine dayanan bir felsefeyle yeniden \u00f6rg\u00fctleniyor. Kapitalist modernitenin, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ve ulus-devlet\u00e7ili\u011fin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tahribatlar yava\u015f yava\u015f onar\u0131l\u0131yor. Ulus devlet s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin tek tiple\u015ftiricili\u011fine, toplumu nesne olarak konumland\u0131r\u0131\u015f\u0131na, toplumun karar alma, uygulama, \u00fcretim ve yarat\u0131m potansiyelini k\u00f6relten anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131, demokratik konfederal sistemin kom\u00fcnaliteye, \u00e7ok renklili\u011fe […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1372,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,53],"tags":[],"class_list":["post-1371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-etik-estetik","category-makale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1371"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1376,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1371\/revisions\/1376"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jineoloji.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}